Nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, thổi phồng công dụng và lừa dối người tiêu dùng tập trung chủ yếu ở nhóm thực phẩm bổ sung do kẽ hở từ cơ chế tự công bố. Để khắc phục triệt để tình trạng này, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế chủ trì đã đề xuất kiểm soát chặt chẽ theo mức độ nguy cơ và nội dung công bố, thay vì áp đặt thủ tục cồng kềnh cho toàn bộ thị trường.
Theo TS. Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, quảng cáo thổi phồng công dụng và lừa dối người tiêu dùng đã được phát hiện và xử lý, trong đó chủ yếu tập trung ở nhóm thực phẩm bổ sung. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc một số sản phẩm thuộc nhóm này được áp dụng cơ chế tự công bố, tự quảng cáo, tạo kẽ hở để doanh nghiệp và cá nhân đưa ra thông tin vượt quá bản chất thực tế, thậm chí quảng cáo sai sự thật.
Để khắc phục bất cập này, TS. Chu Quốc Thịnh nhận định, việc đưa một số nhóm thực phẩm bổ sung vào diện tiền kiểm sẽ giúp giải quyết triệt để vấn đề, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.
Cụ thể, theo đại diện Bộ Y tế, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng đến thay đổi căn bản phương thức quản lý gồm kiểm soát chặt những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao, đồng thời giảm thủ tục cho nhóm thực phẩm thông thường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Điểm đột phá của dự thảo nằm ở cách phân loại thực phẩm bổ sung dựa trên chính nội dung mà doanh nghiệp đưa ra quảng bá. Những sản phẩm thông thường, không kèm theo khuyến cáo về sức khỏe, chỉ thuộc diện công bố tiêu chuẩn sản phẩm; doanh nghiệp nộp hồ sơ, tự chịu trách nhiệm về chất lượng và đưa hàng ra thị trường dưới sự giám sát hậu kiểm của cơ quan quản lý.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp muốn công bố sản phẩm mang lại lợi ích cụ thể cho sức khỏe, họ bắt buộc phải đăng ký bản công bố sản phẩm trước khi lưu hành. Hồ sơ đăng ký phải kèm theo bằng chứng khoa học chứng minh công dụng cùng các tài liệu kỹ thuật về độ ổn định và tiêu chuẩn chất lượng.
Song song với việc siết chặt khâu đầu vào, dự thảo đề xuất bắt buộc in số giấy đăng ký hoặc số tiếp nhận công bố trực tiếp trên nhãn bao bì sản phẩm. Mã số này đóng vai trò như một “mã định danh” công khai trên Hệ thống thông tin an toàn thực phẩm quốc gia.
Chỉ với vài thao tác tra cứu nhanh, người tiêu dùng có thể đối chiếu ngay lập tức giữa lời quảng cáo của người bán và thông tin đã được phê duyệt trong hồ sơ gốc. Đối với các doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu nghiêm túc, yêu cầu về bằng chứng và mã số công khai giúp họ bảo vệ thương hiệu.
Để dữ liệu luôn theo sát tình hình thực tế trên thị trường, dự thảo quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm sẽ có hiệu lực trong 5 năm thay vì cấp vô thời hạn như trước. Khi hết hạn, doanh nghiệp chỉ cần cập nhật tình trạng lưu hành, các vi phạm hoặc sự cố an toàn thực phẩm phát sinh và xác nhận việc duy trì điều kiện sản xuất.
Ngay sau khi hoàn thành khai báo trực tuyến, doanh nghiệp được tiếp tục kinh doanh với số đăng ký cũ mà không phải chờ xét duyệt lại từ đầu.
Nhằm tránh gây xáo trộn cho sản xuất, dự thảo cũng đưa ra lộ trình chuyển tiếp từ 24 - 36 tháng để doanh nghiệp cập nhật hồ sơ, in bổ sung mã số và sử dụng hết lượng bao bì đã sản xuất, đồng thời cho phép các sản phẩm đang lưu thông hợp pháp tiếp tục bán đến hết hạn sử dụng.
