Các hộ gia đình Trung Quốc hiện vẫn còn dè dặt trong chi tiêu cho những mặt hàng giá trị lớn. Chính vì vậy mà Bắc Kinh chủ động dựa vào một “đòn bẩy” mới để khơi dậy tiêu dùng, đó là các trải nghiệm và dịch vụ thiết yếu hàng ngày.
Vào tuần trước, Quốc vụ viện Trung Quốc đã công bố một kế hoạch công tác nhằm thúc đẩy tiêu dùng dịch vụ, từ du lịch tàu biển, du thuyền, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi cho đến việc tổ chức thêm các sự kiện thể thao, trong nỗ lực nâng tỷ trọng tiêu dùng trong nền kinh tế trong vòng 5 năm tới.
Theo thông báo, kế hoạch này hướng tới mục tiêu đẩy nhanh việc hình thành các động lực tăng trưởng mới trong tiêu dùng dịch vụ và cải thiện cũng như mở rộng nguồn cung dịch vụ.
Động thái mới của Bắc Kinh diễn ra trong bối cảnh các nhà chức trách tìm cách củng cố nhu cầu nội địa giữa lúc thị trường bất động sản tiếp tục suy thoái, thị trường lao động ảm đạm và thu nhập bấp bênh khiến người tiêu dùng thận trọng với các quyết định chi tiêu lớn. Bên cạnh đó, những lo ngại ngày càng gia tăng rằng đà bùng nổ xuất khẩu, yếu tố đã giúp nền kinh tế chống chịu trước các mức thuế của Mỹ trong năm ngoái, có thể khó duy trì trong thời gian tới.
Dù Bắc Kinh đã triển khai các chương trình trợ cấp đổi cũ lấy mới nhằm kích thích doanh số ô tô và đồ gia dụng, song đà phục hồi chi tiêu vẫn diễn ra không đồng đều. Trong năm 2025, doanh số bán lẻ của Trung Quốc tăng 3,7%, vẫn thấp hơn mức tăng 5,9% của sản lượng công nghiệp và mức tăng trưởng kinh tế chung 5%. Chỉ số tiêu dùng giảm xuống 0,9% trong tháng 12/2025, trong khi lạm phát tiêu dùng đi ngang cả năm và giá sản xuất giảm ở năm thứ ba liên tiếp, kéo dài chuỗi giảm phát gây áp lực lên lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng tiền lương.
Các chỉ báo sớm do China Beige Book tổng hợp cho thấy tiêu dùng dịch vụ đã chậm lại rõ rệt trong tháng 1/2026, khi hầu hết các phân ngành, bao gồm du lịch, lưu trú và chuỗi nhà hàng, đều ghi nhận đà suy yếu trên diện rộng.
Dù vậy, các nhà kinh tế nhận định rằng đang xuất hiện sự dịch chuyển rõ rệt trong sở thích của các hộ gia đình, khi người tiêu dùng hiện phân bổ chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ thay vì hàng hóa.
Một khảo sát theo quý của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) trong quý 4/2025 cho thấy tỷ lệ người dự định tăng chi tiêu cho các hoạt động xã hội và giải trí trong ba tháng tiếp theo đã lên mức cao nhất trong 8 năm. Còn mức độ quan tâm tới việc chi tiêu nhiều hơn cho các mặt hàng giá trị lớn vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch.
Song song với đó, các ưu tiên tiêu dùng cũng đang thay đổi.
Theo nhóm phân tích của S&P Global, sự thỏa mãn về mặt cảm xúc đang đóng vai trò ngày càng lớn trong chi tiêu bán lẻ, với trọng tâm dịch chuyển sang việc mua sắm để thể hiện bản thân và trải nghiệm, thay vì sở hữu vật chất hay chạy theo giá trị thương hiệu. Tổ chức xếp hạng tín dụng này dự báo doanh số bán lẻ của Trung Quốc (không bao gồm xăng dầu) sẽ tăng 2,7% trong năm 2026 so với năm trước, trong đó lĩnh vực dịch vụ dự kiến tăng 5,5%.
KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG
Trong kế hoạch mới đây, Quốc vụ viện Trung Quốc cho biết sẽ hỗ trợ nâng cấp các nhà ga và tuyến đường sắt ngắm cảnh theo hướng lấy du lịch làm trung tâm, đồng thời cải thiện hạ tầng du thuyền, bao gồm các bến công cộng và cầu cảng.
Chính phủ cũng sẽ mở rộng chính sách miễn thị thực cho nhiều quốc gia hơn và bổ sung thêm các điểm hoàn thuế tại cửa khẩu nhằm thúc đẩy du lịch quốc tế vào Trung Quốc.
Kế hoạch cũng kêu gọi phát triển các hình thức tiêu dùng dịch vụ mới gắn với trải nghiệm cảm xúc, đồng thời thúc giục các nhà hoạch định chính sách địa phương đổi mới cách xây dựng quy định, đi kèm với cách tiếp cận thận trọng hơn trong quản lý các lĩnh vực mới nổi.
Đối với biểu diễn trực tiếp và sự kiện thể thao, các cơ quan chức năng sẽ tăng nguồn cung, khuyến khích đưa giải đấu quốc tế hàng đầu về Trung Quốc và đẩy mạnh phát triển các điểm đến thể thao ngoài trời chất lượng cao.
Nhóm ngân hàng được yêu cầu mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp trong lĩnh vực tiêu dùng dịch vụ, đồng thời cho phép những doanh nghiệp đủ điều kiện trong các ngành văn hóa, du lịch, giáo dục, thể thao và dịch vụ gia đình huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu.
Theo Economist Intelligence Unit (EIU), các chính sách khuyến khích cho khu vực dịch vụ phù hợp chặt chẽ với loạt mục tiêu kinh tế của Trung Quốc, đặc biệt là khi các biện pháp kích cầu truyền thống như giảm giá hay khuyến mãi ngày càng tỏ ra kém hiệu quả.
Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc quan tâm tới lĩnh vực dịch vụ vì nhiều lý do. Tỷ trọng tiêu dùng dịch vụ bình quân đầu người đã nhích lên 46,1% trong năm ngoái, song vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế lớn khác trên thế giới, cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn. Bên cạnh đó, dịch vụ thường có mức độ sử dụng lao động cao hơn so với sản xuất chế tạo và hiện là nguồn tạo việc làm lớn nhất của Trung Quốc, theo EIU. Việc mở rộng lĩnh vực này có thể giúp ổn định tỷ lệ thất nghiệp thanh niên, vốn đã tăng lên mức đáng lo ngại trong những năm gần đây.
Theo số liệu điều tra dân số Trung Quốc năm 2020, khu vực dịch vụ (khu vực thứ ba) chiếm hơn 48% số người tìm việc trong nhóm tuổi từ 16 đến 24.
KÊU GỌI CẢI CÁCH SÂU RỘNG HƠN
Tuy nhiên, các nhà kinh tế tỏ ra hoài nghi về hiệu quả của kế hoạch thúc đẩy chi tiêu dịch vụ của Trung Quốc, đồng thời cảnh báo rằng thành công của kế hoạch này phụ thuộc vào những cải cách sâu rộng hơn nhằm nâng cao thu nhập hộ gia đình và củng cố hệ thống an sinh xã hội.
“Để thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình, cần phải khôi phục niềm tin của người tiêu dùng nhằm giải phóng mức tiết kiệm cao hiện nay”, ông Ludovic Subran, Giám đốc đầu tư của Allianz, nhận định. Theo ông, việc tái cân bằng nền kinh tế theo hướng dựa nhiều hơn vào nhu cầu nội địa cũng đòi hỏi tạo việc làm, thời gian và thu nhập cho người tiêu dùng.
Ông Subran ước tính rằng nếu Trung Quốc nâng tỷ trọng thu nhập khả dụng của hộ gia đình trong GDP từ mức hiện tại 58% lên khoảng 70 - 75% như ở các nền kinh tế phát triển, tiêu dùng tư nhân có thể tăng thêm khoảng 10 điểm phần trăm trong GDP.
Theo ông Logan Wright, đối tác tại Rhodium Group, các hộ gia đình Trung Quốc thường phải tiết kiệm một tỷ lệ thu nhập cao hơn để phòng ngừa rủi ro hoặc cho tuổi già, trong bối cảnh dịch vụ xã hội còn thiếu đầu tư và chi phí y tế tự chi trả vẫn ở mức cao, đặc biệt tại các khu vực nông thôn.
“Nếu chính phủ đầu tư nhiều hơn vào các dịch vụ xã hội, các hộ gia đình sẽ cảm thấy an tâm hơn và sẵn sàng chi tiêu mạnh tay hơn”, ông Wright nhận xét.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, chi tiêu tiêu dùng chiếm 56,6% GDP của Trung Quốc trong năm 2024, tăng so với mức đáy 49,4% năm 2010. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với 82,9% tại Mỹ, 81,7% tại Anh và 74,7% tại Nhật Bản.
Ông Duncan Wrigley, nhà kinh tế trưởng phụ trách khu vực Trung Quốc tại Pantheon Macroeconomics, cho rằng việc tăng trưởng tiêu dùng dịch vụ vượt chi tiêu hàng hóa phần lớn phản ánh mức thu nhập bình quân ngày càng tăng và xu hướng này có thể đã diễn ra ngay cả khi không có sự hỗ trợ chính sách.
Tuy vậy, ông Wrigley tin rằng sẽ cần nhiều năm nữa để mức tăng khiêm tốn của tiêu dùng dịch vụ có thể bù đắp hoàn toàn cho sự sụt giảm của doanh số bán nhà. Ông cho rằng nhu cầu nội địa yếu vẫn sẽ tiếp tục gây áp lực giảm giá trong thời gian tới.
