Mỹ đã ký loạt thỏa thuận về thương mại và khoáng sản quan trọng với bốn đối tác Đông Nam Á vào ngày 26/10 với mục tiêu thu hẹp mất cân bằng thương mại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong bối cảnh Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có mặt tại Kuala Lumpur để tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN - Mỹ lần thứ 13. Tại đây, ông trực tiếp ký kết các thỏa thuận thương mại song phương với Malaysia và Campuchia, công bố Tuyên bố chung về Hiệp định thương mại đối ứng với Việt Nam, và thống nhất một hiệp định khung với Thái Lan.
Theo đó, 4 quốc gia Đông Nam Á cam kết gỡ bỏ rào cản thương mại và mở rộng quyền tiếp cận thị trường ưu đãi cho nhiều mặt hàng của Mỹ. Các cam kết còn bao gồm hợp tác trong lĩnh vực thương mại số, dịch vụ và đầu tư, cũng như nỗ lực của các nước Đông Nam Á trong việc bảo vệ quyền lao động và tăng cường tiêu chuẩn môi trường.
Thái Lan, Malaysia và Việt Nam đồng ý chấp nhận các phương tiện cơ giới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn và khí thải của Mỹ. Bên cạnh đó, Malaysia, quốc gia được công nhận là trung tâm chứng nhận halal hàng đầu thế giới, cũng nhất trí đơn giản hóa các yêu cầu đối với sản phẩm của Mỹ như mỹ phẩm và dược phẩm. Bộ trưởng Thương mại Malaysia Tengku Zafrul Aziz cho biết nước này đã giành được ưu đãi miễn thuế cho thiết bị hàng không vũ trụ, dược phẩm, cũng như các mặt hàng nông sản như dầu cọ, ca cao và cao su.
Thái Lan thông báo sẽ loại bỏ rào cản thuế đối với khoảng 99% hàng hóa, đồng thời nới lỏng hạn chế sở hữu nước ngoài trong lĩnh vực viễn thông cho các nhà đầu tư Mỹ. Hai bên cũng thảo luận một số thỏa thuận thương mại sắp tới giữa doanh nghiệp Thái Lan và Mỹ, bao gồm các hợp đồng mua sản phẩm nông nghiệp như ngô thức ăn chăn nuôi và bã đậu tương trị giá khoảng 2,6 tỷ USD mỗi năm. Ngoài ra, Thái Lan còn cam kết mua 80 máy bay của Mỹ với tổng trị giá 18,8 tỷ USD, cùng năng lượng như khí tự nhiên hóa lỏng và dầu thô trị giá khoảng 5,4 tỷ USD mỗi năm.
Về phía Mỹ, theo một tuyên bố chung từ Nhà Trắng, nước này sẽ duy trì mức thuế 19% đối với hàng xuất khẩu từ Malaysia, Thái Lan, Campuchia, nhưng một số mặt hàng cụ thể sẽ từng bước được giảm dần xuống 0%. Washington cũng công bố một thỏa thuận khung tương tự với Việt Nam, vốn đang chịu mức thuế 20%.
Việt Nam, ghi nhận thặng dư thương mại 123 tỷ USD với Mỹ trong năm 2024, cam kết đẩy mạnh nhập khẩu hàng hóa của Mỹ nhằm thu hẹp chênh lệch thương mại giữa hai bên. Trong tuyên bố chung, Mỹ và Việt Nam cũng ghi nhận các thỏa thuận thương mại gần đây giữa doanh nghiệp hai nước trong các lĩnh vực nông nghiệp, hàng không vũ trụ và năng lượng.
Cũng trong ngày, ông Trump đã ký hai thỏa thuận riêng biệt với Thái Lan và Malaysia nhằm tăng cường hợp tác đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, giữa lúc Trung Quốc đang đẩy mạnh nỗ lực mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực này.
Theo tuyên bố chung, Malaysia đã đồng ý không cấm hoặc áp hạn ngạch đối với việc xuất khẩu khoáng sản quan trọng hoặc đất hiếm sang Mỹ. Tuy nhiên, tuyên bố không nêu rõ cam kết này áp dụng cho đất hiếm thô hay đã qua chế biến.
Malaysia hiện sở hữu trữ lượng đất hiếm ước tính khoảng 16,1 triệu tấn, và nước này đang cấm xuất khẩu đất hiếm thô để tránh thất thoát tài nguyên, đồng thời phát triển ngành công nghiệp chế biến sâu trong nước.
Bên cạnh đó, theo Reuters, Trung Quốc đang đàm phán với Kuala Lumpur về việc xử lý đất hiếm, trong đó quỹ đầu tư quốc gia Khazanah Nasional của Malaysia được kỳ vọng sẽ hợp tác với một công ty Trung Quốc để xây dựng nhà máy tinh luyện tại nước này.
Trung Quốc hiện là quốc gia khai thác và tinh chế đất hiếm lớn nhất thế giới, đồng thời chủ động áp đặt các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn đối với công nghệ tinh luyện, khiến các nhà sản xuất toàn cầu phải gấp rút tìm nguồn cung thay thế cho các loại khoáng sản thiết yếu dùng trong chip bán dẫn, xe điện và thiết bị quân sự.
