Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng khi sử dụng thuốc điều trị huyết áp. Một số loại thực phẩm có thể làm tăng, giảm hoặc thậm chí phản tác dụng của thuốc, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
Tạp chí Health đã tham khảo ý kiến chuyên gia để xác định những loại thực phẩm nên tránh khi đang dùng thuốc huyết áp gồm bưởi, phô mai lâu năm, thực phẩm chứa hàm lượng natri và kali cao, cam thảo.
1. Bưởi
Lý do nên tránh bưởi và nước ép bưởi khi dùng thuốc huyết áp là vì loại trái cây này có khả năng ức chế enzyme CYP3A4, enzyme chịu trách nhiệm phân giải nhiều loại thuốc trong cơ thể.
Khi enzyme này bị ức chế, thuốc không được chuyển hóa đúng cách, tồn tại lâu hơn trong máu, dẫn đến tăng tác dụng và nguy cơ xuất hiện tác dụng phụ. Nước ép bưởi còn có thể làm giảm khả năng hấp thụ của một số loại thuốc, khiến hiệu quả điều trị suy giảm.
Cụ thể, bưởi và nước ép bưởi có thể làm tăng tác dụng của nhóm thuốc chẹn kênh canxi, trong khi lại làm giảm khả năng hấp thụ của thuốc chẹn beta, hai nhóm thuốc phổ biến trong điều trị tăng huyết áp.
Theo bác sĩ Jacqueline Dowe, chuyên gia tim mạch tại Viện Tim mạch Orlando Health, các loại nước ép trái cây như bưởi và cam có thể làm giảm sự hấp thụ của thuốc chẹn beta, khiến chúng kém hiệu quả hơn.
2. Phô mai lâu năm
Phô mai lâu năm là thực phẩm chứa hàm lượng tyramine cao, một hợp chất có thể gây tăng huyết áp đột ngột khi kết hợp với thuốc ức chế men monoamine (MAOIs), nhóm thuốc thường được sử dụng trong điều trị trầm cảm.
MAOIs hoạt động bằng cách ức chế enzyme phân giải tyramine, khiến tyramine tích tụ trong máu và dẫn đến tăng huyết áp. Tuy nhiên, mối nguy này chủ yếu xảy ra ở những người đang sử dụng MAOIs, không áp dụng cho những trường hợp chỉ đang điều trị tăng huyết áp bằng các loại thuốc thông thường.
Ngoài phô mai lâu năm, nhiều thực phẩm khác cũng chứa hàm lượng tyramine cao chẳng hạn như rau củ lên men (dưa cải bắp), các loại thịt hun khói như bacon, xúc xích, giăm bông và một số loại đồ uống có cồn.
Theo bác sĩ Leonard Pianko, chuyên gia tim mạch tại Trung tâm Tim mạch Aventura (Florida), MAOIs tương tác với phô mai lâu năm có thể gây tăng huyết áp đột ngột. Nhưng nếu chỉ dùng các thuốc huyết áp thông thường, phô mai lâu năm không bị cấm.
Để thay thế, có thể sử dụng các loại phô mai ít tyramine hơn như mozzarella tươi, ricotta, phô mai cottage hoặc sữa chua không đường.
3. Thực phẩm nhiều natri
Việc tiêu thụ quá nhiều natri có thể làm suy giảm hiệu quả của thuốc điều trị huyết áp. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng giảm lượng natri trong khẩu phần ăn giúp cải thiện đáng kể chỉ số huyết áp.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến nghị giới hạn lượng natri tiêu thụ ở mức tối đa 1.500 mg/ngày để hỗ trợ kiểm soát huyết áp tốt hơn. Một chế độ ăn mặn không chỉ làm giảm hiệu quả của thuốc mà còn góp phần làm tăng nguy cơ giữ nước và tăng áp lực lên thành mạch máu.
Nguồn natri phổ biến thường đến từ các loại thực phẩm chế biến sẵn như thức ăn nhanh, đồ đông lạnh, nước sốt, nước chấm và đồ ăn vặt mặn. Để kiểm soát lượng natri nạp vào cần chú ý đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và ưu tiên lựa chọn những sản phẩm có hàm lượng natri thấp hơn cho mỗi khẩu phần.
Theo bác sĩ Leonard Pianko, thực phẩm chứa nhiều muối có thể làm giảm hiệu quả của các loại thuốc điều trị tăng huyết áp như thuốc lợi tiểu và thuốc chẹn beta, do muối khiến cơ thể giữ nước, từ đó dẫn đến huyết áp tăng cao.
Ông cũng khuyến cáo nên chia đều lượng muối trong ngày thay vì tiêu thụ quá nhiều vào một bữa. Thay vì sử dụng muối, có thể lựa chọn các loại gia vị tự nhiên như rau thơm, hành, tỏi để tăng hương vị cho món ăn mà không làm tăng hàm lượng natri.
4. Thực phẩm nhiều kali
Mặc dù kali là một khoáng chất có lợi cho việc kiểm soát huyết áp nhưng trong một số trường hợp, việc tiêu thụ quá nhiều kali có thể gây nguy hiểm.
Một số loại thuốc điều trị huyết áp, đặc biệt là thuốc lợi tiểu giữ kali như spironolactone hoặc nhóm thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors) như lisinopril, enalapril có thể làm tăng nồng độ kali trong máu.
Điều này trở nên đặc biệt đáng lo ngại ở những người mắc bệnh thận mạn tính do khả năng đào thải kali bị suy giảm dẫn đến nguy cơ tăng kali huyết, một tình trạng có thể gây rối loạn nhịp tim hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng tim mạch.
Ngược lại, một số loại thuốc huyết áp khác lại có thể làm giảm mức kali trong máu khiến việc bổ sung kali trở nên cần thiết. Vì lý do đó, việc tự ý thay đổi lượng kali trong khẩu phần ăn mà không có chỉ định y tế có thể gây hại. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định chế độ ăn phù hợp với loại thuốc đang sử dụng và tình trạng sức khỏe hiện tại.
Theo bác sĩ Jacqueline Dowe, chuyên gia tim mạch tại Viện Tim mạch Orlando Health, nếu đang dùng các loại thuốc có xu hướng làm tăng kali như thuốc lợi tiểu giữ kali hoặc ACE inhibitors, nên hạn chế tiêu thụ các thực phẩm giàu kali.
5. Cam thảo
Cam thảo là một loại rễ có vị ngọt tự nhiên thường được sử dụng trong các loại kẹo, trà thảo dược và bài thuốc dân gian. Tuy nhiên, cam thảo thật chứa một hợp chất gọi là glycyrrhizin, có thể gây ra sự mất cân bằng điện giải trong cơ thể.
Cụ thể, cam thảo có thể làm tăng khả năng giữ natri và nước. Đồng thời làm giảm lượng kali, dẫn đến giảm hiệu quả của các loại thuốc điều trị huyết áp như thuốc lợi tiểu và thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors).
Sự mất cân bằng này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát huyết áp mà còn có thể gây loạn nhịp tim, thậm chí là các biến chứng tim mạch nghiêm trọng nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài.
Theo lời khuyên từ các chuyên gia, nên tránh dùng cam thảo thật trong chế độ ăn hằng ngày, đặc biệt khi đang điều trị huyết áp. Có thể thay thế bằng các loại kẹo hoặc thực phẩm có hương cam thảo nhân tạo, không chứa thành phần cam thảo thật, để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và an toàn tim mạch.
