Theo dự báo của tổ chức nghiên cứu và tư vấn kinh tế Oxford Economics, giá lương thực toàn cầu dự kiến tăng 11,8% trong năm nay và 4,8% vào năm 2027, trong đó tác động nghiêm trọng nhất có nguy cơ tập trung ở nhóm cây trồng bao gồm ngũ cốc, trái cây và rau củ, cùng các sản phẩm sữa.
Những ước tính này được đưa ra trong bối cảnh thời tiết nắng nóng cực đoan và hạn hán tại châu Âu đã gây thiệt hại cho mùa màng, trong khi người nông dân cũng phải chịu áp lực vì giá năng lượng và phân bón leo cao do tác động từ các cuộc chiến ở Trung Đông và Ukraine.
Hiệp hội thương mại ngũ cốc và hạt có dầu châu Âu có trụ sở tại Brussels (Bỉ) đã đưa ra bản cập nhật bất thường vào tháng 7, trong đó cắt giảm dự báo sản lượng ngũ cốc của toàn bộ 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) và Anh Quốc từ 295,5 triệu tấn xuống 286,6 triệu tấn. Con số này thấp hơn mức 310 triệu tấn thu hoạch trong năm 2025.
“Tác động đối với giá lương thực toàn cầu bắt nguồn từ cuộc chiến Mỹ - Iran và ảnh hưởng của nó đối với các yếu tố đầu vào phục vụ sản xuất lương thực, chủ yếu là dầu mỏ (dầu diesel), khí tự nhiên và phân bón”, ông Tomas Dvorak, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Oxford Economics nói với Euronews Business.
Oxford Economics cho biết giá dầu diesel toàn cầu đã tăng 36% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 7, một phần do tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz, trong khi giá phân bón có khả năng tăng 22% trong năm nay. Đồng thời, cuộc chiến Nga - Ukraine cũng tiếp tục ảnh hưởng đến giá lương thực. Bởi lẽ, ngũ cốc chiếm 25% chỉ số giá lương thực toàn cầu, trong khi hai quốc gia này cùng đóng góp cho khoảng 30% tổng lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu và hơn 10% lượng ngô.
Theo báo cáo của đơn vị nghiên cứu, những cuộc tấn công nhằm vào cảng, bến bốc hàng và tàu thuyền của Nga và Ukraine, kèm theo tình trạng gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen và Biển Azov, sẽ tác động tiêu cực đến công suất xuất khẩu ngũ cốc hàng năm lên tới 86 triệu tấn, gồm 52 triệu tấn từ Nga và 34 triệu tấn từ Ukraine, tương đương gần 17% tổng lượng ngũ cốc xuất khẩu toàn cầu.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), giá các mặt hàng lương thực toàn cầu trong tháng 7 cao hơn 1% so với một năm trước, trong đó giá ngũ cốc tăng 6,9% và giá dầu thực vật cộng khoảng 17,3%. Chỉ số giá lương thực toàn cầu của Oxford Economics theo dõi giá các mặt hàng nguyên liệu, do đó mức tăng của chỉ số này không đồng nghĩa giá bán tại các siêu thị sẽ tăng tương ứng.
Tuy nhiên, mức tăng được dự báo trong năm 2026 vẫn thấp hơn mức tăng 14,2% được ghi nhận vào năm 2022 khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra.
“Tác động nghiêm trọng sẽ nằm ở nhóm cây trồng, ngũ cốc, trái cây và rau củ, cùng các sản phẩm sữa”, ông Tomas Dvorak nói với Euronews Business, đồng thời nhấn mạnh đây là những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ hạn hán và nắng nóng.
Tình hình hiện nay cũng sẽ tác động đến giá các sản phẩm chế biến, như bánh mì, phô mai, rượu vang và dầu ăn, còn nhóm sản phẩm như thịt có khả năng ít bị ảnh hưởng hơn, ông Dvorak nói thêm.
Là loại cây trồng cần nhiều phân bón, lúa mì đang chịu áp lực lớn nhất. Các nhà nghiên cứu dự báo giá lúa mì sẽ tăng vọt 36% so với cùng kỳ năm ngoái lên 6,92 USD/giạ (tương đương 27kg) trong quý 3/2026.
Lúa mì được sử dụng trong nhiều loại thực phẩm chế biến như bánh mì, mì ống, ngũ cốc ăn sáng và bánh quy.
“Đối với thực phẩm tươi sống, chủ yếu là trái cây và rau củ, tác động sẽ tương đối nhanh và có khả năng thể hiện rõ trong giá tiêu dùng ngay sau 2 - 3 tháng. Đối với thực phẩm chế biến, độ trễ thường lâu hơn do cần thời gian thu hoạch và chế biến. Với nhóm này, chúng tôi dự kiến tác động lớn nhất đến giá tiêu dùng sẽ xuất hiện trong khoảng 6 - 9 tháng”, ông Dvorak chỉ ra. Điều này có nghĩa giá thực phẩm tươi sống có thể bắt đầu phản ánh những gián đoạn nguồn cung trong khoảng tháng 10 - 11/2026, còn tác động lớn nhất lên giá thực phẩm chế biến có thể được cảm nhận trong khoảng tháng 2 - 5/2027.
Ông Jed Cartledge, chuyên gia kinh tế hàng hóa nông nghiệp tại Oxford Economics, cảnh báo cú sốc giá lương thực có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với dự báo bởi gián đoạn ở Biển Đen vẫn còn nhiều bất định, trong khi hiện tượng siêu El Niño có nguy cơ đe dọa mùa màng tại nhiều khu vực khác ngoài Châu Âu. Tuy nhiên, ông cho rằng giá lúa mì tăng có thể khiến những tuyến đường xuất khẩu thay thế với chi phí cao hơn trở nên khả thi về mặt thương mại, qua đó giúp bù đắp một phần tác động từ tình trạng gián đoạn nguồn cung.
