Tổng thống Mỹ Donald Trump từng khẳng định chiến lược áp thuế quan đối ứng mà ông áp đặt sẽ khởi đầu cho một “thời kỳ phục hưng” của ngành sản xuất Mỹ. Tuy nhiên, cho đến nay, động thái gây nhiều tranh cãi này vẫn chưa mang lại sự bùng nổ như kỳ vọng.
Đáng chú ý, ngoài căng thẳng ngoại giao với các đối tác thương mại, chiến lược thuế đối ứng còn khiến tình trạng tuyển dụng suy yếu, đặc biệt những ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp còn phải cắt giảm nhân công - một tình thế hoàn toàn trái ngược với mục tiêu ban đầu.
THỰC TẾ ĐÁNG LO NGẠI
Theo phân tích mới của ông Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng tại Apollo Global, tốc độ tăng trưởng việc làm trong các lĩnh vực chịu tác động từ thuế như sản xuất, xây dựng và vận tải đã chuyển sang mức âm ngay sau khi ông Trump khởi động cuộc chiến thương mại vào mùa xuân năm nay.
Nghiên cứu của ông Slok, dựa trên dữ liệu trung bình ba tháng từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy dù trong những năm gần đây từng có nhiều giai đoạn chững lại, nhưng đây là lần đầu tiên tốc độ tăng trưởng bảng lương âm lại kéo dài tới nhiều tháng liền như vậy.
Trong khi đó, việc làm ở các ngành không chịu ảnh hưởng từ thuế vẫn tiếp tục tăng, nhưng chậm hơn so với trước khi chiến tranh thương mại nổ ra.
“Ảnh hưởng của thuế quan lên thị trường lao động đã quá rõ ràng. Cái gọi là “thời kỳ phục hưng sản xuất”, bùng nổ tuyển dụng đơn giản là không xảy ra”, ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM nhận định với CNN.
Báo cáo việc làm tháng 8/2025 chỉ ra thực tế rằng việc làm trong ngành sản xuất đã sụt giảm liên tiếp bốn tháng. So với một năm trước, lĩnh vực này mất 78.000 việc làm, theo dữ liệu BLS.
Dĩ nhiên, thuế quan khó có thể ngay lập tức tạo cú hích lớn cho cả thị trường việc làm, đồng thời vẫn còn quá sớm để nói chiến lược này sẽ ra sao về dài hạn. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng chiến lược thương mại đầy biến động của chính quyền Trump đang phản tác dụng theo ít nhất là hai hướng. Thứ nhất, nó gây ra sự bất ổn lớn khiến các nhà sản xuất và doanh nghiệp trong những ngành liên quan tê liệt, từ đó buộc phải hạn chế tuyển dụng. Thứ hai, việc tăng thuế thép, nhôm, đồng và nhiều nguyên liệu then chốt khiến chi phí đầu vào tăng, làm khó chính các doanh nghiệp Mỹ vốn được kỳ vọng hưởng lợi từ chính sách này.
“Kết quả cho thấy các nhà kinh tế đã đúng khi cảnh báo rằng phát động chiến tranh thương mại sẽ làm tăng trưởng chậm lại và giảm số việc làm. Điều đó đang xảy ra”, ông Brusuelas nhấn mạnh thêm.
Đáp lại, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai khẳng định: “Chính quyền Trump đã triển khai chương trình nghị sự thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ nhất trong lịch sử hiện đại. Các chính sách cắt giảm thuế và gỡ bỏ quy định đã mang lại hàng nghìn tỷ USD cam kết đầu tư lịch sử để sản xuất và tuyển dụng tại Mỹ”.
Nhưng tình hình mất việc làm tại các ngành chịu tác động từ thuế đã góp phần làm chậm lại toàn bộ đà tuyển dụng của nền kinh tế Mỹ. Theo nghiên cứu của JPMorgan, tốc độ tăng trưởng việc làm đã giảm xuống chỉ còn 29.000 trong ba tháng gần đây, thấp hơn nhiều so với mức 105.000 của ba tháng trước đó. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, nhưng đã nhích từ 4,1% vào tháng 6 lên 4,3% trong tháng 8 - mức cao nhất kể từ cuối năm 2021.
NGƯỜI MỸ NGÀY CÀNG BI QUAN
Niềm tin của người dân Mỹ vào khả năng tìm được việc làm mới cũng đi xuống. Theo khảo sát công bố hôm 8/9 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chi nhánh New York, người lao động chỉ tin rằng họ có 45% cơ hội tìm được việc nếu hiện tại thất nghiệp, giảm so với mức 51% hồi tháng 7. Đây là mức thấp nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu vào năm 2013, và thấp hơn nhiều so với phần lớn giai đoạn đầu nhiệm kỳ của ông Trump.
Fed chi nhánh New York lưu ý đà sụt giảm này diễn ra trên mọi nhóm tuổi, trình độ và thu nhập, nhưng rõ rệt nhất ở những người chỉ có bằng trung học phổ thông.
Các quan chức Nhà Trắng bác bỏ lo ngại từ loạt báo cáo kinh tế gần đây, bao gồm báo cáo việc làm công bố cuối tuần trước và thậm chí đặt dấu hỏi về tính chính xác của chúng. “Chúng tôi sẽ không định hình chính sách kinh tế chỉ dựa trên một con số”, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói trên chương trình “Meet the Press” của NBC. Ông khẳng định các chính sách hiện hành sẽ tạo ra việc tốt, lương cao cho người Mỹ.
Ông Bessent lập luận rằng gói chi tiêu lớn cùng luật cắt giảm thuế cho doanh nghiệp của ông Trump cuối cùng sẽ thúc đẩy việc làm trong xây dựng và sản xuất. “Mới chỉ vài tháng thôi. Và với lĩnh vực sản xuất, chúng ta không thể chỉ búng tay là có ngay nhà máy được”, ông nói.
TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC TỪ CHÍNH SÁCH NHẬP CƯ
Ngoài cuộc chiến thương mại, một số chuyên gia cho rằng tình trạng mất việc trong các ngành còn liên quan đến chính sách nhập cư cứng rắn của ông Trump.
Bà Stephanie Roth, kinh tế trưởng tại Wolfe Research nhận định đà gia tăng việc làm trong nhóm lao động bản địa đang che giấu sự suy yếu ở nhóm lao động nhập cư. Dù dữ liệu hàng tháng về việc làm của lao động nước ngoài có biến động, xu hướng chung cho thấy thị trường việc làm đang chịu tác động từ nguồn cung lao động giảm.
Theo Wolfe Research, số việc làm của lao động nhập cư giảm 342.000 trong tháng 8 (theo số liệu đã điều chỉnh theo mùa), nối tiếp mức giảm 416.000 trong tháng 7. Tính từ đầu năm đến nay, lực lượng lao động nhập cư mất 1,5 triệu việc làm. Một số ngành vốn chịu ảnh hưởng nặng nề từ thuế quan và bất ổn thương mại cũng đồng thời bị tác động bởi chính sách siết nhập cư.
“Các dữ liệu mới nhất cho thấy bức tranh toàn cảnh của thị trường lao động đang xấu đi vì cả yếu tố cung và cầu”, bà Roth nói. Bà hy vọng áp lực sẽ bớt đi khi doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về chính sách thuế quan, từ đó thúc đẩy tuyển dụng trở lại trong thời gian tới.
“Thực tế, vấn đề nằm nhiều hơn ở sự bất ổn kinh tế, chứ không hẳn ở bản thân thuế quan”, bà kết luận.
