Chiều cao ở nam giới được quyết định bởi sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường bao gồm chế độ ăn uống không cân đối, tình trạng suy dinh dưỡng, điều kiện kinh tế và một số bệnh lý nhất định. Phần lớn nam giới đạt đến chiều cao trưởng thành vào khoảng 18 tuổi và hiếm khi phát triển thêm sau độ tuổi này.
Theo đó, phần lớn nam giới đạt đến chiều cao trưởng thành sau giai đoạn dậy thì, thường bắt đầu từ 9 – 14 tuổi và kéo dài đến khoảng 16 – 18 tuổi. Giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất hay còn gọi là đỉnh tăng trưởng chiều cao thường diễn ra trong độ tuổi 12 – 15 với mức tăng trung bình khoảng 11 cm mỗi năm.
Khi dậy thì gần kết thúc, các đĩa tăng trưởng ở đầu xương dài bắt đầu liền lại, làm cho quá trình phát triển chiều cao dừng lại và xác định chiều cao cuối cùng. Đĩa tăng trưởng là các lớp sụn linh hoạt giúp xương dài ra. Ở nam giới, chúng thường ngừng hoạt động trong độ tuổi 14 – 19.
Thời điểm kết thúc dậy thì thay đổi tùy từng người, trung bình vào khoảng 16 tuổi. Một số trường hợp dậy thì sớm và phát triển nhanh, trong khi những người khác bắt đầu muộn hơn và có thể tiếp tục cao thêm đến 18 – 20 tuổi.
Hiếm gặp hơn, có người đĩa tăng trưởng hợp lại chậm hơn bình thường, dẫn đến việc phát triển kéo dài. Đồng thời, một số bệnh lý đặc biệt như chứng khổng lồ (gigantism) cũng có thể khiến nam giới tiếp tục cao thêm đến đầu tuổi 20.
Sự phát triển chiều cao ở nam giới là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường bao gồm tiền sử gia đình, chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và tình trạng sức khỏe.
Trong đó, yếu tố di truyền đóng vai trò chủ đạo khi chiều cao được quyết định bởi nhiều gen khác nhau. Nghiên cứu cho thấy khoảng 80 – 90% sự khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân xuất phát từ yếu tố di truyền do cha mẹ truyền lại.
Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng thứ hai sau di truyền. Tình trạng suy dinh dưỡng, đặc biệt trong giai đoạn thơ ấu hoặc khi mang thai, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển và làm giảm chiều cao cuối cùng.
Bên cạnh đó, giấc ngủ cũng góp phần đáng kể trong việc tăng trưởng chiều cao. Việc thiếu ngủ trong giai đoạn dậy thì có thể làm gián đoạn quá trình phát triển và nếu tình trạng này kéo dài, hậu quả có thể ảnh hưởng lâu dài đến tầm vóc cơ thể.
Một số loại thuốc, nhất là thuốc kích thích được sử dụng trong điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), có thể tạm thời làm chậm sự tăng trưởng ở giai đoạn đầu, dù tác động đến chiều cao tổng thể vẫn chưa được xác định rõ ràng.
Điều kiện kinh tế cũng có vai trò nhất định. Trẻ em sinh trưởng trong môi trường có điều kiện kinh tế tốt thường ít bị suy dinh dưỡng, được tiếp cận chế độ ăn uống đầy đủ và lành mạnh hơn, từ đó hỗ trợ sự phát triển chiều cao tối ưu.
Không chỉ vậy, chiều cao cuối cùng của nam giới có thể bị chi phối bởi nhiều bệnh lý và rối loạn khác nhau. Trong đó, các bệnh di truyền như hội chứng Marfan thường khiến người mắc có vóc dáng cao hơn trung bình, trong khi các hội chứng như Down hoặc Turner lại gây chậm phát triển thể chất.
Nhóm bệnh nội tiết cũng có tác động đáng kể đến quá trình tăng trưởng. Những rối loạn hormone như suy giáp hoặc thiểu năng tuyến yên làm giảm lượng hormone tăng trưởng, khiến cơ thể phát triển chậm hơn bình thường.
Các bệnh mạn tính kéo dài như ung thư, bệnh tim hoặc viêm khớp có thể làm suy yếu cơ thể, giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và ức chế quá trình phát triển chiều cao.
Loạn sản xương là nhóm bệnh bao gồm hơn 400 rối loạn về xương và khớp, chẳng hạn như hẹp ống sống hoặc gù cột sống thường khiến khung xương phát triển không đồng đều, làm hạn chế chiều cao.
Ngoài ra, tình trạng dậy thì sớm có thể ảnh hưởng đến tầm vóc. Trẻ nam bắt đầu dậy thì trước 9 tuổi thường phát triển nhanh trong thời gian đầu nhưng quá trình tăng trưởng kết thúc sớm hơn, dẫn đến chiều cao trưởng thành thấp hơn mức trung bình.
Đáng chú ý, phần lớn nam giới ngừng phát triển chiều cao trong độ tuổi từ 14 - 19, tuy nhiên vẫn có một số trường hợp tiếp tục cao thêm đến đầu tuổi 20 do ảnh hưởng của các yếu tố đặc biệt.
Một trong những nguyên nhân là thiếu hụt hormone, khi quá trình hợp nhất của các đĩa tăng trưởng diễn ra chậm do thiếu enzym aromatase (chất xúc tác giúp cơ thể sản xuất estrogen). Mặc dù là hormone sinh dục nữ, estrogen vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa sự phát triển xương ở cả hai giới.
Tình trạng chứng khổng lồ (gigantism) cũng có thể khiến cơ thể phát triển vượt mức bình thường. Đây là hậu quả của việc tuyến yên tiết ra quá nhiều hormone tăng trưởng, khiến người bệnh cao hơn đáng kể và thường chỉ ngừng phát triển khi bước sang khoảng 23 tuổi.
Bên cạnh đó, bệnh ứ sắt, tình trạng tích tụ sắt quá mức trong các cơ quan có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của cơ thể.
Một rối loạn khác là bệnh to đầu chi, khi tuyến yên sản xuất quá nhiều hormone tăng trưởng, dẫn đến sự phát triển quá mức của xương và mô mềm. Người mắc thường có các đặc điểm dễ nhận biết như mũi, bàn tay, bàn chân hoặc tai to hơn bình thường.
Như vậy, tốc độ phát triển chiều cao và thể chất ở mỗi người khác nhau, nhưng cần chú ý khi sự tăng trưởng không diễn ra theo kỳ vọng. Một số dấu hiệu cảnh báo nên được thăm khám y tế gồm cao thêm 4 cm hoặc ít hơn mỗi năm trước tuổi dậy thì, mọc lông mu, lông nách hoặc râu trước 9 tuổi, tinh hoàn nhỏ hơn 2,5 cm ở tuổi 14, dương vật nhỏ hoặc chưa phát triển ở tuổi 13, ít/không có lông cơ thể ở tuổi 15.
Cần lưu ý nếu giọng nói không thay đổi trong giai đoạn dậy thì, cân nặng không tăng phù hợp với lứa tuổi hoặc chiều cao thuộc mức quá thấp hoặc quá cao so với 95% người cùng tuổi.
Việc thăm khám kịp thời là quan trọng vì những dấu hiệu chậm phát triển có thể dẫn đến thấp lùn, khó khăn về tâm lý, cảm xúc và xã hội, cũng như chậm phát triển thể chất hoặc trí tuệ.
