Sau một năm triển khai, có thể khẳng định rõ ràng rằng người Mỹ, chứ không phải các đối tác nước ngoài, đang gánh phần lớn chi phí từ chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.
Một báo cáo mới từ Cục Dự trữ Liên bang chi nhánh New York (Fed New York) xác nhận điều mà các nhà kinh tế từ lâu đã cảnh báo, đó là gánh nặng của thuế quan gần như hoàn toàn do người dân tại quốc gia áp thuế chi trả. Đây là bài học kinh tế căn bản, cơ sở như quy luật cung - cầu trong giáo trình nhập môn Kinh tế học, và thực tế tại nước Mỹ thế kỷ 21 một lần nữa cho thấy điều đó chính xác.
Theo Fed New York, trong năm 2025, các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đã chi trả gần 90% tổng số thuế nhập khẩu được áp dụng trong năm. Kết quả này không gây bất ngờ, bởi trước đó Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) và Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) cũng đưa ra những kết luận tương tự.
Dù báo cáo của Fed New York không phân tích cụ thể tỷ lệ chia sẻ gánh nặng giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, báo cáo của CBO công bố mới đây ước tính rằng các doanh nghiệp sẽ tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận ở mức nhẹ để bù đắp chi phí phát sinh, đồng thời chuyển phần lớn thuế quan - tương đương khoảng 70% - sang người tiêu dùng. Trong khi đó, các nhà xuất khẩu nước ngoài, những đối tượng mà Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định sẽ phải “trả hóa đơn”, chỉ gánh khoảng 5%, theo ước tính của CBO.
Tính theo giá trị thực tế, các mức thuế quan trong năm 2025 tương đương mức tăng thuế trung bình 1.000 USD mỗi hộ gia đình, theo tổ chức phi đảng phái Tax Foundation.
Ở một góc nhìn khác, có thể cho rằng đây chỉ là những báo cáo học thuật được công bố bởi giới chuyên gia kinh tế. Tuy nhiên, quan điểm chung của các nhà kinh tế vốn chưa bao giờ tạo ra nhiều ảnh hưởng đối với ông Trump khi nói đến thuế quan, bởi thuế quan là điều mà ông từng gọi là từ đẹp nhất trong từ điển.
Dẫu vậy, các báo cáo của CBO và New York Fed được công bố đúng thời điểm làn sóng “mệt mỏi vì thuế quan” đang gia tăng tại Washington.
Trong một động thái hiếm hoi phản đối chương trình kinh tế trọng tâm của ông Trump, sáu nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện đã cùng phe Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ một nghị quyết nhằm bãi bỏ thuế quan đối với Canada. Dù nghị quyết này khó có khả năng trở thành luật, bởi kể cả nếu được Thượng viện thông qua, Tổng thống Trump vẫn có thể phủ quyết, nhưng việc các thành viên trong chính đảng của ông công khai phản đối đã gây phản ứng dữ dội tại Nhà Trắng. Ngay sau cuộc bỏ phiếu, ông Trump cảnh báo sẽ có hậu quả đối với bất kỳ nghị sĩ Cộng hòa nào bỏ phiếu chống lại thuế quan.
Trong khi đó, một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về tính hợp pháp của các mức thuế quan do ông Trump áp đặt có thể được đưa ra bất cứ lúc nào, và điều này có khả năng làm đảo lộn toàn bộ chương trình nghị sự kinh tế của ông.
Ở tuyên bố chính thức, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai bảo vệ chính sách thuế quan, cho rằng lạm phát đã hạ nhiệt và lợi nhuận doanh nghiệp gia tăng. “Thực tế là chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống Trump, bao gồm cắt giảm thuế, nới lỏng quy định, áp thuế quan đối với các đối tác thương mại và thúc đẩy năng lượng, đang giúp giảm chi phí và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, ông Desai nhấn mạnh.
Tuy nhiên, tất cả những điều này diễn ra trong bối cảnh người dân Mỹ ngày càng bức xúc về chi phí sinh hoạt và có xu hướng quy trách nhiệm cho ông Trump cùng đảng Cộng hòa. Thông điệp tranh cử về việc giảm giá cả ngay trong ngày đầu tiên đã không trở thành hiện thực. Ngoại trừ một số mặt hàng như trứng, phần lớn nhờ nỗ lực kiểm soát dịch cúm gia cầm của nông dân, mặt bằng giá nhìn chung vẫn cao.
Nhìn trên giấy tờ, nền kinh tế Mỹ vẫn vận hành khá tốt, chủ yếu vì các chỉ số kinh tế được đo lường dựa trên số trung bình và tổng hợp. Chẳng hạn, báo cáo việc làm tháng 1/2026 cho thấy bức tranh tổng thể tương đối khả quan với 130.000 việc làm mới được tạo ra, gần gấp đôi dự báo của giới phân tích. Tuy nhiên, nếu đi sâu vào chi tiết, gần như toàn bộ số việc làm tăng thêm đều đến từ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Nếu phân tích kỹ hơn nữa, hầu hết các lĩnh vực khác chỉ ghi nhận mức tăng yếu hoặc sụt giảm. Trên thực tế, trong cả năm 2025, riêng lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ xã hội chiếm tới 97% tổng số việc làm mới được tạo ra.
Đây là ví dụ điển hình cho điều mà nhà kinh tế Diane Swonk của KPMG gọi là những “chiếc ghế một chân” đang nâng đỡ nền kinh tế. Hai “chiếc ghế một chân” khác còn bao gồm việc tầng lớp giàu đẩy mạnh chi tiêu mua sắm và các tập đoàn công nghệ lớn đổ hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo.
Những trụ đỡ đơn lẻ ấy cho thấy, đằng sau bức tranh tăng trưởng bề mặt, nền kinh tế Mỹ vẫn đang đối diện nhiều thách thức, trong đó có câu hỏi then chốt: Ai thực sự đang trả giá cho các chính sách thuế quan?
