Trong vài thập kỷ qua, ô tô đã trở nên an toàn hơn đáng kể. Tuy vậy, lợi ích từ sự cải thiện này không được phân bổ đồng đều cho tất cả mọi người.
Một nghiên cứu của Viện An toàn Phương tiện thuộc Đại học Công nghệ Graz (TU Graz) đã phân tích dữ liệu tai nạn giao thông tại Áo trong giai đoạn 2012 – 2024, đồng thời tái dựng chi tiết từng vụ tai nạn để đánh giá chính xác hơn mức độ rủi ro.
Kết quả cho thấy trong những trường hợp trên xe có cả nam và nữ, phụ nữ có nguy cơ bị thương cao hơn rõ rệt so với nam giới. Cụ thể, tỷ lệ chấn thương ở phụ nữ cao hơn khoảng 1,6 lần.
PHỤ NỮ CHỊU RỦI RO CAO HƠN
Khi phân tích dữ liệu tai nạn ở Áo và tái dựng chi tiết từng vụ, các nhà nghiên cứu tại Viện An toàn Phương tiện thuộc Đại học Công nghệ Graz (TU Graz) nhận thấy một chênh lệch đáng kể rằng phụ nữ thường bị chấn thương nặng hơn nam giới ngay cả trong những va chạm ở tốc độ thấp.
Trong các tình huống tương tự, nguy cơ bị thương nặng hoặc tử vong của phụ nữ cao hơn gấp đôi. Theo bà Corina Klug, điều phối viên dự án, dữ liệu cho thấy phụ nữ bị ảnh hưởng nặng hơn một cách không tương xứng, đặc biệt ở các vùng cơ thể như ngực, cột sống, tay và chân. Điều này càng rõ rệt hơn ở nhóm tuổi trên 50, nơi mức độ rủi ro tăng lên đáng kể.
Để đi đến kết luận này, nhóm nghiên cứu đã tái dựng các vụ tai nạn thực tế và mô phỏng bằng các mô hình người ảo ở nhiều tư thế ngồi khác nhau. Cách tiếp cận này giúp họ so sánh chính xác lực tác động lên cơ thể nam và nữ trong cùng điều kiện.
Kết quả không chỉ cho thấy sự khác biệt về mức độ chấn thương, mà còn chỉ ra rằng vị trí ngồi trong xe, đặc biệt là ghế hành khách, có ảnh hưởng lớn đến mức độ nguy hiểm. Điều này đúng với cả hai giới, nhưng phụ nữ lại có xu hướng ngồi ghế phụ nhiều hơn, làm gia tăng rủi ro trong một số tình huống.
Bà Klug cũng nhấn mạnh rằng không ít người thường có thói quen đẩy ghế phụ quá xa hoặc ngả lưng quá nhiều khi ngồi. Tuy nhiên, các hệ thống an toàn như dây đai và túi khí không được thiết kế để tối ưu cho những tư thế ngồi không chuẩn như vậy.
Thế nhưng, tin tích cực là vấn đề này đã bắt đầu được chú ý. Tổ chức Euro NCAP hiện đã đưa vào thử nghiệm các kịch bản va chạm với nhiều hình nộm và mô hình cơ thể trong các tư thế ngồi khác nhau nhằm phản ánh thực tế tốt hơn.
Từ góc độ rộng hơn, nghiên cứu cũng chỉ ra một vấn đề mang tính hệ thống. Trong nhiều thập kỷ, tiêu chuẩn an toàn ô tô chủ yếu dựa trên hình mẫu người đàn ông trung bình ở phân vị 50%, vốn trở thành chuẩn mực trong các quy trình kiểm định.
Ngay cả các hình nộm nữ hiện nay thực chất cũng chỉ là phiên bản thu nhỏ từ mô hình nam, tương ứng với một cơ thể phụ nữ rất nhỏ, trong khi đa số phụ nữ thực tế đều cao và nặng hơn mức này.
Quan trọng hơn, các đặc điểm giải phẫu đặc trưng của phụ nữ như cấu trúc khung chậu, vòng ngực hay vai vẫn chưa được tái hiện đầy đủ trong các mô hình dùng để thử nghiệm va chạm trực diện hay va chạm bên. Hiện mới chỉ có một số mô hình phụ nữ cho va chạm phía sau nhưng vẫn chưa được sử dụng rộng rãi.
Điều này khiến nhiều khác biệt sinh học, cơ học giữa nam và nữ chưa được phản ánh chính xác trong các bài kiểm tra an toàn, từ đó làm hạn chế khả năng dự đoán đúng nguy cơ chấn thương thực tế.
Như bà Corina Klug kết luận, phụ nữ không phải là đàn ông thu nhỏ và những mô hình quá đơn giản hóa như vậy không thể phản ánh đầy đủ những gì xảy ra trong các vụ tai nạn thực tế.
KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA
Từ kết quả nghiên cứu, TU Graz đưa ra một loạt khuyến nghị nhằm cải thiện an toàn giao thông trong tương lai. Theo nhóm nghiên cứu, các hệ thống an toàn trên xe như dây đai và túi khí cần được phát triển theo hướng thông minh hơn, có khả năng tự điều chỉnh lực giữ người khi xảy ra va chạm.
Những thiết bị như giới hạn lực dây an toàn thích ứng có thể thay đổi mức độ siết chặt dựa trên mức độ nghiêm trọng của tai nạn, thể trạng người ngồi và cả tư thế họ đang ngồi.
Tuy nhiên, để những công nghệ này thực sự hiệu quả và được ứng dụng rộng rãi, chúng không chỉ cần được đánh giá trong các bài kiểm tra dành cho người tiêu dùng mà còn nên được đưa vào quy trình kiểm định xe chính thức.
Bên cạnh đó, nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các bài thử nghiệm sát thực tế hơn. Các quy trình chứng nhận trong tương lai nên xem xét nhiều dạng cơ thể khác nhau thay vì chỉ dựa trên một hình mẫu tiêu chuẩn, đồng thời phản ánh đa dạng tư thế ngồi trong xe.
Các mô hình người ảo có tính sinh cơ học chính xác sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong việc này. Nhờ mô phỏng máy tính, các nhà nghiên cứu có thể mở rộng đáng kể phạm vi thử nghiệm vốn trước đây phụ thuộc nhiều vào các mô hình cứng nhắc và mang tính lấy nam giới làm trung tâm.
Những mô hình ảo này không chỉ tái hiện nhiều kiểu cơ thể khác nhau mà còn cho phép phân tích các tình huống ngồi trong xe đa dạng hơn mà không cần phải thực hiện thêm các thử nghiệm va chạm trong phòng thí nghiệm.
Một yếu tố khác cũng được nhấn mạnh là cách sử dụng dây an toàn trong thực tế. Vị trí đặt dây trên cơ thể và mức độ ma sát giữa người ngồi với ghế hoặc dây đai có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả bảo vệ.
Những yếu tố tưởng chừng đơn giản như áo khoác mùa đông dày hay chăn phủ có thể làm giảm khả năng truyền lực của dây an toàn, khiến cơ thể dễ bị trượt xuống dưới dây khi xảy ra va chạm.
Hiện tượng này gọi là trượt dưới dây, có thể dẫn đến chấn thương nội tạng nghiêm trọng do lực không tác động đúng vào vùng xương chậu mà dồn vào mô mềm dễ tổn thương.
Vì vậy, ngoài việc cải tiến thiết kế ghế ngồi và hệ thống an toàn để vừa bảo vệ tốt vừa thoải mái, cũng cần tăng cường hướng dẫn người dùng về cách ngồi và thắt dây đúng cách.
Ngoài ra, không nên ngồi quá ngả ra sau, lưng ghế cần được điều chỉnh thẳng, dây an toàn phải được đặt đúng vị trí sao cho phần dây ngang bụng nằm trên xương chậu, còn dây vai đi qua xương đòn. Đây là tư thế giúp hệ thống an toàn phát huy hiệu quả tối đa và giảm thiểu chấn thương khi xảy ra tai nạn.
