Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington DC mới đây đã ra phán quyết cho rằng phần lớn các mức thuế đối ứng do Tổng thống Donald Trump ban hành là bất hợp pháp - một đòn giáng mạnh vào những chính sách và tuyên bố thương mại cứng rắn của chính quyền đương nhiệm.
Trong phán quyết với tỷ lệ 7 - 4, Toà khẳng định luật pháp Mỹ trao cho tổng thống quyền lực đáng kể để thực hiện nhiều hành động nhằm ứng phó với tình trạng khẩn cấp quốc gia, nhưng không có hành động nào trong số đó bao gồm quyền áp thuế, thuế quan hay các loại thuế tương tự.
“Theo Hiến pháp, quyền cốt lõi trong việc áp thuế được trao độc quyền cho Quốc hội”, tòa nêu rõ. “Thuế quan là thẩm quyền then chốt của Quốc hội”.
Tòa phúc thẩm cũng cho biết phán quyết sẽ có hiệu lực vào ngày 14/10, tạo điều kiện cho chính quyền Trump đệ đơn lên Tòa án Tối cao để đảo ngược quyết định này.
Ngay sau đó, Tổng thống Donald Trump đã lên tiếng chỉ trích tòa phúc thẩm là đầy tính phe phái và khẳng định Tòa án Tối cao sẽ đứng về phía ông. “Nếu những mức thuế này biến mất, đó sẽ là thảm họa đối với nước Mỹ. Quyết định này, nếu giữ nguyên, sẽ hủy diệt nước Mỹ”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social.
Phát ngôn viên Nhà Trắng Kush Desai cũng tuyên bố: “Các mức thuế của Tổng thống vẫn có hiệu lực, và chúng tôi tin là sẽ giành chiến thắng cuối cùng trong vụ việc này”.
Phán quyết cũng hủy bỏ các mức thuế mà Trump gọi là “Ngày Giải phóng” - áp mức cơ bản 10% với hầu như tất cả đối tác thương mại của Mỹ, cùng các mức thuế “đối ứng” với những quốc gia mà ông cáo buộc đã đối xử không công bằng với Mỹ.
Ông William Reinsch, cựu quan chức cấp cao Bộ Thương mại, hiện công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nói với Reuters rằng có lẽ chính quyền Trump đã lường trước phán quyết này. “Ai cũng biết họ đã chuẩn bị cho kết quả này và sẵn sàng phương án B, nhiều khả năng để duy trì thuế quan thông qua các đạo luật khác”, ông nhận định.
Phán quyết hôm 29/8 là thất bại thứ hai liên tiếp của chính quyền Trump trong vụ kiện mang tính bước ngoặt, được biết đến với tên gọi “V.O.S. Selections v. Trump”. Vụ việc được hợp nhất từ hai đơn kiện riêng biệt, một là do hơn một chục tiểu bang nộp và một do năm doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ khởi kiện.
Đáng chú ý, phán quyết được đưa ra chỉ vài giờ sau khi nhóm đàm phán thương mại hàng đầu của ông Trump thúc giục tòa xem xét các diễn biến bổ sung, trong đó có báo cáo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) cho rằng thuế quan sẽ giúp giảm thâm hụt ngân sách Mỹ 4.000 tỷ USD trong 10 năm tới.
Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick cảnh báo trong văn bản gửi tòa rằng nếu hủy bỏ các mức thuế ông Trump áp dụng theo IEEPA, Mỹ sẽ phải gánh chịu tổn thất to lớn và không thể khắc phục về chính sách đối ngoại cũng như an ninh quốc gia. “Phán quyết như vậy sẽ đe dọa lợi ích chiến lược rộng lớn của Mỹ trong và ngoài nước, có khả năng dẫn đến trả đũa, làm đổ vỡ các thỏa thuận thương mại đã ký kết và cản trở các cuộc đàm phán quan trọng đang diễn ra với đối tác nước ngoài”, ông Lutnick nhấn mạnh.
“Đây là lần thứ hai tòa án liên bang khẳng định các mức thuế quan “đối ứng” là bất hợp pháp. Phán quyết này bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ trước sự bất ổn và tổn hại do các mức thuế bất hợp pháp gây ra”, luật sư Jeffrey Schwab thuộc Trung tâm Công lý Tự do, đại diện cho nhóm doanh nghiệp nhỏ nói trên CNBC.
Đây cũng là vụ kiện đi xa nhất trong số những vụ kiện liên quan đến việc ông Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế quan.
Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump đã lập luận rằng IEEPA trao cho Tổng thống quyền áp thuế theo từng quốc gia ở bất kỳ mức nào, nếu thấy cần thiết để đối phó với tình huống khẩn cấp quốc gia.
Tuy nhiên, hồi cuối tháng 5, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã bác bỏ quan điểm này, hủy bỏ các mức thuế “đối ứng” mà ông Trump áp dụng dựa trên IEEPA. Phán quyết đó cũng đồng nghĩa hủy bỏ thuế quan đối với Canada, Mexico và Trung Quốc, vốn được chính quyền Trump lập luận là nhằm đối phó với nạn buôn lậu fentanyl vào Mỹ.
Khi đó, Tòa Phúc thẩm nhanh chóng tạm hoãn phán quyết để chờ kháng cáo. Tuy nhiên, trong phiên tranh tụng hồi cuối tháng 7, nhiều thẩm phán tỏ ra hoài nghi sâu sắc với lập luận của phía chính quyền Trump.
