Những đột phá công nghệ lớn luôn có tiềm năng làm thay đổi nền kinh tế khi tạo ra cơ hội, việc làm, thậm chí hình thành những ngành công nghiệp mới, đồng thời thúc đẩy mạnh năng suất và tăng trưởng. Tuy nhiên, triển vọng tích cực trong dài hạn thường đi kèm với những "cơn đau" trong ngắn và trung hạn.
Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), những tác động này đã bắt đầu xuất hiện dưới nhiều hình thức như cắt giảm việc làm, tăng trưởng tiền lương chậm lại, khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng và đặc biệt là áp lực lạm phát gia tăng trong những tháng gần đây. Các dữ liệu mới nhất cho thấy làn sóng đầu tư và ứng dụng AI, ước tính lên tới khoảng 750 tỷ USD chỉ riêng trong năm nay, đang đẩy giá của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ tăng lên, qua đó góp phần làm lạm phát leo thang, đặc biệt là ở Mỹ.
Ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody's Analytics cho biết trong email gửi CNN: "Lạm phát gia tăng đồng nghĩa với việc các hộ gia đình Mỹ phải chi thêm hơn 375 USD để mua cùng một lượng hàng hóa và dịch vụ như thời điểm này năm ngoái, chỉ riêng do tác động của AI đối với lạm phát”.
HOÁ ĐƠN TIỀN ĐIỆN TĂNG VỌT
Các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng năng lượng khổng lồ, đặc biệt là điện và nước. Việc các trung tâm này liên tục được xây dựng và mở rộng đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện, kéo giá điện tăng cao.
Nguyên nhân chủ yếu là nhu cầu đang vượt xa khả năng cung ứng. Theo PJM Interconnection, đơn vị vận hành lưới điện lớn nhất nước Mỹ, các trung tâm dữ liệu có thể được xây dựng hoặc mở rộng với tốc độ nhanh gấp hai đến ba lần so với tốc độ phát triển các nhà máy điện mới để đáp ứng nhu cầu đó.
Theo báo cáo do Bộ Năng lượng Mỹ công bố hồi tháng 6, tổng nhu cầu tiêu thụ điện của nước này dự kiến tăng 2,15% trong năm 2026, chủ yếu do mức tiêu thụ điện của khối khách hàng thương mại tăng 5% khi các trung tâm dữ liệu được mở rộng nhanh chóng.
Khi nhu cầu từ AI kết hợp với việc nhiều nhà máy điện than phải đóng cửa, quá trình điện khí hóa nền kinh tế, thời tiết cực đoan và hệ thống hạ tầng điện đã xuống cấp, khoảng cách giữa cung và cầu điện càng trở nên lớn hơn.
Bà Pooja Sriram, chuyên gia kinh tế Mỹ của Barclays cho biết các trung tâm dữ liệu đang tiêu thụ lượng điện khổng lồ, khiến nguồn điện dành cho người dân bị thu hẹp. Đồng thời, các trung tâm dữ liệu sẵn sàng trả mức giá rất cao để có nguồn điện ổn định, khiến giá điện trên thị trường đi lên và cuối cùng được chuyển sang hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình.
Theo dữ liệu Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ, giá điện sinh hoạt trong năm 2025 đã tăng với tốc độ nhanh gần gấp đôi so với mức trung bình của nhiều năm trước. Đến năm nay, trong 5 tháng đầu năm, giá điện còn tăng nhanh hơn nữa, theo số liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS).
"Tôi cho rằng đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI đang đẩy chi phí điện sinh hoạt lên cao", bà Sriram nhận định.
Mặc dù giá điện bất ngờ giảm 1% trong tháng 6, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với tốc độ lạm phát chung và hiện cao hơn khoảng 4% so với cùng kỳ năm trước.
ĐIỆN TỬ TIÊU DÙNG TRỞ NÊN ĐẮT ĐỎ HƠN
Các trung tâm dữ liệu không chỉ tiêu tốn điện năng, mà còn cần một lượng lớn sản phẩm chip nhớ. Điều này đã mang lại lợi ích lớn cho các nhà sản xuất, nhưng vấn đề nằm ở chỗ nguồn cung hiện vẫn rất hạn chế.
Hàng nghìn tỷ USD được đổ vào chuỗi cung ứng AI đã khiến các nhà sản xuất chip ưu tiên năng lực sản xuất cho những dòng chip nhớ băng thông cao, tốc độ cao và có biên lợi nhuận lớn phục vụ trung tâm dữ liệu. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn cung các loại chip nhớ vốn được sử dụng trong máy tính, điện thoại hay các thiết bị điện tử tiêu dùng bị thu hẹp để nhường chỗ cho các sản phẩm phục vụ AI.
Áp lực tăng giá của chip nhớ và nhiều linh kiện điện tử khác hiện thể hiện rõ ở cấp độ sản xuất. Theo Chỉ số giá sản xuất (PPI), giá bán buôn trong ngành sản xuất chất bán dẫn và linh kiện điện tử tính đến tháng 6 đã tăng 26% so với cùng kỳ năm trước. Đây là sự đảo chiều mạnh mẽ so với tháng 6/2025, khi giá của nhóm sản phẩm này còn giảm 0,8%.
"Điều này rất quan trọng với người tiêu dùng bởi laptop, máy tính, iPhone hay iPad đều sử dụng chip nhớ và những con chip đó hiện đã trở nên đắt đỏ hơn rất nhiều", bà Pooja Sriram của Barclays chỉ ra.
Cuối tháng trước, Apple đã tăng giá khoảng 20% đối với một số sản phẩm bán chạy nhất. Hãng cho biết nhu cầu bùng nổ từ các trung tâm dữ liệu AI đã tạo ra làn sóng nhu cầu chưa từng có đối với bộ nhớ và thiết bị lưu trữ.
Sony cũng đã tăng giá máy chơi game PlayStation từ đầu năm. Tháng trước, Microsoft tiếp tục nâng giá máy chơi game Xbox thêm khoảng 25% với lý do tương tự. "Toàn bộ ngành điện tử tiêu dùng đang phải vật lộn với cuộc khủng hoảng linh kiện hiện nay, nhưng các máy chơi game chịu tác động đặc biệt nghiêm trọng", Microsoft nhấn mạnh.
Việc bổ sung các tính năng AI vào phần mềm doanh nghiệp cũng khiến giá dịch vụ tăng lên. Đơn cử, Microsoft đã tăng giá gói Office 365 dành cho cá nhân thêm 43% vào tháng 2 (và tăng 30% đối với gói gia đình) sau suốt một thập kỷ giữ nguyên mức giá. Nguyên nhân là vì hãng tích hợp Copilot - công cụ AI mới của Microsoft - vào bộ phần mềm này.
CHÍ PHÍ NGUYÊN VẬT LIỆU GIA TĂNG
Theo ông Gregory Daco, nhà kinh tế trưởng của EY-Parthenon, thị trường giờ mới chỉ đang ở giai đoạn đầu của làn sóng tăng giá tiêu dùng do AI, và khả năng cao là trong thời gian tới chi phí sản xuất, giá nhập khẩu cũng như nhu cầu đầu tư liên quan đến AI sẽ tiếp tục bùng nổ.
Việc xây dựng trung tâm dữ liệu còn làm thúc đẩy nhu cầu đối với nhiều vật liệu xây dựng quan trọng như đồng và dây điện, đồng thời thúc đẩy nhu cầu lao động trong ngành xây dựng.
Ông Thierry Wizman, Chiến lược gia toàn cầu về ngoại hối và lãi suất của Macquarie Group, cho rằng nếu muốn tìm bằng chứng rõ ràng về tác động của AI đối với nền kinh tế và lạm phát thì có thể nhìn vào mức tăng tiền lương trong ngành xây dựng.
Theo ông, nếu AI thực sự tạo áp lực lên nguồn lực của nền kinh tế thông qua làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu, tiền lương của lực lượng lao động tham gia các dự án này sẽ tăng nhanh hơn mặt bằng chung. Các số liệu hiện nay cho thấy tiền lương trong ngành xây dựng đang tăng mạnh hơn đáng kể so với mức trung bình của toàn nền kinh tế.
Ông Wizman lưu ý, số liệu theo từng địa phương, đặc biệt tại những khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu, sẽ phản ánh rõ hơn tác động này, dù cần thêm thời gian để thu thập và xử lý dữ liệu.
Ông cũng cảnh báo đà tăng tiền lương trong ngành xây dựng có thể tiếp tục đẩy giá nhà ở lên cao. "Nước Mỹ vốn đã đối mặt với bài toán nhà ở ngày càng khó tiếp cận. Việc tiền lương trong ngành xây dựng tăng mạnh hơn so với các ngành nghề khác hoàn toàn có thể tạo thêm áp lực khiến giá nhà tiếp tục leo thang", ông nói.
