Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại Trung Đông đã khiến eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch của thế giới - gần như bị tê liệt, làm đảo lộn thị trường năng lượng và buộc các nhà sản xuất phải tìm kiếm những lựa chọn thay thế để đưa nhiên liệu tới người tiêu dùng trên toàn cầu.
Một trong số ít tuyến đường thay thế là đi qua Biển Đỏ.
Vào tuần trước, Saudi Aramco, nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, cho biết họ sẽ chuyển hướng hàng triệu thùng dầu thô - vốn thường được vận chuyển bằng tàu qua Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz - sang đường ống dẫn tới cảng Yanbu ở bờ tây Ả Rập Xê Út nằm trên Biển Đỏ.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, trong tháng này, số chuyến bốc dỡ dầu mỗi ngày tại cảng Yanbu đã tăng hơn gấp đôi so với mức trung bình của năm ngoái.
Tuy nhiên, “phao cứu sinh” này hiện cũng đang đối mặt với vô số rủi ro.
Hôm 16/3, Iran tuyên bố các cơ sở hải quân của Mỹ tại Biển Đỏ sẽ là mục tiêu sắp tới.
“Sự hiện diện của tàu sân bay Mỹ Gerald R. Ford tại Biển Đỏ được xem là mối đe dọa đối với Iran. Do đó, các trung tâm hậu cần và dịch vụ hỗ trợ cho nhóm hải quân nói trên tại Biển Đỏ sẽ bị lực lượng vũ trang Iran coi là mục tiêu tiềm năng”, Bộ chỉ huy quân sự thống nhất của nước này cho biết, CNN đưa tin theo trích dẫn từ hãng tin bán chính thức Fars.
Ngay cả trước khi xung đột hiện tại bùng phát vào ngày 28/2, Biển Đỏ vốn đã không phải là một khu vực ổn định về địa chính trị, theo nhận định của ông David Oxley, nhà kinh tế trưởng về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics.
Cuối năm 2023, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã bắt đầu tấn công các tàu thuyền tại Biển Đỏ nhằm đáp trả chiến dịch quân sự của Israel chống lại Hamas. Tình hình an ninh buộc các hãng vận tải phải chuyển hướng tàu đi vòng qua mũi phía nam châu Phi, kéo dài hành trình thêm nhiều tuần và làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm cũng như tiền lương thuyền viên.
Xung đột khu vực hiện nay cùng với lập trường của lực lượng Houthi đối với vận tải thương mại khiến mức độ rủi ro tại Biển Đỏ ở mức cao đáng kể, Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải của Vương quốc Anh cảnh báo trong một thông báo ngày 16/3. “Lực lượng Houthi vẫn có năng lực và ý định rõ ràng để tiến hành các cuộc tấn công hàng hải trong khu vực”, cơ quan này nhấn mạnh.
Một nguồn tin từ Israel cũng tiết lộ với CNN vào tuần trước rằng có dấu hiệu cho thấy các tay súng có thể tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Israel - điều chưa từng xảy ra kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Ở công suất tối đa, đường ống dẫn dầu Đông - Tây của Ả Rập Xê Út có thể vận chuyển 7 triệu thùng dầu mỗi ngày, theo Saudi Aramco, qua đó phần nào bù đắp cho khoảng 15 triệu thùng/ngày vốn thường đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, nếu xu hướng bạo lực quay trở lại Biển Đỏ, thì các dòng chảy dầu được chuyển hướng này cũng có thể bị gián đoạn, càng làm gia tăng lo ngại về nguồn cung toàn cầu và đẩy giá dầu lên cao hơn nữa, các nhà phân tích nhận định với CNN.
“Nếu các tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út bị tấn công tại Biển Đỏ, tôi cho rằng chúng ta sẽ chứng kiến một cú tăng giá đáng kể của dầu. Bởi điều đó gửi tín hiệu tới thị trường rằng… tất cả các “lối thoát” cho dầu mỏ đều đang bị nhắm tới… Thực sự không còn đường nào khác”, ông Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu mỏ cấp cao tại Kpler, nói.
Chuyên gia David Oxley từ Capital Economics cũng đồng tình với nhận định này, lưu ý rằng giá dầu Brent chuẩn toàn cầu có thể vọt lên mức 130 - 150 USD/thùng nếu nguồn cung từ Trung Đông bị cắt đứt.
Và nếu giá dầu càng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, thì khả năng lan tỏa sang nền kinh tế càng lớn, đẩy giá hàng loạt mặt hàng tiêu dùng khác tăng theo, từ vé máy bay đến chi phí thực phẩm.
Trái ngược với dầu mỏ, tác động của các cuộc tấn công tại Biển Đỏ đối với tàu container chở hàng hóa có thể ở mức hạn chế, do phần lớn các tàu này đã tránh tuyến đường này từ cuối năm 2023. Ông Peter Sand, chuyên gia phân tích trưởng tại công ty dữ liệu vận tải biển và hàng không Xeneta, ước tính khoảng 90% năng lực vận chuyển container từng đi qua Biển Đỏ đã được chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng của Nam Phi.
Đầu tháng 1/2026, tập đoàn vận tải biển Đan Mạch Maersk cho biết sẽ nối lại một phần hoạt động qua Biển Đỏ, gọi đây là tuyến đường nhanh nhất, bền vững nhất và hiệu quả nhất giữa châu Á và châu Âu. Tuy nhiên, đến đầu tháng 3, hãng đã tạm dừng lại do rủi ro an ninh tại Trung Đông.
Ông Judah Levine, Giám đốc nghiên cứu tại công ty logistics Freightos, chia sẻ trên CNN: “Tình hình hiện tại đã đẩy lùi thời điểm khôi phục hoàn toàn lưu lượng vận tải biển qua Biển Đỏ”.
Tương tự, chuyên gia Peter Sand của Xeneta cũng nhận định nhiều hãng vận tải có khả năng sẽ tiếp tục tránh Biển Đỏ trong phần còn lại của năm, khi chi phí bảo hiểm cho các tàu đi qua khu vực này đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát. “Mặc dù chưa ghi nhận các cuộc tấn công trực diện từ lực lượng Houthi kể từ khi các đợt không kích bắt đầu… nhưng mối đe dọa này đủ để khiến các tàu container tránh xa khu vực đó”, ông nói.
