Nhiều loại thực phẩm trong tủ bếp như gạo trắng hay mì ống khô có thể bảo quản lâu dài và vẫn an toàn để sử dụng trong nhiều năm. Tuy vậy, không phải món nào cũng bền theo thời gian.
Một số sản phẩm có thể dần mất đi hương vị và giá trị dinh dưỡng, thậm chí trở nên không còn an toàn khi đã quá hạn sử dụng có thể kể đến như dầu ăn, bơ hạt, bột mì, gia vị và thảo mộc khô, đậu và đậu lăng khô.
1. Dầu ăn
Phần lớn các loại dầu ăn như dầu thực vật, dầu cải (canola) hay dầu ô liu có thể giữ được độ tươi từ 6 – 12 tháng tính từ ngày mua, khoảng 3 – 5 tháng sau khi mở nắp nếu được bảo quản ở nơi khô ráo, tránh ánh sáng và nhiệt độ cao. Riêng dầu dừa có thể ổn định lâu hơn, thậm chí lên đến 3 năm.
Theo thời gian, sự tiếp xúc với ánh sáng, không khí và nhiệt độ sẽ khiến các chất béo trong dầu bị phân hủy, dẫn đến hiện tượng ôi khét. Khi đó, dầu có mùi hăng khó chịu, vị gắt và mất đi một phần các chất béo có lợi cùng chất chống oxy hóa tự nhiên.
Không chỉ ảnh hưởng đến hương vị món ăn, dầu đã hết hạn hoặc bị ôi còn có thể sinh ra các gốc tự do gây hại cho tế bào, thúc đẩy phản ứng viêm và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch và ung thư.
2. Bơ hạt
Các loại bơ hạt như bơ đậu phộng, bơ hạnh nhân hay bơ hạt điều có thể bảo quản trong tủ bếp từ 6 – 9 tháng khi còn nguyên niêm phong. Sau khi mở nắp, thời gian giữ được độ tươi thường chỉ kéo dài khoảng 2 – 3 tháng.
Do chứa hàm lượng dầu cao, bơ hạt dễ bị oxy hóa khi tiếp xúc với không khí, khiến hương vị và kết cấu thay đổi. Dù không phải lúc nào cũng gây ngộ độc tức thì, quá trình oxy hóa kéo dài có thể góp phần làm tăng phản ứng viêm, gây tổn thương tế bào và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch hoặc ung thư.
Ngoài ra, bơ hạt bảo quản quá lâu hoặc đã quá hạn còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn như Salmonella, dẫn đến ngộ độc thực phẩm. Cần loại bỏ ngay khi xuất hiện nấm mốc hoặc khi sản phẩm có mùi lạ như mùi sơn, bìa carton hay hóa chất.
3. Bột mì
Hạn sử dụng của bột mì phụ thuộc nhiều vào quá trình chế biến và điều kiện bảo quản. Khi được đựng trong hộp kín, đặt ở nơi khô ráo và mát mẻ, bột mì trắng đa dụng có thể sử dụng tốt trong vòng 1 năm.
Trong khi đó, các loại bột nguyên cám như bột mì nguyên cám chỉ giữ được khoảng 6 tháng do chứa phần mầm hạt giàu chất béo lành mạnh, vốn dễ bị hỏng nhanh hơn theo thời gian.
Khi tiếp xúc lâu với oxy, các chất béo trong bột có thể bị ôi, làm xuất hiện mùi chua và vị đắng. Độ ẩm cũng là yếu tố đáng lo ngại, bởi bột bị ẩm có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển và sinh ra độc tố nấm (mycotoxin), tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh nghiêm trọng.
Ngoài ra, bột để quá lâu còn dễ thu hút mọt và các loại côn trùng nhỏ trong bếp, khiến sản phẩm không còn an toàn để sử dụng.
4. Gia vị và thảo mộc khô
Phần lớn gia vị nguyên hạt có thể giữ được độ tươi trong khoảng 3 – 4 năm, trong khi gia vị đã xay chỉ duy trì hương vị tốt nhất từ 2 – 3 năm. Thảo mộc khô thường nhanh mất đi mùi thơm và hiệu lực hơn, thường chỉ còn chất lượng trong vòng 1 – 3 năm.
Nhiều loại gia vị và thảo mộc chứa chất chống oxy hóa cùng các hợp chất có lợi cho sức khỏe, nhưng những thành phần này sẽ dần suy giảm theo thời gian. Khi đã quá hạn, gia vị không chỉ nhạt mùi, kém vị mà còn giảm đi giá trị dinh dưỡng tiềm năng.
Sau khi mở nắp, gia vị xay và thảo mộc khô dễ hút ẩm từ không khí, tạo điều kiện cho nấm mốc và vi khuẩn phát triển. Việc sử dụng sản phẩm bị mốc có thể gây dị ứng hoặc các vấn đề về hô hấp ở một số người.
Do vậy, nên thay mới nếu gia vị xuất hiện tình trạng vón cục, phai màu hoặc không còn mùi thơm đặc trưng.
5. Đậu và đậu lăng khô
Đậu và đậu lăng khô có thể được cất giữ trong tủ bếp đến 1 năm nếu bảo quản trong bao bì đạt chuẩn thực phẩm hoặc sử dụng trước ngày hết hạn in trên bao bì.
Dù vẫn có thể ăn được sau mốc thời gian này, giá trị dinh dưỡng của chúng sẽ giảm dần theo thời gian. Sau 2 – 3 năm, hàm lượng vitamin bắt đầu suy giảm rõ rệt, đến khoảng năm thứ năm thì gần như không còn lượng vitamin đáng kể.
Bên cạnh đó, đậu để quá lâu thường khó ngâm mềm hơn. Khi hạt đậu già đi, thành tế bào trở nên dày hơn và hấp thụ ít nước trong quá trình ngâm hoặc nấu, khiến chúng khó chín mềm, khó tiêu hóa và dễ gây cảm giác đầy bụng hoặc khó chịu đường tiêu hóa.