Là người đứng sau Contemporary Amperex Technology (CATL), nhà sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới, Robin Zeng đã chiến thắng trong ván cược vào công nghệ pin lithium-ion ngay từ khi ngành công nghiệp xe điện còn ở giai đoạn sơ khai.
Những quyết định táo bạo về nghiên cứu, sản xuất và mở rộng chuỗi cung ứng đã đưa CATL trở thành đối tác của hàng loạt hãng xe, trong đó có người giàu nhất thế giới Elon Musk và người giàu nhất Việt Nam- tỷ phú Phạm Nhật Vượng, đồng thời đưa tài sản cá nhân của ông lên hàng chục tỷ USD.
Tuy nhiên, khi cạnh tranh ngày càng gay gắt, các hãng xe tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và tốc độ tăng lợi nhuận của CATL chậm lại, hành trình của vị doanh nhân Trung Quốc đang bước vào một thử thách mới.
KỸ SƯ CÔNG NGHỆ TRỞ THÀNH TỶ PHÚ THẾ GIỚI
Ông Robin Zeng xuất thân từ một gia đình bình thường tại Ninh Đức, tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc). Theo những thông tin về tiểu sử của ông, từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người chăm chỉ, ham học và quyết tâm thoát khỏi cuộc sống khó khăn tại vùng quê miền núi. Năm 1985, ông Zeng tốt nghiệp Trường trung học số 1 Ninh Đức với thành tích đứng đầu trường, qua đó trúng tuyển ngành Đóng tàu tại Đại học Giao thông Thượng Hải. Ông hoàn thành chương trình kỹ sư năm 1989, nhưng thay vì theo đuổi con đường sự nghiệp ổn định như nhiều sinh viên cùng thời, ông sớm lựa chọn hướng đi khác.
Sau khi tốt nghiệp, Robin Zeng được phân công làm việc tại một doanh nghiệp nhà nước ở Phúc Kiến. Chỉ ba tháng sau, ông từ bỏ công việc ổn định này, chuyển đến Đông Quản, tỉnh Quảng Đông, để gia nhập SAE Magnetics, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc TDK của Nhật Bản, khi đó là một trong những nhà sản xuất đầu từ đọc/ghi ổ cứng máy tính lớn nhất thế giới.
Mười năm làm việc tại đây giúp ông Zeng tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ và sản xuất công nghiệp. Dưới sự hướng dẫn của cấp trên Chen Tanghua, ông có cơ hội tham gia các chuyến công tác nước ngoài, tiếp xúc với những công nghệ sản xuất pin tiên tiến. Năm 1999, ở tuổi 31, Zeng trở thành giám đốc kỹ thuật trẻ nhất tại doanh nghiệp và là người đầu tiên từ Trung Quốc đại lục đảm nhiệm vị trí này.
Cũng trong năm đó, ông tiếp tục đưa ra một quyết định quan trọng khi rời công ty để tham gia thành lập Amperex Technology Limited (ATL), doanh nghiệp chuyên về pin lithium-ion phục vụ thiết bị điện tử tiêu dùng. Ý tưởng kinh doanh xuất phát từ nhận định rằng pin lithium-ion polymer sẽ trở thành một hướng phát triển quan trọng của ngành công nghiệp pin. Thời điểm ATL ra đời, loại pin này vẫn phụ thuộc nhiều vào công nghệ nhập khẩu. Công ty chi 1 triệu USD để mua bằng sáng chế từ Bell Labs của Mỹ, nhưng sau đó phát hiện pin có thể phồng và biến dạng chỉ sau một số chu kỳ sạc, xả. Đây không chỉ là vấn đề riêng của ATL mà còn là thách thức đối với nhiều doanh nghiệp được cấp phép sử dụng công nghệ tương tự.
Thay vì từ bỏ khoản đầu tư, Zeng dẫn dắt đội ngũ kỹ thuật nghiên cứu ngày đêm, liên tục thử nghiệm các công thức chất điện phân mới. Sau nhiều tuần, nhóm khắc phục được sự cố, đưa sản phẩm vào sản xuất hàng loạt bằng quy trình tự động hóa và đăng ký bằng sáng chế mới.
Bước đột phá này giúp ATL tạo dựng danh tiếng trong ngành pin. Với lợi thế công nghệ, mức giá thấp hơn khoảng một nửa so với pin Hàn Quốc và dung lượng gấp đôi sản phẩm của đối thủ theo tư liệu về doanh nghiệp, ATL nhanh chóng giành được chỗ đứng trên thị trường pin điện thoại di động.
Năm 2003, công ty phát triển thành công loại pin lithium-ion polymer phục vụ iPod, qua đó giành được đơn hàng cung cấp pin cho 18 triệu thiết bị của Apple. Thành công này củng cố uy tín của ATL, đưa doanh nghiệp trở thành một tên tuổi đáng chú ý trong chuỗi cung ứng điện tử tiêu dùng. Tuy nhiên, bước ngoặt tiếp theo của Robin Zeng không đến từ thị trường điện thoại mà từ quá trình chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng mới.
Năm 2005, sau khi nhà đầu tư rút vốn, ATL được TDK mua lại với giá 100 triệu USD. Robin Zeng trở thành nhân viên tại chính doanh nghiệp do mình sáng lập. Nhưng những thay đổi trong chính sách công nghiệp Trung Quốc nhanh chóng mở ra cơ hội kinh doanh mới. Từ năm 2007, Trung Quốc bắt đầu hỗ trợ ngành xe năng lượng mới. Ông Zeng nhận thấy pin dành cho ô tô có tiềm năng phát triển lớn hơn thị trường pin điện tử tiêu dùng, đồng thời đánh giá các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có thể gặp bất lợi khi tiếp cận những chương trình trợ cấp ban đầu.
Năm 2011, khi Trung Quốc đưa ra các quy định hạn chế doanh nghiệp hoàn toàn vốn nước ngoài sản xuất pin động lực cho ô tô, ông Zeng thúc đẩy việc tách mảng pin xe điện khỏi ATL. Doanh nghiệp mới được thành lập tại quê hương Ninh Đức, lấy tên Contemporary Amperex Technology, viết tắt là CATL, tập trung nghiên cứu và phát triển pin lithium-ion cho phương tiện giao thông và lưu trữ năng lượng.
Trong giai đoạn đầu, ATL nắm 15% cổ phần công ty mới. Quá trình tách doanh nghiệp nhận được sự ủng hộ quan trọng của Zhang Yujie, khi đó là chủ tịch ATL, bất chấp những ý kiến phản đối. Đây là nền móng cho sự hình thành của CATL như một doanh nghiệp độc lập, đặt trọng tâm vào pin xe điện. Bước đi chiến lược tiếp theo là hợp tác với BMW vào năm 2012. Hãng xe Đức cần giải pháp pin cho mẫu xe năng lượng mới Zinoro, và CATL tập trung nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu khắt khe về sản xuất, kiểm thử và chất lượng. Sau hai năm nỗ lực, công ty hoàn thành đơn hàng, đồng thời tận dụng uy tín của thương hiệu BMW để củng cố vị thế trên thị trường.
Sau đó, CATL lần lượt nhận đơn hàng từ các doanh nghiệp như Yutong Bus, BAIC và Changan Automobile. Năm 2015, chỉ bốn năm sau khi thành lập, lượng pin xuất xưởng của công ty đã vượt hai đối thủ quốc tế Samsung và LG, đưa CATL lên vị trí thứ ba thế giới. Tháng 6/2017, ông Robin Zeng được bổ nhiệm làm chủ tịch CATL. Khi đó, doanh nghiệp chủ yếu theo đuổi công nghệ pin lithium-ion ba thành phần, có mật độ năng lượng cao nhưng cũng tồn tại những hạn chế về chi phí và độ an toàn.
CATL niêm yết trên sàn chứng khoán Thâm Quyến ngày 11/6/2018, huy động 13,1 tỷ nhân dân tệ, với vốn hóa đạt 131,2 tỷ nhân dân tệ trong ngày giao dịch đầu tiên. Cũng trong năm đó, doanh nghiệp vượt Panasonic và BYD để trở thành nhà cung cấp pin ô tô lớn nhất thế giới. Từ một công ty khởi nghiệp, CATL đã vươn lên thành doanh nghiệp có giá trị hơn 400 tỷ nhân dân tệ chỉ sau khoảng 8 năm.
ĐẾ CHẾ PIN HÀNG ĐẦU ĐỐI MẶT VỚI PHÉP THỬ MỚI
Thành công của CATL không chỉ đến từ việc lựa chọn đúng thị trường mà còn từ chiến lược đầu tư liên tục vào nghiên cứu, sản xuất và toàn bộ chuỗi giá trị pin. Năm 2020, khi đại dịch gây ra nhiều bất ổn đối với kinh tế toàn cầu, Robin Zeng quyết định mở rộng công suất sản xuất.
Kế hoạch nhanh chóng được triển khai trong năm 2021, khi doanh nghiệp công bố các khoản đầu tư công suất mới với tổng giá trị vào khoảng 53,5 tỷ nhân dân tệ. Đồng thời, CATL đẩy mạnh đầu tư vào các doanh nghiệp khai thác, chế biến và sản xuất trong chuỗi cung ứng pin, đồng thời mở rộng cơ sở công nghiệp tại nhiều địa phương Trung Quốc. Chiến lược này giúp công ty chủ động hơn trong việc tiếp cận nguyên liệu, công nghệ và năng lực sản xuất. Tính đến ngày 30/9/2021, CATL đã đầu tư vào 74 doanh nghiệp trong chuỗi giá trị pin, với tổng số vốn 13,24 tỷ nhân dân tệ.
Song song với mở rộng quy mô, doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa công nghệ. Năm 2021, CATL giới thiệu pin natri-ion thế hệ đầu tiên, mở thêm hướng phát triển bên cạnh công nghệ lithium-ion truyền thống. Công nghệ kết cấu pin CTP 3.0 cũng được cải tiến, giúp tăng dung lượng pin 13% và giảm trọng lượng 10% theo số liệu công ty công bố trong tư liệu. Đầu tư nghiên cứu tiếp tục tăng mạnh trong những năm sau đó. Năm 2023, chi phí nghiên cứu và phát triển của CATL đạt 18,356 tỷ nhân dân tệ, tăng 18,35% so với năm trước. Công ty có 20.600 nhân sự nghiên cứu và phát triển vào cuối năm, tương đương 17,75% tổng lực lượng lao động.
Trên thị trường quốc tế, CATL xây dựng quan hệ hợp tác với nhiều hãng xe lớn, trong đó có Tesla, Volkswagen, Ford và Stellantis. Năm 2020, Tesla công bố CATL là đối tác cung cấp pin thứ ba, sau Panasonic và LG Chem. Đến tháng 3/2024, Robin Zeng cho biết hai bên đang hợp tác nghiên cứu các cấu trúc điện hóa mới và phát triển pin có tốc độ sạc nhanh hơn; CATL đồng thời cung cấp thiết bị cho nhà máy Tesla tại bang Nevada, Mỹ.
Mở rộng ra nước ngoài ngày càng trở thành trọng tâm khi thị trường xe điện Trung Quốc bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn. Tại châu Âu, CATL thúc đẩy kế hoạch xây dựng năng lực sản xuất và dịch vụ hậu mãi, đồng thời tìm cách đáp ứng những yêu cầu riêng của thị trường về giá thành, hiệu suất, tuổi thọ và độ an toàn của pin. Tháng 9/2025, CATL giới thiệu pin Shenxing Pro tại Munich, Đức. Một phiên bản được giới thiệu có khả năng cung cấp tầm hoạt động hơn 470 dặm, trong khi phiên bản khác có thể sạc trong 10 phút để đạt tầm hoạt động 297 dặm. Nhà máy pin quy mô lớn của công ty tại Hungary, với công suất thiết kế 100 GWh mỗi năm, được kỳ vọng bắt đầu sản xuất vào đầu năm 2026. CATL cũng lên kế hoạch xây dựng trung tâm dịch vụ hậu mãi pin đầu tiên tại châu Âu và nghiên cứu triển khai công nghệ đổi pin tại khu vực này.
Tuy nhiên, vị thế dẫn đầu không đồng nghĩa CATL miễn nhiễm với áp lực cạnh tranh. Theo SNE Research, công ty nắm khoảng 40% thị trường pin xe điện toàn cầu trong nửa đầu năm 2026. Quy mô này mang lại lợi thế đáng kể, nhưng cũng khiến CATL trở thành tâm điểm trong những nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các hãng xe. Xu hướng được gọi là “de-CATLization”, tức giảm phụ thuộc vào CATL, đang dần xuất hiện tại Trung Quốc. Một số nhà sản xuất ô tô, trong đó có Li Auto và Xiaomi, bắt đầu phát triển pin riêng. Tesla, một khách hàng lâu năm của CATL, cũng bổ sung nhà sản xuất pin Trung Quốc Sunwoda Electronic vào danh sách nhà cung cấp trong năm 2026.
Theo báo cáo tài chính được công bố ngày 9/3/2026, CATL ghi nhận tăng trưởng cả doanh thu lẫn lợi nhuận trong năm 2025. Với tỷ lệ sở hữu gián tiếp 22,45%, Robin Zeng dự kiến nhận khoảng 8,1 tỷ nhân dân tệ cổ tức từ kết quả kinh doanh năm này. Dẫu vậy, triển vọng lợi nhuận đang trở thành mối quan tâm lớn của nhà đầu tư. Theo số liệu công bố ngày 20/10/2026, lợi nhuận ròng của CATL trong quý 3 tăng 14,5% so với cùng kỳ, lên 21,2 tỷ nhân dân tệ, trong khi doanh thu tăng 58,6%, đạt 165,2 tỷ nhân dân tệ. Nhưng mức tăng lợi nhuận này lại thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng của giới phân tích, vốn dự báo mức tăng 41,2%.
CATL hiện còn đang chịu áp lực từ chi phí cao hơn sau khi Trung Quốc áp thuế tiêu thụ 2% đối với lithium và pin lithium-ion từ tháng 9/2026. Từ năm 2027, Bắc Kinh cũng dự kiến xóa bỏ các khoản hoàn thuế xuất khẩu đối với sản phẩm pin. Giới phân tích đặt câu hỏi liệu doanh nghiệp có thể chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng hay phải tự hấp thụ phần lớn tác động.
Những lo ngại này đã ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và tài sản của Robin Zeng. Theo ước tính của Forbes, khối tài sản ròng của ông ở mức 38,3 tỷ USD, sau khi giảm 14,9 tỷ USD trong năm 2026. Cổ phiếu CATL đã giảm 33% tại Thâm Quyến và 25% tại Hồng Kông kể từ khi Forbes công bố danh sách tỷ phú thế giới hồi tháng 3.