Một trong những bí ẩn lớn nhất của kinh tế toàn cầu hiện nay là dầu mỏ. Thị trường này hiện vẫn duy trì trạng thái bình lặng dù đang phải đối mặt với một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử.
Eo biển Hormuz đã gần như tê liệt sau ba tháng chiến tranh - một kịch bản ác mộng mà rất ít người tin có thể xảy ra trước khi cuộc xung đột với Iran bùng phát. Theo ước tính của JPMorgan, lưu lượng tàu thuyền thực tế đi qua eo biển Hormuz hiện chỉ còn khoảng 15% so với mức trước chiến tranh.
Tuy nhiên, giá dầu trên thị trường quốc tế vẫn chưa vọt lên những ngưỡng nguy hiểm như nhiều chuyên gia từng lo ngại, ít nhất là cho tới thời điểm hiện tại.
Một giả thuyết được đưa ra là lượng dầu thô vượt qua được vòng phong tỏa kép tại eo biển Hormuz nhiều hơn so với dự đoán ban đầu, giúp hệ thống năng lượng toàn cầu có khả năng hấp thụ phần nào cú sốc.
Theo các chuyên gia trao đổi với CNN, những tàu chở dầu thực hiện các chuyến vận chuyển được gọi là “dòng chảy bí mật” (clandestine flows) có thể đang né tránh lệnh phong tỏa bằng cách tắt thiết bị phát tín hiệu định vị để tránh bị phát hiện.
JPMorgan ước tính, lượng dầu thuộc nhóm “dòng chảy bí mật” đạt khoảng 2,1 triệu thùng/ngày trong hai tuần cuối tháng 5. Con số này tuy không lớn nhưng vẫn là một phần đáng kể trong tổng lưu lượng 15,6 triệu thùng dầu mỗi ngày từng đi qua eo biển Hormuz trước khi chiến tranh nổ ra.
Trong một báo cáo gửi khách hàng tuần trước, bà Natasha Kaneva, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của JPMorgan, cho biết: “Mặc dù lệnh phong tỏa trên biển vẫn đang được duy trì và lưu lượng vận tải thương mại đã giảm mạnh, nhưng khối lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tiếp tục đi qua eo biển Hormuz vẫn ở mức đáng ngạc nhiên”.
Ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Rapidan Energy Group, cũng đồng tình với quan điểm rằng các dòng chảy bí mật có thể đã giúp trì hoãn hoặc phần nào giảm bớt mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng. “Chúng tôi giả định lưu lượng qua Hormuz chỉ còn khoảng 0-10% so với trước chiến tranh, nhưng với lượng dầu qua các kênh không chính thức, con số thực tế có thể cao hơn đôi chút. Tất nhiên, mức đó vẫn không đủ để ngăn chặn tình trạng tồn kho lao dốc hay tác động lớn đến xu hướng tăng giá của thị trường, nhưng nó phần nào làm giảm bớt áp lực”, ông McNally nói.
Ông Jan Stuart, chuyên gia kinh tế và chiến lược năng lượng toàn cầu tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, lại cho rằng có khoảng 2,9 triệu thùng/ngày đã đi qua eo biển Hormuz trong tháng 5. Trong số đó, khoảng 2,1 triệu thùng được vận chuyển trên các tàu có dấu hiệu đã trả phí cho các tổ chức của Iran để được phép đi qua. Phần còn lại, tương đương khoảng 900.000 thùng/ngày, đến từ các chuyến vận chuyển “ma” - tức những con tàu di chuyển trong bóng tối với hệ thống phát tín hiệu định vị bị tắt hoàn toàn.
“Các chuyến vận chuyển ma, hay các dòng chảy bí mật, rõ ràng đang giúp ích cho thị trường”, ông Stuart nhận định.
Tuy nhiên, các dòng chảy bí mật không phải là nguyên nhân quan trọng nhất giúp thị trường dầu duy trì trạng thái ổn định tương đối. Piper Sandler ước tính khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày vẫn được xuất khỏi khu vực Vịnh Ba Tư thông qua các tuyến đường thay thế, chủ yếu là hệ thống đường ống East-West Pipeline kết nối các mỏ dầu của Ả Rập Xê Út với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.
Quan trọng hơn, Trung Quốc đã cắt giảm mạnh nhập khẩu dầu thô và chuyển sang sử dụng lượng dự trữ khổng lồ đã tích lũy trước đó. Đà suy giảm nhu cầu từ Trung Quốc - một trong những quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới - đã góp phần làm giảm bớt áp lực thiếu hụt nguồn cung trên thị trường toàn cầu.
Theo bà Natasha Kaneva của JPMorgan, còn có những yếu tố khác đang hỗ trợ thị trường, bao gồm mức suy giảm nhu cầu thực tế lớn hơn những gì thị trường nhận thấy và lượng tồn kho dầu thực tế có thể cao hơn các số liệu được công bố.
“Tổng hợp tất cả các yếu tố này giúp lý giải vì sao giá dầu quanh ngưỡng 100 USD/thùng không có nghĩa là mức độ gián đoạn nguồn cung là nhỏ. Ngược lại, điều đó cho thấy thị trường đã tìm ra những cách thức, dù phải trả giá đắt, để hấp thụ cú sốc này”, bà Kaneva viết trong lưu ý.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kỳ cựu trong ngành lo ngại thị trường đang quá lạc quan và có thể đánh giá thấp những tác động thực sự của cuộc khủng hoảng.
Lượng dầu tồn kho thương mại trên toàn cầu đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh bùng phát. Tại Mỹ, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược cũng đang nhanh chóng tụt xuống mức thấp nhất kể từ đầu những năm 1980.
“Những điều tồi tệ hơn vẫn đang ở phía trước”, chuyên gia Jan Stuart của Piper Sandler cảnh báo. Ông dự báo giá dầu Brent sẽ đạt mức trung bình khoảng 130 USD/thùng trong tháng 7 và 8. Ông cho rằng giá dầu tăng nhanh sẽ khiến các chính phủ tiếp tục giải phóng nguồn dự trữ khẩn cấp, đồng thời buộc người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải cắt giảm nhu cầu sử dụng năng lượng. “Bạn cần phải thuyết phục mọi người giảm tiêu thụ. Điều đó luôn dễ thực hiện hơn khi giá cả ở mức cao”, ông nói.
