Trong bài phỏng vấn gần đây với trang tin Rest of The World, CEO Humane Intelligence Corporation Rumman Chowdhury và nghiên cứu viên cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương Konstantinos Komaitis cho rằng tại Mỹ, “cuộc đua AI” được nhìn nhận rõ ràng như một cuộc đối đầu với Trung Quốc, trong đó hiệu năng của các mô hình AI được xem là yếu tố quyết định.
Qua nhiều chính quyền, các nhà hoạch định chính sách Mỹ đã định hình cách quản lý theo hướng tương đối nhẹ tay, dường như dựa trên niềm tin rằng các quy định quá khắt khe có thể khiến Mỹ tụt lại trong cuộc cạnh tranh toàn cầu giành vị thế thống trị về trí tuệ nhân tạo.
Gần đây, CEO OpenAI Sam Altman thừa nhận cuộc cách mạng AI đang diễn ra chậm hơn dự kiến, và đổ lỗi cho thói quen của con người và sức ì của các thể chế. Tuy nhiên, dữ liệu lại cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác. Người Mỹ đang ngày càng mất đi niềm tin vào công nghệ này ngay cả khi các công ty đang chạy đua để đưa AI vào đời sống thường nhật.
Khảo sát của Pew Research Center về người Mỹ và AI cho thấy phần lớn người Mỹ hiện lo ngại về AI nhiều hơn là hào hứng với chúng, trong khi niềm tin vào khả năng chính phủ quản lý AI một cách hiệu quả vẫn ở mức thấp.
Vấn đề không chỉ dừng lại ở những lo lắng mang tính trừu tượng về tương lai.
Bà Chowdhury và ông Komaitis nhấn mạnh, ngành công nghệ cần nhận ra một thực tế cơ bản, đó là người dân sẽ không ủng hộ một tương lai được xây dựng trên AI nếu họ cho rằng chi phí của tương lai đó đang bị đẩy sang cho họ, trong khi lợi ích lại chảy về nơi khác.
Hai nhà phân tích chỉ ra rằng những cuộc thảo luận ít ỏi tại Washington chủ yếu chỉ tập trung vào các câu chuyện về tác nhân AI ngoài tầm kiểm soát và nguy cơ mất quyền kiểm soát. Nhưng bảo vệ người tiêu dùng thường bị xem như một vấn đề đời thường, ít quan trọng hơn so với an toàn AI. Trong khi đó, các vụ kiện liên quan đến hành vi thao túng gây hại ngày càng gia tăng; các món đồ chơi AI dành cho trẻ em xuất hiện nội dung nhạy cảm; những mô hình AI phổ biến dễ dàng được sử dụng để tạo deepfake và AI được đưa vào các ứng dụng bản đồ trực tuyến lại khuếch đại thông tin sai lệch.
Các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng hiệu quả phải trao cho người dùng quyền chủ động, bao gồm khả năng biết khi nào họ đang tương tác với một hệ thống AI, hiểu khi nào thông tin đã được AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, khiếu nại các quyết định tự động có ảnh hưởng đến họ và yêu cầu được khắc phục khi xảy ra sự cố. Nếu không có những biện pháp này, thế hệ người Mỹ trẻ tuổi sẽ không chấp nhận những sản phẩm, dịch vụ công nghệ tân tiến đó.
Điều đáng chú ý ở đây là Trung Quốc dường như đang tham gia vào một cuộc đua AI hoàn toàn khác. Chính phủ Trung Quốc đã xây dựng một môi trường quản lý bao quát để kiểm soát cách công nghệ này tương tác với người dùng. Dù cách tiếp cận của Trung Quốc khó có thể được xem là mô hình cho các nền dân chủ tự do nhưng sẽ là sai lầm nếu bỏ qua bài học mà mô hình này mang lại.
Bà Rumman Chowdhury lưu ý, Trung Quốc nhận ra rằng quản lý AI đồng nghĩa với quản lý cách công nghệ được triển khai, chứ không chỉ quản lý năng lực của các mô hình. Bắc Kinh xem AI như một loại công nghệ cần được quản lý bằng các quy định hành chính. Chẳng hạn như quy định về dán nhãn nội dung do AI tạo ra yêu cầu tính minh bạch trên toàn bộ hệ sinh thái nội dung AI, đồng thời tìm cách giúp người dùng dễ dàng nhận diện các nội dung tổng hợp.
Tương tự, quy định cũng bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương, như trẻ em và người cao tuổi, trước hành vi thao túng và tác hại từ AI có tính tương tác theo hướng mô phỏng con người. Người tiêu dùng cũng được bảo vệ trước hành vi phân biệt giá dựa trên thuật toán.
Trung Quốc đang theo đuổi những quy định này trong khi vẫn là một đối thủ đáng gờm của Mỹ về phát triển và ứng dụng AI tiên tiến. Quốc gia tỷ dân cũng có mức độ lạc quan cao hơn đối với AI khi 87% người dân Trung Quốc tin tưởng AI, so với chỉ 23% tại Mỹ.
CEO Airbnb Brian Chesky thừa nhận công ty mình sử dụng mô hình Qwen của Alibaba vì nó tốt, nhanh và rẻ. Ngược lại, mô hình Fable mới nhất của Anthropic lại có tốc độ được áp dụng chậm nhất từ trước đến nay, khi các doanh nghiệp ý thức rõ hơn về chi phí sử dụng AI và có xu hướng lựa chọn các mô hình nguồn mở rẻ hơn hoặc miễn phí.
Điều đó cho thấy việc xác định ai đang chiến thắng trong cuộc đua AI không rõ ràng như cách nhiều người tại Washington hay Thung lũng Silicon mô tả.
Điều này cần được đánh giá một cách chuyên sâu hơn trong bối cảnh phần còn lại của thế giới cũng đều đang cam kết đầu tư mạnh vào hệ thống AI có chủ quyền của riêng mình. Phần lớn các ý kiến tại Mỹ không xem Châu Âu là một đối thủ thực sự, bởi họ cho rằng khu vực này khó có thể vượt Mỹ hay Trung Quốc về hiệu năng mô hình. Tuy nhiên, Liên minh châu Âu có thể chứng minh rằng truyền thống bảo vệ người tiêu dùng lâu đời của mình chính là chìa khóa cho đổi mới bền vững.
Các quốc gia cũng nên tránh đồng nhất khái niệm “chủ quyền AI” với năng lực tính toán. Quyền tự chủ lâu dài dựa trên niềm tin, chứ không phải số teraflop (đơn vị được sử dụng để đánh giá hiệu năng của GPU và các hệ thống AI).
Cả bà Rumman Chowdhury và ông Konstantinos Komaitis đều đồng tình rằng tất cả những vấn đề này sẽ được nhắc tới trong kỳ họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc diễn ra tại thành phố New York. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ có các cuộc hội đàm riêng với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhưng quyết định không tham dự phiên tranh luận chung. Trong khi đó, quan hệ giữa Liên Hợp Quốc và chính quyền Trump cũng đang gặp nhiều khó khăn.
