Ngày 26/5, Báo Tiền Phong phối hợp với Cục Quản lý Dược, Viện Kiểm nghiệm thuốc TP.HCM và Đại học Y Dược TPHCM tổ chức hội thảo chuyên đề với chủ đề: “Thuốc giả - hệ lụy thật: Giải pháp nào ngăn chặn”.
Chia sẻ tại hội thảo, luật sư Phan Thành Tâm, Đoàn Luật sư TP.HCM đánh giá thuốc giả đang là vấn đề nhức nhối khi cơ quan chức năng thu giữ hơn 100 tấn thuốc tân dược và thực phẩm chức năng.
Theo luật sư Tâm, hiện nay có 10 cơ sở pháp lý cho công tác quản lý dược, trong đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Theo khoản 1 Điều 194: Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh thì bị xử phạt từ 2-7 năm tù.
Còn theo khoản 2 Điều 194, người nào nếu phạm tội có tình tiết tăng nặng như có tổ chức, phạm tội 2 lần trở lên, gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt từ 5-12 năm tù. Các điều 195-197: quy định các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng giả, có liên quan đến thuốc giả và dược phẩm.
Về nguyên nhân xảy ra tình trạng sản xuất, mua bán thuốc giả như hiện nay, luật sư Tâm cho rằng công tác xây dựng pháp luật còn hạn chế, chưa theo kịp thực tiễn, thiếu sự cập nhật, đồng bộ; bất cập trong hệ thống quản lý nhà nước, cơ cấu tổ chức chồng chéo, một người kiêm nhiều nhiệm vụ, trách nhiệm phân tán.
Đơn cử như Chủ tịch UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm về công tác quản lý dược tại địa phương, trong khi đã đảm nhiệm nhiều công tác khác; cơ quan tham mưu hỗ trợ chưa hiệu quả.
Dưới góc nhìn của luật sư, ông Tâm nhận định Điều 194 Bộ luật Hình sự hiện hành chưa đủ tính răn đe. Tội buôn bán thuốc giả có thể chỉ bị xử án treo, chưa tương xứng với hậu quả và nguy cơ xã hội.
Bên cạnh đó, sự phối hợp cơ quan liên ngành giữa Bộ Y tế, Công an, Hải quan, Quản lý thị trường… còn rời rạc và việc chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm và xử lý vụ việc còn chậm trễ, thiếu thống nhất.
Từ những bất cập trên, luật sư Tâm đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật, xóa bỏ chồng chéo, xác định rõ trách nhiệm, phân công cụ thể (rõ người rõ việc rõ trách nhiệm); tăng cường quản lý Nhà nước và hoàn thiện pháp luật.
Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan cần tăng cường tiền kiểm, hậu kiểm thuốc chữa bệnh; siết chặt quản lý, khẩn trương rà soát các quy định hiện hành; tăng mức xử phạt đối với hành vi buôn bán thuốc giả, kể cả xử lý hình sự nếu cần thiết. Tăng cường trách nhiệm của cơ sở cung ứng thuốc và chính quyền địa phương trong việc ngăn ngừa thuốc giả trên địa bàn.
Theo ông Tâm, cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự hiện hành, tăng hình phạt và mở rộng chế tài hình sự với các hành vi nhập khẩu, sản xuất, vận chuyển, buôn bán thuốc giả. Điều 194 Bộ luật Hình sự hiện tại chưa đủ nghiêm minh, cần sửa đổi để phù hợp hơn với thực tế.
"Các cơ quan chức năng cũng cần rà soát, bổ sung các quy định về tiền kiểm, hậu kiểm thuốc: xác định rõ cơ quan chủ trì, xử lý thuốc giả; tăng cường phối hợp liên ngành, tránh chồng chéo; ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc thuốc; thiết lập đường dây nóng để người dân tố giác thuốc giả; tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ thông tin thuốc nhập khẩu, xuất khẩu qua biên giới; giám sát chặt chẽ hoạt động quảng cáo, bán thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên Internet, mạng xã hội…", ông Tâm nhấn mạnh.
Cũng tại buổi tham luận, ông Phan Thanh Sơn, Phó chủ tịch, giám đốc phát triển kinh doanh khối doanh nghiệp FPT IS (Tập đoàn FPT) đã đề cập đến hoạt động chuyển đổi số ngành dược trong kỷ nguyên mới.
Theo ông Sơn, chuyển đổi số đã, đang làm thay đổi cách chúng ta tạo ra và sử dụng sản phẩm cũng như chuỗi cung ứng. Bối cảnh của thế giới và Việt Nam đang tạo thách thức và cơ hội chuyển đổi cho ngành dược Việt Nam. FPT là doanh nghiệp có kinh nghiệm hơn 25 năm đồng hành cùng chuyển đổi số ngành y tế, hơn 36 năm đồng hành cùng chuyển đổi số cùng doanh nghiệp Việt Nam.
Chia sẻ về chuyển đổi y tế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình, ông Phan Thanh Sơn cho rằng ngành y tế không chỉ đối diện các thách thức cũ như thuốc giả, thiếu thuốc, chi phí thuốc mà còn phải tham gia chuyển đổi toàn diện. Do đó, cần quyết tâm cao trong chuyển đổi số từ lãnh đạo.
Nghiên cứu học tập từ các bài học thành công cấp quốc gia, đặc biệt chính quyền trung ương tạo ra khung pháp lý, đầu tư hạ tầng và đồng hành với doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình số hóa hệ thống y tế, đặc biệt là quản lý dược phẩm.
Phó chủ tịch, giám đốc phát triển kinh doanh khối doanh nghiệp FPT IS cho biết để kiểm soát, ngăn chặn được thuốc giả, cần quản lý chất lượng thuốc bằng dữ liệu near-realtime. Mục tiêu là truy xuất nguồn gốc đầy đủ, ngăn chặn thuốc giả, thuốc kém chất lượng. Hiện đại hóa hệ thống quản lý phục vụ đấu thầu, quản lý giá. Kiểm soát từ nguyên liệu đến sản xuất, lưu hành, phân phối và người tiêu dùng.
“Phải xác định rõ nguồn gốc và lộ trình di chuyển của từng lô thuốc. Như vậy phải số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng thuốc, định danh từng loại thuốc theo số đăng ký, nhà sản xuất, nhà phân phối. Gắn mã định danh, mã QR hoặc chip RFID cho từng sản phẩm/lô hàng. Sử dụng thiết bị kiểm soát ra vào hàng hóa bằng mã QR, chip RFID, kết nối dữ liệu với hệ thống của Bộ Y tế. Để làm được, phải có thiết bị đọc mã và cập nhật dữ liệu lên hệ thống, tiếp nhận dữ liệu theo thời gian thực, truy vết nếu có vấn đề nào xảy ra. Cũng có thể dùng điện thoại để kiểm tra nguồn gốc, hạn dùng, cảnh báo…” ông Phan Thanh Sơn nói.
Ông Sơn cũng khẳng định FPT cam kết và sẵn sàng tham gia vào chuyển đổi số ngành dược, nền tảng dữ liệu giúp các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp thực hiện hiệu quả công việc quản lý, điều hành.
