Theo chia sẻ của Tổng thống Mỹ Donald Trump, chương trình “Trump Accounts” – một sáng kiến cấp quốc gia có giá trị hàng tỷ USD nhằm mang đến khoản trợ cấp 1.000 USD cho mỗi trẻ sơ sinh – có thể mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều hộ gia đình tại Mỹ.
“Đây là một chính sách ủng hộ và giúp hàng triệu người Mỹ tận dụng sức mạnh kinh tế để nâng đỡ thế hệ kế tiếp, cho các em một khởi đầu thuận lợi trong cuộc sống”, Tổng thống Donald Trump tự hào phát biểu trong một sự kiện tại Nhà Trắng.
Thông báo được đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ sinh tại Mỹ tiếp tục duy trì ở mức thấp, gây ra nhiều lo ngại về tương lai nhân khẩu học và triển vọng tăng trưởng, phát triển kinh tế quốc gia.
TỶ LỆ SINH Ở MỨC THẤP LỊCH SỬ
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết, năm 2024, nước Mỹ ghi nhận khoảng 3,6 triệu ca sinh nở. Tỷ lệ sinh - tức số ca sinh trên mỗi 1.000 phụ nữ trong độ tuổi sinh sản - chỉ tăng nhẹ chưa đến 1% so với mức thấp kỷ lục của năm 2023 và vẫn còn thấp hơn đáng kể so với những năm trước đó.
Trong suốt thập kỷ qua, tỷ lệ sinh tại Mỹ đã liên tục suy giảm, đặc biệt là sau sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Dù từng có một đợt tăng vào năm 2021 - khiến nhiều người cho rằng đó là “hiệu ứng bùng nổ dân số” sau đại dịch Covid-19, nhưng đà giảm nhanh chóng quay trở lại sau đó.
Theo các chuyên gia, biến động trong tỷ lệ sinh thường chỉ mang tính cục bộ theo từng năm, và một sự tăng nhẹ như vào năm 2024 không đồng nghĩa với việc xu hướng dài hạn đã thay đổi.
Tỷ lệ sinh thấp tại Mỹ phản ánh nhiều yếu tố đan xen, trong đó là chủ yếu là áp lực kinh tế, thay đổi trong chuẩn mực xã hội, xu hướng kết hôn và sinh con muộn, trải nghiệm cá nhân về sức khỏe sinh sản, cũng như việc ngày càng nhiều phụ nữ theo đuổi giáo dục và sự nghiệp.
Nước Mỹ hiện cũng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng trong chăm sóc sức khỏe mẹ và trẻ. Hơn một phần ba lãnh thổ nước này được coi là “sa mạc y tế” – nơi phụ nữ không tiếp cận được với dịch vụ chăm sóc thai sản cơ bản. Tỷ lệ tử vong ở người mẹ cũng đang ở mức cao đáng báo động, đặc biệt đối với phụ nữ da đen. Một số nghiên cứu còn cho thấy các lệnh cấm phá thai ở nhiều bang đang làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng y tế, do số ca sinh tăng ở các nhóm có nguy cơ cao, kéo theo tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh tăng lên rõ rệt.
Một yếu tố quan trọng khác là sự thay đổi trong độ tuổi của những người làm mẹ. Năm 2024, nhóm có tỷ lệ sinh cao nhất là phụ nữ từ 30 đến 34 tuổi, với hơn 95 ca sinh trên mỗi 1.000 người. Ngược lại, tỷ lệ sinh ở tuổi vị thành niên và ở nhóm phụ nữ từ 20 đến 24 tuổi tiếp tục giảm xuống mức thấp kỷ lục. Cụ thể, chỉ có chưa tới 13 ca sinh trên 1.000 bé gái tuổi teen, giảm 3% so với năm 2023. Tỷ lệ sinh của phụ nữ 20 - 24 tuổi cũng chỉ nhỉnh hơn một chút so với nhóm 35 - 39 tuổi.
CƠ CHẾ “KHUYẾN SINH”
Trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm, chính phủ Mỹ đang nỗ lực đưa ra những đề xuất chính sách theo hướng “khuyến sinh” (pronatalist). Và minh chứng mới nhất là chương trình “Trump Accounts” nằm trong dự luật ngân sách đã được Hạ viện thông qua và hiện đang được Thượng viện xem xét. Nếu được phê duyệt, nó có thể giúp các gia đình xây dựng một khoản tiết kiệm cho học tập và các mục tiêu lớn khác trong tương lai của thế hệ trẻ.
Gia đình và các tổ chức khác có thể đóng góp thêm vào tài khoản mỗi năm, miễn tổng số không vượt quá 5.000 USD. Một số tổ chức phi lợi nhuận có thể được phép quyên góp vượt giới hạn này.
Theo đề xuất, chương trình “Trump Accounts” sẽ do chính phủ liên bang triển khai, cung cấp 1.000 USD cho mỗi trẻ sinh ra trong giai đoạn từ ngày 1/1/2025 đến 31/12/2028. Để đủ điều kiện, em bé phải là công dân Mỹ sinh tại Mỹ, và cả cha mẹ lẫn đứa trẻ đều phải có số An sinh xã hội.
Số tiền trong tài khoản phải được đầu tư vào quỹ chỉ số chứng khoán Mỹ (US stock index fund) đa dạng, có chi phí thấp và không được rút ra trước khi người thụ hưởng tròn 18 tuổi. Thuế sẽ được miễn trừ cho đến khi tiền được rút.
Tài khoản này được thiết kế để chi trả cho các chi phí liên quan đến giáo dục sau trung học, mua nhà hoặc khởi nghiệp. Nếu sử dụng đúng mục đích, khoản rút ra sẽ bị đánh thuế theo thuế suất lợi nhuận vốn, thường thấp hơn thuế thu nhập thông thường. Nhưng nếu người thụ hưởng (dưới 30 tuổi) rút tiền cho các mục đích khác, khoản rút đó sẽ bị đánh thuế thu nhập thông thường và chịu thêm 10% phạt.
Nhìn chung, chương trình được đánh giá cao ở hai điểm, đó là cơ chế tự động áp dụng cho toàn dân, tức là bậc cha mẹ không cần phải làm gì nhiều để có thể mở tài khoản, từ đó giúp chương trình dễ tiếp cận rộng rãi. Điểm thứ hai, mức hỗ trợ ngay từ đầu đời khá tương đồng với sáng kiến “trái phiếu trẻ sơ sinh” - các tài khoản được nhà nước tài trợ nhằm hỗ trợ trẻ từ khi mới sinh. Đã có nhiều bang và thành phố đã áp dụng mô hình này, nhưng đây sẽ là nỗ lực đầu tiên ở cấp liên bang.
Tuy vậy, chương trình “Trump Accounts” được cho là vẫn còn những điểm bất cập, cụ thể là nguy cơ thiên vị người giàu, khi mà mỗi gia đình - dù giàu hay nghèo - đều nhận cùng một khoản 1.000 USD. Các gia đình có điều kiện dễ dàng đóng góp thêm vào tài khoản, dẫn đến khoảng cách tiết kiệm ngày càng lớn.
Một nghiên cứu của Viện Milken ước tính, nếu đầu tư vào quỹ chỉ số chứng khoán, khoản 1.000 USD có thể tăng lên trung bình 8.300 USD sau 20 năm. Với sự đóng góp thêm từ gia đình hoặc nơi làm việc của cha mẹ, con số này có thể tăng đáng kể.
Bên cạnh đó, con số 1.000 USD vẫn là chưa đủ để mang đến đột phá thực sự. Bởi với những gia đình không thể đóng góp thêm, dù khoản tiền này (sau khi đã sinh lãi) vẫn tốt hơn là không có gì nhưng cũng còn quá ít để chi trả cho 3-4 năm đại học hay chi phí đặt cọc mua nhà.
Chưa kể đến quy định rút tiền còn quá phức tạp. Trong đề xuất hiện tại, chỉ cho phép rút tối đa 50% giá trị tài khoản từ năm 18 đến 25 tuổi. Ngoài ra, không có ngoại lệ nào cho việc rút tiền khẩn cấp, dẫn đến việc gia đình hoặc người thụ hưởng có thể bị phạt nếu cần dùng trước.
“Cấu trúc chương trình ưu ái các gia đình có khả năng tiết kiệm. Đây là thiết kế mang tính hồi quy”, bà Michelle Dallafior, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách thuế và ngân sách tại tổ chức First Focus for Children, bình luận. Bà cũng lưu ý rằng dự luật hiện tại còn chứa nhiều điều khoản gây bất lợi cho các gia đình thu nhập thấp.
Các chuyên gia kết luận, dù cũng đã có điểm tích cực, nhưng đề xuất này vẫn chưa thực sự đáp ứng đầy đủ nhu cầu của hàng chục triệu gia đình đang chật vật để tích lũy tài chính cho con cái sau này, nhất là khi điều kiện kinh tế hiện nay đang ngày càng nhiều bất định.
