Trong nhiều năm, số lượng chi nhánh từng được xem là thước đo sức mạnh của một ngân hàng. Nhà băng nào phủ điểm giao dịch càng dày, hiện diện ở càng nhiều “đất vàng”, ngân hàng đó càng được coi là có tiềm lực lớn và khả năng mở rộng thị phần mạnh mẽ.
Nhưng logic ấy đang thay đổi rất nhanh.
Ngành ngân hàng toàn cầu hiện bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, nơi những cuộc đua mở rộng mạng lưới dần nhường chỗ cho cuộc cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Các ngân hàng không còn ưu tiên mở thêm phòng giao dịch mà bắt đầu thu hẹp bộ máy, tinh giản nhân sự và dồn nguồn lực cho tự động hóa.
NGÂN HÀNG “DỌN” LẠI CẢ HỆ THỐNG
Mới đây, Standard Chartered gây chấn động thị trường tài chính khi công bố kế hoạch cắt giảm khoảng 7.800 nhân sự khối hỗ trợ tới năm 2030, tương đương hơn 15% lực lượng back-office toàn cầu. Động thái này nằm trong chiến lược nâng hiệu quả hoạt động và cải thiện khả năng sinh lời trung hạn của ngân hàng.
Theo báo cáo thường niên năm 2025, Standard Chartered hiện có khoảng 82.000 nhân viên trên toàn cầu, trong đó hơn 52.000 người làm việc tại các bộ phận hỗ trợ như nhân sự, truyền thông doanh nghiệp hay quản lý chuỗi cung ứng. Đây cũng là nhóm công việc đang chịu tác động lớn nhất từ AI và tự động hóa.
Trong tuyên bố mới nhất, ngân hàng cho biết đang mở rộng việc ứng dụng tự động hóa, phân tích dữ liệu nâng cao và AI nhằm tinh giản quy trình, nâng cao chất lượng ra quyết định cũng như cải thiện hiệu quả vận hành nội bộ.
Điều đáng chú ý là việc cắt giảm nhân sự không đi kèm trạng thái “phòng thủ”. Ngược lại, Standard Chartered đồng thời nâng các mục tiêu tài chính trung hạn, trong đó đặt mục tiêu tăng thu nhập trên mỗi nhân viên thêm khoảng 20% vào năm 2028.
Điều đó cho thấy ngành ngân hàng hiện không còn đặt câu hỏi “cần bao nhiêu người”, mà đang chuyển sang bài toán “cần loại nhân sự nào để vận hành trong kỷ nguyên AI”.
Làn sóng này cũng đang diễn ra ngày càng rõ tại Việt Nam.
Trong quý 1/2026, VietinBank tiếp tục giảm thêm 18 phòng giao dịch. Nếu tính trong hơn một năm trở lại đây, ngân hàng này đã đóng tổng cộng 126 phòng giao dịch, dù số lượng chi nhánh gần như giữ nguyên.
Theo báo cáo thường niên 2025, VietinBank đang tiến hành rà soát hiệu quả hoạt động toàn hệ thống, sáp nhập nhiều bộ phận có chức năng tương đồng nhằm giảm đầu mối trung gian và chuyển dịch nhân sự sang các mảng kinh doanh trọng tâm.
Không chỉ VietinBank, xu hướng thu hẹp mạng lưới vật lý đang lan rộng trong toàn ngành ngân hàng. Agribank giảm số lượng chi nhánh và phòng giao dịch. BIDV cắt giảm nhiều điểm hiện diện vật lý. Vietcombank dừng hoạt động hàng chục điểm giao dịch trong năm 2025. Ở khối ngân hàng tư nhân, Sacombank hay VIB cũng liên tục tinh gọn hệ thống giao dịch truyền thống.
Nếu cách đây một thập kỷ, các ngân hàng cạnh tranh bằng số lượng chi nhánh thì giờ đây họ cạnh tranh bằng ứng dụng số, trải nghiệm người dùng và năng lực công nghệ.
Những mặt bằng “kim cương” từng được xem là biểu tượng của ngành tài chính giờ không còn là ưu tiên số một. Thay vào đó, hàng nghìn tỷ đồng đang được rót vào AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và tự động hóa quy trình.
Sự thay đổi ấy diễn ra nhanh tới mức ngay cả nhiều nhân viên ngân hàng cũng cảm nhận rất rõ sự đảo chiều.
Chị Thanh Nga, nhân viên giao dịch tại một ngân hàng thương mại ở Hà Nội cho biết chỉ vài năm trước, quầy giao dịch của chị gần như luôn kín khách từ sáng tới chiều.
Nhưng khoảng hai năm gần đây, lượng khách tới quầy giảm rất mạnh, chủ yếu là trung niên và người cao tuổi gửi tiết kiệm, rút tiền hoặc vay vốn. Phần lớn người trẻ đều giao dịch qua app ngân hàng
Sự thay đổi này thực chất bắt nguồn từ chính hành vi của khách hàng. Nếu trước đây việc mở tài khoản, gửi tiết kiệm hay đăng ký khoản vay thường gắn với hình ảnh người dân xếp hàng tại quầy, thì hiện nay phần lớn nhu cầu tài chính đều có thể xử lý ngay trên điện thoại.
Từ chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, đầu tư, mua bảo hiểm cho tới vay tiêu dùng, gần như mọi thao tác đều đã được số hóa.
Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng, nhiều nhà băng đã ghi nhận trên 95% giao dịch thực hiện hoàn toàn trên kênh số. Hệ thống NAPAS vào những ngày cao điểm xử lý tới hơn 40 triệu giao dịch/ngày. Bình quân mỗi ngày, toàn hệ thống ngân hàng xử lý khoảng 800.000 tỷ đồng (tương đương 40 - 50 tỷ USD).
Đến nay, khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng và toàn bộ các tài khoản này đều được xác thực với cơ sở dữ liệu căn cước công dân. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành tài chính tăng tốc số hóa sâu hơn trong thời gian tới.
Khi khách hàng gần như không còn phụ thuộc vào quầy giao dịch, việc duy trì hàng trăm điểm hiện diện vật lý với chi phí mặt bằng, điện nước và nhân sự lớn trở thành bài toán kém hiệu quả.
AI ĐANG VIẾT LẠI CUỘC CHƠI NHÂN SỰ NGÂN HÀNG
Đi cùng xu hướng thu hẹp mạng lưới là làn sóng tinh giản lao động diễn ra trên diện rộng.
Báo cáo tài chính quý 1/2026 của 28 ngân hàng niêm yết cho thấy tổng số lao động toàn ngành đã giảm hơn 3.000 người chỉ trong ba tháng đầu năm.
Trong đó, Sacombank là trường hợp gây chú ý nhất khi cắt giảm khoảng 2.700 nhân sự chỉ trong quý 1. Nếu tính từ năm 2025 tới nay, ngân hàng này đã tinh gọn gần 4.000 lao động. Tại VIB, số lượng nhân sự cũng giảm khoảng 1.700 người trong hơn một năm.
Ở nhóm ngân hàng quốc doanh, tốc độ tinh giản chậm hơn nhưng xu hướng thu hẹp bộ máy vẫn hiện hữu. Vietcombank giảm nhẹ nhân sự, VietinBank giảm 70 người so với cuối năm 2025, còn BIDV giảm hơn 225 lao động.
Theo nhiều chuyên gia, làn sóng cắt giảm nhân sự hiện nay không phản ánh việc ngân hàng thu hẹp hoạt động, mà là bước chuyển tất yếu sang mô hình vận hành mới.
Ông Nguyễn Hưng – CEO ngân hàng TPBank cho rằng các công việc mang tính lặp lại như nhập liệu hoặc xử lý hồ sơ thủ công đang dần được thay thế bằng công nghệ. Những quy trình từng mất hàng giờ nay chỉ còn tính bằng giây nhờ hệ thống tự động hóa.
Ông Phạm Hồng Hải – CEO ngân hàng OCB cũng cho biết sau nhiều năm đẩy mạnh chuyển đổi số, phần lớn giao dịch đơn giản hiện đã được xử lý trực tuyến hoặc tự động hoàn toàn, khiến nhu cầu nhân sự tại quầy giảm đáng kể.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là AI không khiến ngành ngân hàng “ít người hơn” theo nghĩa tuyệt đối. Thay vào đó, AI đang làm thay đổi cấu trúc lao động của ngành tài chính.
Trong lúc nhiều vị trí truyền thống bị cắt giảm, nhu cầu tuyển dụng ở các mảng công nghệ cao lại tăng mạnh. Những vị trí liên quan đến dữ liệu, AI, an ninh mạng, phát triển sản phẩm số hay phân tích hành vi khách hàng đang trở thành nhóm nhân sự được săn đón mạnh nhất.
Điều đó cho thấy AI không hoàn toàn thay thế con người. Nó chủ yếu thay thế những công việc đơn giản, lặp lại và có thể tiêu chuẩn hóa. Phần khó hơn nằm ở chỗ người lao động có đủ nhanh để thích nghi hay không.
Ở góc độ quản lý, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng AI đang mở ra cơ hội rất lớn cho ngành ngân hàng, từ tự động hóa quy trình, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng cho tới phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận và rửa tiền.
Nhưng đi cùng cơ hội là hàng loạt rủi ro mới. Deepfake, giả mạo danh tính, thiên lệch thuật toán hay mô hình AI “hộp đen” đang trở thành mối lo thực sự với ngành tài chính – ngân hàng. Đặc biệt trong lĩnh vực này, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà còn ở dữ liệu cá nhân và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin khách hàng để thực hiện gian lận.
Theo lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước, định hướng sắp tới là thúc đẩy AI có trách nhiệm, tức AI phải được đặt trên nền tảng quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và lấy khách hàng làm trung tâm. AI có thể hỗ trợ, cảnh báo và khuyến nghị, nhưng không được thay thế hoàn toàn trách nhiệm cuối cùng của con người.
Đó cũng là lý do cơ quan quản lý đang xây dựng hành lang pháp lý riêng cho AI trong lĩnh vực ngân hàng, đặc biệt với các hoạt động có tác động trực tiếp tới quyền lợi khách hàng như phê duyệt khoản vay, xác thực giao dịch hay dừng thanh toán.
