Đột quỵ là tình trạng não bộ bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu não bị gián đoạn hoặc giảm đáng kể khiến não bộ bị thiếu oxy, không đủ dinh dưỡng để nuôi các tế bào.
Trong đó, đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi nguồn cung cấp máu lên não bị hạn chế hoặc bị cắt đứt. Đột quỵ xuất huyết xảy ra khi có hiện tượng chảy máu trong hoặc xung quanh não.
Bên cạnh đó còn có cơn thiếu máu não thoáng qua tương tự như đột quỵ thiếu máu não nhưng xảy ra do tình trạng tắc nghẽn lưu lượng máu lên não chỉ trong thời gian ngắn.
Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã tìm hiểu các biện pháp giúp giảm nguy cơ đột quỵ. Dưới đây là tổng hợp những phát hiện đáng chú ý từ các nghiên cứu gần đây.
CHẾ ĐỘ ĂN ĐỊA TRUNG HẢI
Theo nghiên cứu được công bố năm 2026 trên Neurology Open Access, chế độ ăn Địa Trung Hải có thể góp phần làm giảm nguy cơ đột quỵ ở phụ nữ. Chế độ ăn này tập trung vào các thực phẩm có nguồn gốc thực vật như trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt.
Các nhà nghiên cứu đã theo dõi 105.614 người tham gia, thu thập thông tin về thói quen ăn uống và chấm điểm mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải. Những người có điểm số càng cao đồng nghĩa với việc chế độ ăn của họ càng gần với mô hình ăn uống truyền thống của khu vực Địa Trung Hải.
Kết quả cho thấy những người duy trì chế độ ăn này hoặc chế độ ăn có đặc điểm tương tự có nguy cơ mắc cả đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết thấp hơn.
Các chuyên gia cho biết tăng huyết áp vẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Tuy nhiên, chế độ ăn uống có ảnh hưởng đáng kể đến việc kiểm soát huyết áp. Một chế độ ăn lành mạnh có thể giúp ổn định huyết áp, từ đó góp phần làm giảm nguy cơ đột quỵ.
Mặc dù cần thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định mối liên hệ này, kết quả hiện tại cho thấy việc ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi cùng các chất béo tốt có thể mang lại lợi ích trong việc phòng ngừa đột quỵ.
Chia sẻ với Medical News Today, Michelle Routhenstein, chuyên gia dinh dưỡng được cấp chứng chỉ và không tham gia nghiên cứu, cho biết việc tăng cường sử dụng dầu ô liu nguyên chất, cá giàu omega-3, trái cây, rau củ, các loại đậu, hạt và quả hạch có thể giúp cải thiện chức năng nội mạc mạch máu, nâng cao chất lượng cholesterol, hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đường huyết và giảm tình trạng viêm. Đây đều những yếu tố đều liên quan mật thiết đến nguy cơ đột quỵ.
VẮC-XIN PHÒNG BỆNH ZONA
Một nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Khoa học Thường niên của Trường Môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC.26) vào tháng 3/2026 đã xem xét mối liên hệ giữa vắc-xin phòng bệnh zona và sức khỏe tim mạch. Nghiên cứu được thực hiện trên hơn 550.000 người, trong đó có 275.304 người đã tiêm vắc-xin và 275.304 người chưa tiêm.
Kết quả cho thấy những người đã tiêm vắc-xin có nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng bao gồm đột quỵ thấp hơn so với nhóm chưa tiêm. Điều này cho thấy vắc-xin phòng bệnh zona có thể mang lại lợi ích không chỉ trong việc ngăn ngừa bệnh zona mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng đây là nghiên cứu quan sát nên chỉ cho thấy mối liên hệ chứ chưa thể khẳng định vắc-xin là nguyên nhân trực tiếp giúp giảm nguy cơ đột quỵ.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu hiện vẫn chưa được công bố trên một tạp chí khoa học có bình duyệt. Vì vậy cần thêm các nghiên cứu tiếp theo để xác nhận phát hiện này.
Tiến sĩ Cheng-Han Chen, bác sĩ tim mạch can thiệp và Giám đốc Chương trình Tim cấu trúc tại MemorialCare Saddleback Medical Center (California), người không tham gia nghiên cứu, cho biết khuyến cáo hiện nay vẫn là tất cả người trưởng thành từ 50 tuổi trở lên nên tiêm vắc-xin phòng bệnh zona. Theo ông, kết quả nghiên cứu mới đã bổ sung thêm bằng chứng ủng hộ khuyến cáo này, đặc biệt đối với những người đang mắc bệnh tim mạch.
THUỐC ASUNDEXIAN
Đột quỵ tái phát là tình trạng một người tiếp tục bị đột quỵ sau khi đã từng trải qua một cơn đột quỵ trước đó. Tại Mỹ, cứ 4 trường hợp đột quỵ thiếu máu não xảy ra mỗi năm thì có khoảng 1 trường hợp là đột quỵ tái phát, cho thấy đây vẫn là thách thức lớn trong điều trị và phòng ngừa.
Một nghiên cứu được công bố trên New England Journal of Medicine vào tháng 4/2026 mang đến tín hiệu tích cực khi cho thấy asundexian, một loại thuốc chống đông đường uống, có thể giúp giảm nguy cơ xảy ra cơn đột quỵ thứ hai ở những người từng bị đột quỵ thiếu máu não không do cục máu đông hình thành từ tim hoặc từng trải qua cơn thiếu máu não thoáng qua có nguy cơ cao.
Theo các nhà nghiên cứu, thuật ngữ “không do nguồn gốc từ tim” dùng để chỉ những trường hợp cục máu đông hoặc tình trạng tắc nghẽn mạch máu hình thành bên ngoài tim rồi di chuyển đến não.
Asundexian phát huy tác dụng bằng cách ức chế yếu tố đông máu XIa đã hoạt hóa, một loại protein giữ vai trò quan trọng trong quá trình hình thành cục máu đông. Khi hoạt động của yếu tố XIa bị kìm hãm, nguy cơ hình thành cục máu đông có thể giảm xuống, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ đột quỵ tái phát.
Tiến sĩ Ashkan Shoamanesh, đồng trưởng nhóm nghiên cứu và nhà khoa học cao cấp tại Viện Nghiên cứu Sức khỏe Dân số (PHRI), cho biết trong khoảng 50 năm qua, aspirin đơn trị vẫn luôn là phương pháp điều trị tiêu chuẩn để phòng ngừa đột quỵ tái phát.
Theo ông, kết quả của nghiên cứu này đánh dấu một bước tiến đáng kể trong điều trị hầu hết các trường hợp đột quỵ thiếu máu não, bên cạnh liệu pháp kháng kết tập tiểu cầu kép vốn chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn.