Bốn tháng kể từ khi Tổng thống Donald Trump khai hỏa cuộc chiến thương mại, doanh thu từ thuế hải quan của Hoa Kỳ đạt mức cao kỷ lục là 64 tỷ USD trong quý 2 - cao hơn 47 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu do Bộ Tài chính Hoa Kỳ mới công bố.
Thuế quan trả đũa của Trung Quốc đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ, là mức thuế quan kéo dài và đáng kể nhất trong số các quốc gia, lại không có tác dụng tương tự, với tổng thu nhập từ thuế hải quan chỉ tăng 1,9% vào tháng 5 năm 2025 so với năm trước.
Kết hợp với sự trả đũa hạn chế từ Canada, quốc gia vẫn chưa công bố dữ liệu hải quan quý 2, mức thuế áp dụng đối với hàng xuất khẩu của Mỹ trên toàn thế giới chỉ chiếm một phần rất nhỏ doanh thu của Hoa Kỳ trong cùng kỳ.
Một số đối tác thương mại khác của Hoa Kỳ đã quyết định không đáp trả tương tự khi đàm phán với Mỹ để tránh mức thuế quan cao hơn nữa.
EU, khối thương mại lớn nhất thế giới, đã lên kế hoạch áp thuế trả đũa nhưng liên tục trì hoãn việc thực hiện, hiện nay liên kết chúng với thời hạn đàm phán ngày 1/8 của ông Trump.
Các chuyên gia về chuỗi cung ứng cho biết chi phí thuế quan của ông Trump không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ, vì các thương hiệu quốc tế đang tìm cách lan tỏa tác động của việc tăng chi phí trên toàn cầu để giảm thiểu tác động đến thị trường Mỹ.
Simon Geale, phó chủ tịch điều hành tại Proxima, một công ty tư vấn chuỗi cung ứng thuộc sở hữu của Bain & Company, cho biết các thương hiệu lớn như Apple, Adidas và Mercedes sẽ tìm cách giảm thiểu tác động của việc tăng giá.
Geale cho biết: “Các thương hiệu toàn cầu có thể cố gắng gánh chịu một phần chi phí thuế quan thông qua việc tìm nguồn cung ứng thông minh và tiết kiệm chi phí nhưng phần lớn sẽ phải phân phối sang các thị trường khác, vì người tiêu dùng Hoa Kỳ có thể chịu được mức tăng 5%, nhưng không thể là 20% hoặc thậm chí là 40%”.
Mặc dù thuế quan của Hoa Kỳ đạt mức chưa từng thấy kể từ những năm 1930, sự dè dặt trong phản ứng toàn cầu đối với các hành động của ông Trump đã ngăn chặn được vòng xoáy trả đũa tương tự như kiểu đã tàn phá thương mại toàn cầu giữa Thế chiến thứ nhất và Thế chiến thứ hai.
Các nhà kinh tế cho biết vị thế thống trị của Hoa Kỳ với tư cách là thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, cùng với lời đe dọa của ông Trump về việc tăng gấp đôi thuế quan đối với các đối tác đang có ý định chống đối, có nghĩa là đối với hầu hết các quốc gia, quyết định nhún nhường không phải là hành động hèn nhát mà là một lựa chọn thường tình về mặt kinh tế.
Mô hình của Capital Economics, một công ty tư vấn, phát hiện ra rằng một cuộc chiến thương mại leo thang cao, trong đó mức thuế quan qua lại trung bình đạt 24%, sẽ gây ra mức giảm 1,3% cho GDP thế giới trong hai năm, so với mức giảm 0,3% trong trường hợp cơ sở là 10%.
Marta Bengoa, giáo sư kinh tế quốc tế tại Đại học Thành phố New York, cho biết: “Khác với những năm 1930 khi các quốc gia có mối quan hệ thương mại cân bằng hơn, thế giới ngày nay có hệ thống trục-nan hoa với Hoa Kỳ ở vị trí trung tâm. Điều đó khiến việc trả đũa về mặt kinh tế trở nên kém hấp dẫn hơn đối với hầu hết các quốc gia, ngay cả khi nó có thể mang lại sự thỏa mãn về mặt chính trị.”
Alexander Klein, giáo sư lịch sử kinh tế tại Đại học Sussex, cho biết thêm rằng những cân nhắc ngắn hạn - giảm thiểu rủi ro thuế quan và giảm thiểu rủi ro lạm phát - đang thúc đẩy hầu hết các cuộc đàm phán với ông Trump, điều này đã mang lại cho Nhà Trắng lợi thế.
"Tôi muốn nghĩ rằng các nhà lãnh đạo đã rút ra được bài học từ lịch sử, nhưng tôi e rằng điều đó hơi lạc quan. Nhiều khả năng là EU, Canada và nhiều chính phủ khác lo ngại về tác động của leo thang đối với các mối liên kết cung ứng toàn cầu và lạm phát", ông nói. "Ông Trump ít quan tâm đến điều đó, nên họ đang lợi dụng điều đó."
Đối tác thương mại lớn nhất của Hoa Kỳ, Mexico, đã không trả đũa sau khi bị áp thuế 25% vào tháng 3 đối với các mặt hàng xuất khẩu không thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada. Ngay từ đầu cuộc hội đàm với ông Trump, Tổng thống Claudia Sheinbaum đã nói rằng bà mong muốn một thỏa thuận.
Việc thế giới không đoàn kết và cùng nhau đối mặt với các lời đe dọa áp thuế của Tổng thống Trump cũng tạo điều kiện cho tổng thống Mỹ có thêm cơ hội để nhắm vào từng quốc gia. Tuần trước, ông Trump đã đe dọa áp thuế 50% lên Brazil, chủ yếu dựa trên các lý do chính trị.
“Trump đã nói rõ rằng ông ấy sẵn sàng tăng thuế quan hơn nữa nếu bị trả đũa”, Bengoa thuộc Đại học Thành phố New York cho biết. “Nhiều quốc gia đã rút ra bài học từ cuộc chiến thương mại 2018-2019 rằng việc trả đũa thường dẫn đến phản công trả đũa thay vì các giải pháp đàm phán.”
Ngay cả trong các khối thống nhất như EU, lợi ích cạnh tranh của từng quốc gia thành viên kết hợp với nỗi lo sợ lớn hơn về việc liệu một cuộc đối đầu với ông Trump có thể làm suy yếu các đảm bảo an ninh của Hoa Kỳ đối với châu Âu hay không đã tạo ra sự thận trọng cao độ.
Theo những người trong cuộc, quyết định đe dọa tăng thuế quan lên 30% của ông Trump không gây ra phản ứng lớn ở Brussels, một phần là do các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ, bao gồm Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, đã liên hệ bí mật để đưa ra lời khuyên thận trọng.
Một quan chức EU am hiểu các cuộc đàm phán cho biết thêm rằng các cuộc đàm phán không diễn ra riêng lẻ, vào thời điểm châu Âu đang tìm kiếm sự ủng hộ liên tục của Hoa Kỳ dành cho Ukraine. "Chúng ảnh hưởng đến toàn bộ quan hệ của Hoa Kỳ, bao gồm cả những vấn đề liên quan đến an ninh", họ nói.
Kết quả là, không giống như Trung Quốc áp dụng mức thuế tương tự với Trump vào tháng 4, EU đã nhiều lần trì hoãn việc thực hiện các gói biện pháp trả đũa vì muốn tìm thời điểm để đạt được thỏa thuận với Trump trước ngày 1/8.
Khi Ủy ban Châu Âu công bố danh sách mới nhất về các mục tiêu trả đũa tiềm tàng đối với hàng hóa trị giá 72 tỷ euro vào thứ Ba - bao gồm máy bay, ô tô và rượu bourbon của Boeing - họ không đưa ra mức thuế quan cụ thể nào đối với từng sản phẩm, rõ ràng là nhằm mục đích không làm ông Trump tức giận thêm.
Ngay cả Canada và Trung Quốc cũng cảnh giác không muốn chọc giận ông Trump mặc dù họ là hai quốc gia duy nhất áp đặt thuế quan trả đũa.
Thuế quan của Mỹ đối với Trung Quốc đã tăng lên 145% vào giữa tháng 4, khiến kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm mạnh một phần ba trong tháng 5. Cả hai bên nhanh chóng nhượng bộ, đồng ý tạm dừng đàm phán 90 ngày tại Geneva vào tháng 5, giảm thuế suất xuống còn 30%.
Vào tháng 2 và tháng 3, Canada đã áp đặt gần 155 tỷ đô la Canada thuế quan trả đũa, bao gồm cả thép và phụ tùng ô tô. Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, nước này đã phải nhượng bộ trước áp lực từ phía Hoa Kỳ, bất chấp lời hứa tranh cử của Thủ tướng Canada Mark Carney về việc đối đầu với Trump.
Với thương mại Mỹ chiếm 20% GDP của Canada - so với 2% của Mỹ - Carney đã điều chỉnh các phản ứng của mình. Ông đã bãi bỏ thuế dịch vụ kỹ thuật số dưới áp lực của Mỹ và không đồng tình với quyết định của ông Trump vào tháng trước về việc tăng gấp đôi thuế thép lên 50%.
Các nhà ngoại giao cho biết liệu thế giới có đoàn kết để đối đầu với ông Trump hay không sẽ phụ thuộc một phần vào việc mức thuế quan sẽ được ấn định vào thời điểm nào trước hạn chót là ngày 1/8.
Tuần này, Cao ủy Thương mại Maroš Šefčovič cảnh báo rằng mức thuế 30% đối với hàng xuất khẩu của EU sẽ khiến khối này không còn gì để mất vì thương mại xuyên Đại Tây Dương sẽ "gần như bất khả thi". Ông nói thêm rằng EU đang thảo luận với các đối tác thương mại "cùng chí hướng" về các biện pháp chung tiềm năng.
Về lâu dài, việc không trả đũa cũng sẽ mang lại cho các công ty Hoa Kỳ một sự tự do tương đối trong chuỗi cung ứng toàn cầu trong khi các nhà sản xuất EU và châu Á vẫn phải đối mặt với mức thuế quan cao vào Hoa Kỳ, Creon Butler, người đứng đầu bộ phận kinh tế toàn cầu tại Chatham House, cho biết.
"Phép tính toán này mang tính ngắn hạn so với dài hạn", ông nói. "Sẽ hợp lý hơn nếu không trả đũa trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, cần phải tính toán cho các quốc gia khác về mức độ chúng ta sẽ đấu tranh cho chuỗi cung ứng toàn cầu bên ngoài nước Mỹ."
