Theo thông báo của Nhà Trắng vào ngày 7/1, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp đình chỉ việc Mỹ tham gia và hỗ trợ cho 66 tổ chức, cơ quan và ủy ban quốc tế. Quyết định được đưa ra sau khi chính quyền tiến hành rà soát toàn diện việc tham gia cũng như cấp ngân sách cho tất cả các tổ chức quốc tế, bao gồm cả những đơn vị trực thuộc Liên Hợp Quốc.
Phần lớn các tổ chức nằm trong danh sách rút lui là các cơ quan, ủy ban và hội đồng tư vấn liên quan đến Liên Hợp Quốc, tập trung vào các lĩnh vực như khí hậu, lao động, di cư và những vấn đề mà chính quyền Trump cho rằng mang nặng yếu tố ý thức hệ. Ngoài ra, danh sách còn có một số tổ chức quốc tế khác như Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương, Viện Quốc tế vì Dân chủ và Hỗ trợ Bầu cử, cùng Diễn đàn Toàn cầu Chống Khủng bố.
Trong tuyên bố của mình, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết: “Chính quyền Trump nhận thấy các thể chế này có phạm vi hoạt động chồng chéo, quản lý yếu kém, không cần thiết, lãng phí, vận hành kém hiệu quả, bị chi phối bởi lợi ích của những chủ thể thúc đẩy chương trình nghị sự riêng đi ngược lại lợi ích của chúng ta, hoặc gây đe dọa đến chủ quyền, tự do và sự thịnh vượng chung của quốc gia”.
Trước đó, chính quyền Donald Trump cũng đã đình chỉ hỗ trợ đối với nhiều cơ quan như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Cơ quan Liên Hợp Quốc về cứu trợ người tị nạn Palestine (UNRWA), Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO).
Có ý kiến nêu ra rằng, cách tiếp cận của Mỹ ngày càng mang tính “chọn lọc”, tức là chỉ đóng góp cho những hoạt động và cơ quan mà chính quyền cho rằng phù hợp với chương trình nghị sự của ông Trump, đồng thời rút khỏi những đơn vị bị coi là không còn phục vụ lợi ích của Mỹ.
“Tôi cho rằng điều chúng ta đang chứng kiến là sự định hình rõ ràng trong cách tiếp cận của Mỹ đối với chủ nghĩa đa phương, theo kiểu “hoặc theo cách của tôi, hoặc không có gì cả”, ông Daniel Forti, Trưởng bộ phận các vấn đề Liên Hợp Quốc tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group), nhận định.
Đây được xem là sự thay đổi lớn so với cách các chính quyền trước đây, cả của đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ, xử lý quan hệ với Liên Hợp Quốc. Sự thay đổi này buộc Liên Hợp Quốc, vốn đang trải qua quá trình tự đánh giá và cải tổ nội bộ, phải phản ứng bằng hàng loạt biện pháp cắt giảm nhân sự và chương trình mở rộng.
Dù có sự thay đổi lớn trong cách tiếp cận, các quan chức Mỹ, bao gồm cả Tổng thống Donald Trump, khẳng định họ vẫn nhìn thấy tiềm năng của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, chính quyền muốn tập trung nguồn tiền thuế của người dân Mỹ vào việc mở rộng ảnh hưởng của Washington trong những sáng kiến xây dựng tiêu chuẩn như Liên minh Viễn thông Quốc tế, Tổ chức Hàng hải Quốc tế và Tổ chức Lao động Quốc tế.
Việc Mỹ rút khỏi Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) là động thái mới nhất của ông Trump và các đồng minh nhằm tạo khoảng cách giữa Mỹ với các tổ chức quốc tế tập trung vào khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu.
UNFCCC, được ký kết năm 1992 với sự tham gia của 198 quốc gia, là thỏa thuận nhằm hỗ trợ tài chính cho các hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển, đồng thời là nền tảng pháp lý cho Thỏa thuận Khí hậu Paris mang tính bước ngoặt. Ông Trump đã rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris ngay sau khi trở lại Nhà Trắng.
Bà Gina McCarthy, cựu Cố vấn Khí hậu Quốc gia của Nhà Trắng, đã lên tiếng chỉ trích quyết định này của chính quyền. “Là quốc gia duy nhất trên thế giới không còn tham gia Hiệp ước UNFCCC, chính quyền Trump đang tự tay vứt bỏ hàng chục năm vai trò lãnh đạo của Mỹ trong lĩnh vực khí hậu và hợp tác toàn cầu”, bà Gina McCarthy nói trong tuyên bố.
“Chính quyền này đang từ bỏ khả năng của nước Mỹ trong việc tác động tới hàng nghìn tỷ USD đầu tư, chính sách và quyết định lẽ ra có thể thúc đẩy nền kinh tế và bảo vệ chúng ta trước những thảm họa tốn kém đang tàn phá đất nước”, bà nhấn mạnh.
Theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu là nguyên nhân đứng sau sự gia tăng của nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan gây chết người và thiệt hại lớn, bao gồm lũ lụt, hạn hán, cháy rừng, mưa lớn dữ dội và các đợt nắng nóng nguy hiểm.
Giới chuyên gia cho rằng việc Mỹ rút lui có thể cản trở nỗ lực toàn cầu trong việc cắt giảm khí nhà kính, bởi điều này tạo cớ cho các quốc gia khác trì hoãn hành động và cam kết của riêng họ, theo ông Rob Jackson, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Stanford và là Chủ tịch Dự án Carbon Toàn cầu - nhóm các nhà khoa học theo dõi lượng phát thải carbon dioxide của các quốc gia.
Ông Jackson và nhiều chuyên gia khác nhận định, sẽ rất khó đạt được tiến triển đáng kể trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu nếu thiếu sự hợp tác của Mỹ, một trong những nền kinh tế lớn nhất và cũng là một trong những quốc gia phát thải lớn nhất thế giới.
Ngoài ra, các tổ chức và cơ quan khác mà Mỹ sẽ rút khỏi còn bao gồm Thỏa thuận Năng lượng Không Carbon, Đại học Liên Hợp Quốc, Ủy ban Tư vấn Bông Quốc tế, Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế, Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương, Viện Địa lý và Lịch sử Liên châu Mỹ, Liên đoàn Quốc tế các Hội đồng Nghệ thuật và Cơ quan Văn hóa, cùng Nhóm Nghiên cứu Chì và Kẽm Quốc tế.
Bộ Ngoại giao Mỹ tiết lộ các cuộc rà soát bổ sung đối với những tổ chức quốc tế khác hiện vẫn đang được tiếp tục.
