Bệnh tim mạch là nhóm bệnh liên quan đến tim và mạch máu, hiện ảnh hưởng đến khoảng 650 triệu người trên toàn thế giới. Một trong những biến chứng phổ biến nhất của bệnh lý này là nhồi máu cơ tim, hay còn gọi là cơn đau tim.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), mỗi năm nước này ghi nhận khoảng 805.000 ca đau tim, trong đó cứ 5 trường hợp lại có 1 trường hợp diễn ra âm thầm, tức người bệnh không được chẩn đoán ngay thời điểm xảy ra.
Một nghiên cứu mới đây cho thấy mọi dạng đau tim, kể cả những cơn đau tim không có dấu hiệu, đều có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức theo thời gian.
Theo bác sĩ tim mạch can thiệp Cheng-Han Chen, hiện là giám đốc Chương trình Tim cấu trúc tại MemorialCare Saddleback Medical Center, các nhà khoa học vẫn chưa hoàn toàn hiểu rõ vì sao tiền sử nhồi máu cơ tim lại liên quan đến tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn.
Tuy nhiên, ông cho rằng những người từng bị đau tim có thể dễ gặp tình trạng tắc nghẽn mạch máu não hơn. Từ đó dẫn đến thiếu máu não hoặc nhồi máu não và làm chức năng não suy giảm nhanh hơn theo thời gian.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Stroke cũng cho thấy điện tâm đồ (ECG) kết hợp với thông tin tiền sử bệnh do người bệnh tự khai có thể trở thành một phương pháp đơn giản, chi phí thấp để sớm nhận diện những người có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn.
NHỮNG CƠN ĐAU TIM TÀN PHÁ NÃO BỘ
Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng bệnh tim mạch và suy giảm nhận thức có mối liên hệ hai chiều với nhau. Những người mắc bệnh động mạch vành, suy tim, rung nhĩ, huyết áp biến động mạnh hoặc thường xuyên tụt huyết áp đột ngột được cho là có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn.
Ở chiều ngược lại, tình trạng suy giảm nhận thức cũng có thể làm tăng nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng như đột quỵ hay đau tim.
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu của hơn 20.000 người Mỹ da trắng và da đen từ 45 tuổi trở lên tham gia nghiên cứu REGARDS, một dự án theo dõi dài hạn nhằm tìm hiểu nguyên nhân khiến tỷ lệ tử vong do đột quỵ ở khu vực đông nam Hoa Kỳ cao hơn phần còn lại của cả nước.
Khu vực này còn được gọi là vành đai đột quỵ, nơi có tỷ lệ tử vong do đột quỵ cao liên tục từ những năm 1940 đến nay. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể liên quan đến tỷ lệ người da đen cao hơn, sự phổ biến của các yếu tố nguy cơ đột quỵ truyền thống, tình trạng viêm và nhiễm trùng thường gặp hơn, cũng như điều kiện kinh tế - xã hội thấp hơn.
Những người tham gia nghiên cứu đều được thu thập dữ liệu sức khỏe khá toàn diện, bao gồm tiền sử bệnh, chiều cao, cân nặng, huyết áp, điện tâm đồ (ECG), danh mục thuốc đang sử dụng, xét nghiệm máu lúc đói và xét nghiệm nước tiểu.
Trong các buổi phỏng vấn, họ được hỏi liệu từng được bác sĩ chẩn đoán đau tim hay chưa, đồng thời được kiểm tra ECG để tìm dấu hiệu của những cơn đau tim trước đó.
Các nhà nghiên cứu phân loại đau tim âm thầm ở những người có dấu hiệu từng bị nhồi máu cơ tim trên ECG nhưng chưa bao giờ được chẩn đoán. Ngược lại, những người không có bằng chứng trên ECG nhưng cho biết từng được bác sĩ chẩn đoán đau tim được xếp vào nhóm nhồi máu cơ tim tự khai báo.
Kết quả cho thấy có tổng cộng 2.183 người tham gia, tương đương 10,4%, từng bị đau tim. Trong số này, 1.098 trường hợp là tự khai báo, 281 trường hợp được xác nhận lâm sàng và 804 trường hợp là đau tim âm thầm.
Trong suốt thời gian theo dõi kéo dài từ 10 đến 14 năm, các nhà nghiên cứu cũng tiến hành đánh giá chức năng nhận thức hàng năm để theo dõi sự thay đổi về trí nhớ và khả năng tư duy của người tham gia.
Phân tích cuối cùng cho thấy mọi dạng đau tim, dù âm thầm, tự khai báo hay được xác nhận bằng chẩn đoán và ECG, đều liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn theo thời gian. Mối liên hệ này thậm chí còn rõ rệt hơn ở những trường hợp suy giảm nhận thức nghiêm trọng.
Ở nam giới cũng như người da trắng và da đen, mức độ suy giảm điểm số nhận thức gần như tương tự nhau đối với mọi loại nhồi máu cơ tim. Riêng ở phụ nữ, chỉ đau tim tự khai báo và đau tim âm thầm mới cho thấy mối liên hệ rõ ràng với suy giảm nhận thức nhanh hơn. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng đau tim âm thầm phổ biến hơn ở nữ giới, có thể do tình trạng chẩn đoán thiếu bệnh nhồi máu cơ tim ở phụ nữ.
Ngoài ra, những người từng bị đau tim âm thầm được phát hiện có nhiều tổn thương ở các mạch máu nhỏ hơn và ít xơ vữa động mạch lớn hơn so với nhóm đau tim được phát hiện sớm. Họ cũng có nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ cao hơn.
Theo các nhà nghiên cứu, những cơn nhồi máu não dưới lâm sàng, tức các cơn đột quỵ nhỏ không gây triệu chứng rõ ràng, có thể âm thầm làm tổn thương não theo thời gian và góp phần thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức.
LỘ DIỆN QUA ĐIỆN TÂM ĐỒ
Bác sĩ Cheng-Han Chen cho biết, dù không tham gia trực tiếp vào nghiên cứu, điện tâm đồ (ECG) vẫn là một công cụ sàng lọc hữu ích đối với những người có nguy cơ mắc bệnh tim cao.
Phương pháp này có thể giúp phát hiện các cơn đau tim chưa từng được chẩn đoán thông qua việc ghi nhận những bất thường trong hoạt động điện của tim.
Ở những người từng bị nhồi máu cơ tim, sóng Q trên kết quả ECG, một sóng nhỏ xuất hiện trước khi tâm thất co bóp mạnh tạo nên sóng R lớn, thường sâu hoặc rộng hơn so với người chưa từng bị đau tim. Đây được xem là một trong những dấu hiệu cho thấy tim đã từng chịu tổn thương trước đó, kể cả khi người bệnh không hề nhận ra.
Từ những dữ liệu thu thập được, các nhà nghiên cứu kết luận rằng dấu hiệu của nhồi máu cơ tim trước đây có liên quan đến tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn trong cộng đồng dân cư lớn gồm nhiều nhóm chủng tộc khác nhau.
Họ cũng cho rằng việc kết hợp kết quả ECG với thông tin bệnh sử do người bệnh tự cung cấp có thể trở thành một giải pháp thực tế, chi phí thấp để sớm xác định những người có nguy cơ suy giảm nhận thức cao.
Các chuyên gia đồng thời nhấn mạnh rằng sức khỏe tim mạch có mối liên hệ chặt chẽ với chức năng não bộ, đặc biệt ở người lớn tuổi. Nhiều bệnh lý tim mạch phổ biến không chỉ ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn mà còn có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ theo thời gian. Vì vậy, duy trì trái tim và hệ mạch khỏe mạnh được xem là một trong những cách quan trọng giúp bảo vệ chức năng nhận thức khi về già.
Bác sĩ Chen khuyến nghị mọi người nên duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, áp dụng chế độ ăn ít chất béo bão hòa và natri, tránh hút thuốc và hạn chế rượu bia. Đồng thời, việc kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và cholesterol, giữ cân nặng hợp lý và ngủ đủ giấc cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch lẫn não bộ.