Cơn thiếu máu não thoáng qua, thường được gọi là đột quỵ nhẹ, xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị tắc nghẽn trong thời gian ngắn, gây ra các triệu chứng tương tự như đột quỵ.
Các triệu chứng có thể bao gồm yếu hoặc tê một bên cơ thể, chóng mặt, đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, khó nói và thay đổi thị lực.
Dù các triệu chứng thường biến mất khá nhanh, đột quỵ nhẹ vẫn được xem là một tình trạng cấp cứu y tế vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo một cơn đột quỵ sắp xảy ra.
Các tác giả của một nghiên cứu mới được công bố trên Neurology, tạp chí y khoa của Học viện Thần kinh học Hoa Kỳ, cho biết phần lớn các nghiên cứu trước đây về chăm sóc sau đột quỵ nhẹ chủ yếu tập trung vào việc ngăn ngừa đột quỵ. Vì vậy, nhóm nghiên cứu muốn tìm hiểu sâu hơn về nguy cơ sa sút trí tuệ sau một cơn thiếu máu não thoáng qua.
Kết quả nghiên cứu quan sát cho thấy những người từng bị đột quỵ nhẹ có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ cao hơn trong thời gian dài.
Để tìm hiểu nguy cơ sa sút trí tuệ sau cơn thiếu máu não thoáng qua, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu chăm sóc sức khỏe trong 20 năm. Nghiên cứu bao gồm hơn 110.000 người từng bị đột quỵ nhẹ lần đầu.
Độ tuổi trung bình của những người tham gia là 70 và khoảng một nửa là phụ nữ. Những người từng bị đột quỵ hoặc đã được chẩn đoán sa sút trí tuệ trước đó không được đưa vào nghiên cứu.
Mỗi người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua được ghép với một người trong dân số nói chung có độ tuổi và các đặc điểm tương đồng nhưng chưa từng bị đột quỵ nhẹ hoặc đột quỵ.
Nhóm nghiên cứu cũng so sánh khoảng 100.000 người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua với những người tương đồng từng trải qua một cơn đột quỵ lần đầu. Cách so sánh này giúp các nhà nghiên cứu đánh giá nguy cơ sa sút trí tuệ ở hai nhóm.
Trong thời gian theo dõi, 19,3% số người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua được chẩn đoán sa sút trí tuệ, trong khi tỷ lệ này ở nhóm không có tiền sử đột quỵ nhẹ hoặc đột quỵ là 15,2%.
Sau khi tính đến các yếu tố về sức khỏe và nhân khẩu học, các nhà nghiên cứu nhận thấy những người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua có nguy cơ sa sút trí tuệ nói chung cao hơn 34%. Trong năm đầu tiên sau cơn đột quỵ nhẹ, nguy cơ này cao hơn 75% và vẫn duy trì ở mức cao trong suốt 20 năm theo dõi.
Tiến sĩ Raed Joundi, tác giả nghiên cứu, cho biết mức tăng nguy cơ rõ rệt trong giai đoạn đầu có thể một phần liên quan đến việc những người này được khám và theo dõi y tế sau khi xảy ra cơn thiếu máu não thoáng qua. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nguy cơ không biến mất sau giai đoạn đầu mà vẫn tiếp tục cao hơn trong thời gian dài.
So với những người từng bị đột quỵ, nhóm từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn 33% trong năm đầu tiên. Tuy nhiên, khoảng cách này dần thu hẹp. Sau khoảng 5 năm, hai nhóm có tỷ lệ xuất hiện các trường hợp sa sút trí tuệ mới tương tự nhau.
Ở những người có tiền sử đột quỵ nhẹ, sa sút trí tuệ cũng xuất hiện với tần suất cao hơn khoảng ba lần so với một cơn đột quỵ tiếp theo. Khi các nhà nghiên cứu tính đến những trường hợp đột quỵ xảy ra trong thời gian theo dõi, mối liên hệ giữa đột quỵ nhẹ và sa sút trí tuệ chỉ giảm nhẹ.
Tuy nhiên, nghiên cứu có một số hạn chế. Các nhà nghiên cứu không có dữ liệu hình ảnh não chi tiết hoặc kết quả kiểm tra nhận thức, vì vậy không thể xác định chính xác loại sa sút trí tuệ mà những người tham gia mắc phải.
Tiến sĩ Joundi nhấn mạnh rằng nguy cơ gia tăng không đồng nghĩa với việc một người từng bị đột quỵ nhẹ chắc chắn sẽ mắc sa sút trí tuệ. Phần lớn những người tham gia nghiên cứu không phát triển chứng sa sút trí tuệ.
Nghiên cứu cũng không chứng minh rằng cơn thiếu máu não thoáng qua trực tiếp gây ra sa sút trí tuệ. Mối liên hệ được phát hiện có thể đủ đáng chú ý về mặt lâm sàng để các vấn đề về sức khỏe nhận thức được quan tâm nhiều hơn trong quá trình chăm sóc sau đột quỵ nhẹ.
Tiến sĩ Christopher Yi, bác sĩ phẫu thuật mạch máu tại MemorialCare Orange Coast Medical Center ở Fountain Valley (California), người không tham gia nghiên cứu, cho rằng những phát hiện này cho thấy cách nhìn nhận về cơn thiếu máu não thoáng qua cần được mở rộng. Theo ông, ngoài nguy cơ đột quỵ tiếp theo, cần chú ý đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ về lâu dài.
Vì nghiên cứu mang tính quan sát, không thể xác định liệu cơn thiếu máu não thoáng qua có trực tiếp gây ra sa sút trí tuệ hay không. Theo Tiến sĩ Yi, một khả năng khác là đột quỵ nhẹ có thể phản ánh một bệnh lý tiềm ẩn về mạch máu hoặc não. Chính những vấn đề này có thể góp phần làm tăng nguy cơ của cả hai tình trạng.
Các phát hiện hiện tại chưa đủ để khẳng định mọi người từng bị đột quỵ nhẹ đều cần thực hiện các bài kiểm tra nhận thức chính thức. Tuy nhiên, các bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá khả năng nhận thức cơ bản và trao đổi với người bệnh cũng như gia đình về những thay đổi trong trí nhớ hoặc khả năng nhận thức theo thời gian.
Điều quan trọng là một cơn thiếu máu não thoáng qua không nên bị xem nhẹ chỉ vì các triệu chứng đã biến mất. Dù các biểu hiện chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, đây vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề nghiêm trọng hơn đối với sức khỏe não bộ trong tương lai.