Khi tình trạng thời tiết nắng nóng ngày càng trở nên cực đoan tại Châu Âu, Romania mới đây đã phải dừng hoạt động lò phản ứng hạt nhân duy nhất đang vận hành và sử dụng nước sông Danube để làm mát. Thậm chí, chính phủ nước này còn điều động lực lượng hải quân tiến hành các vụ nổ có kiểm soát dưới lòng sông nhằm cải thiện dòng chảy.
Mực nước sông Danube xuống thấp cũng đang đe dọa buộc Nhà máy Điện hạt nhân Paks của Hungary, nơi cung cấp khoảng 40% sản lượng điện của quốc gia này, phải ngừng hoạt động, đồng thời khiến Serbia phải chủ động cắt giảm sản lượng thủy điện.
Tại Đức, mực nước sông Rhine, tuyến đường thủy huyết mạch của trung tâm kinh tế châu Âu, đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần 150 năm, làm gia tăng rủi ro đối với nền kinh tế Đức và tiếp tục gây gián đoạn chuỗi cung ứng.
Còn theo dữ liệu chính thức do ETH Zurich tổng hợp, mực nước tại Kaub, điểm nghẽn quan trọng đối với tàu thuyền vận chuyển hàng hóa đến miền Nam nước Đức và Thụy Sĩ, chỉ còn 24 cm trong hai ngày đầu tuần này, mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1880. Dự báo mực nước còn có thể tiếp tục giảm trong những ngày cuối tuần. Con số này thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng 78 cm được xem là mức tối thiểu để hoạt động vận tải trên sông Rhine diễn ra thuận lợi. Dù tàu thuyền vẫn có thể lưu thông khi mực nước thấp hơn ngưỡng này, các sà lan buộc phải giảm tải trọng, khiến chi phí vận chuyển và phụ phí do mực nước thấp tăng mạnh.
Xét trên khía cạnh kinh tế, Giáo sư kinh tế Stefan Kooths thuộc Viện Kinh tế Thế giới Kiel (IfW) ước tính mực nước thấp trên sông Rhine có thể khiến GDP của Đức trong quý 3 giảm tới 0,2 điểm phần trăm. Ông lưu ý thêm, do mực nước khó có thể nhanh chóng phục hồi vượt ngưỡng quan trọng trong đầu tháng 8, năng lực vận tải trên sông Rhine nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng trong suốt tháng tới. Thiệt hại về giá trị gia tăng đối với nền kinh tế Đức trong quý 3 có thể vào khoảng 1 - 2 tỷ Euro.
Ông Felix Schmidt, chuyên gia kinh tế cấp cao của ngân hàng tư nhân Berenberg (Đức), cho rằng các doanh nghiệp Đức có lẽ không quá bất ngờ trước việc mực nước sông Rhine xuống thấp, bởi biến đổi khí hậu đã khiến hiện tượng này trở thành thách thức lặp đi lặp lại.
Nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị bằng cách tăng lượng hàng tồn kho hoặc chuyển một phần hoạt động vận tải sang đường sắt và đường bộ. Tuy nhiên, cước phí vận tải hiện đang tăng vọt, làm gia tăng thêm áp lực lạm phát.
"Nền kinh tế Đức hiện chỉ tăng trưởng rất chậm. Nếu GDP chỉ tăng 0,1% thay vì 0,2%, điều đó đồng nghĩa nền kinh tế đã mất đi một nửa tốc độ tăng trưởng", ông Schmidt nhận định. Theo số liệu công bố, kinh tế Đức chỉ tăng trưởng 0,2% trong quý 2 so với ba tháng trước đó, sau khi tăng 0,4% trong quý 1/2026.
Ông Schmidt cho rằng: "Mực nước thấp chỉ là một phần của vấn đề. Đức vừa trải qua đợt nắng nóng nghiêm trọng vài tuần trước, làm giảm năng suất lao động. Hạ tầng cũng bị hư hại do nhiệt độ cao. Nguồn cung năng lượng bị tác động khi các nhà máy điện hạt nhân tại Hungary, Pháp và Thụy Sĩ phải ngừng hoạt động", ông nói.
Ông cũng nhấn mạnh rằng các vụ cháy rừng nghiêm trọng đang lan rộng ở Nam Âu là một minh chứng khác cho thấy biến đổi khí hậu đang tác động đến nền kinh tế theo nhiều cách khác nhau, từ sản xuất, năng lượng, hạ tầng cho đến chuỗi cung ứng và tăng trưởng kinh tế.
Bà Liz Saccoccia, phụ trách an ninh nguồn nước tại Viện Tài nguyên Thế giới nhận định, các con sông lớn như Rhine và Danube là những hành lang thương mại quan trọng, đồng thời là nguồn cung cấp nước cho công nghiệp và sản xuất điện. Vì vậy, khi mực nước suy giảm, tác động sẽ lan rộng vượt xa phạm vi các tuyến đường thủy.
Theo bà, tình trạng này đã và đang diễn ra trên thực tế. Các nhà máy điện hạt nhân tại Hungary, Romania và Pháp, cùng nhiều nhà máy thủy điện ở Serbia, đã phải giảm công suất phát điện do thiếu nước để làm mát hoặc vận hành tua-bin, từ đó gia tăng nguy cơ mất điện và buộc các nước phải nhập khẩu điện với chi phí cao hơn.
Bà cũng cho biết, trên sông Danube, mực nước thấp khiến nông dân không thể vận chuyển nông sản bằng đường thủy, trong khi nhiều tàu du lịch cũng không thể cập cảng tại các thành phố như Budapest. Đây là những minh chứng ban đầu cho thấy nguồn nước ngày càng thiếu ổn định có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế, từ thương mại, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng đến hoạt động của doanh nghiệp địa phương.
Tình trạng hiện nay tiếp tục phản ánh rõ một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất hiện nay là khan hiếm nguồn nước. Vấn đề đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực Nam Âu, nơi khoảng 30% dân số đang sinh sống tại các vùng chịu áp lực thiếu nước thường xuyên, tức nhu cầu sử dụng nước vượt quá nguồn cung sẵn có.