Các doanh nghiệp Mỹ hiện đang có xu hướng thay thế giám đốc điều hành (CEO) với tốc độ nhanh nhất trong vòng 20 năm qua. Cổ đông và hội đồng quản trị đang mất dần kiên nhẫn đối với những lãnh đạo có hiệu suất làm việc yếu kém hoặc có hành vi không phù hợp với chuẩn mực xã hội.
Mới đây, theo thống kê của tổ chức nghiên cứu lãnh đạo The Conference Board và công ty phân tích dữ liệu ESGAUGE, ít nhất 41 CEO của các công ty thuộc chỉ số S&P 500 đã rời nhiệm sở kể từ đầu năm 2025 đến nay. Con số này chỉ thấp hơn một chút so với tổng số 49 CEO bị thay thế trong suốt năm 2024, cho thấy tốc độ thay đổi lãnh đạo đang đạt mức cao nhất kể từ năm 2005 nếu tính theo tỷ lệ hàng năm.
Chỉ trong ba tuần qua, hai tập đoàn lớn khác là Kenvue (nhà sản xuất Tylenol) và Henry Schein (nhà phân phối sản phẩm chăm sóc sức khỏe) cũng tuyên bố thay thế hoặc sẽ thay CEO trước cuối năm nay. Một trong những ví dụ gần đây nhất là Tập đoàn hàng tiêu dùng Procter & Gamble (P&G), nhà sản xuất các thương hiệu gia dụng nổi tiếng như bột giặt Tide và khăn giấy Bounty. Tập đoàn vừa thông báo CEO Jon Moeller sẽ rời ghế điều hành vào năm sau và người kế nhiệm là ông Shailesh Jejurikar, một nhà lãnh đạo kỳ cựu của doanh nghiệp.
Nhiều chuyên gia tuyển dụng cấp cao, nhà đầu tư, luật sư và cố vấn doanh nghiệp đưa nhận định rằng làn sóng thay đổi lãnh đạo năm nay bắt nguồn từ hàng loạt biến động đã tích tụ kể từ đại dịch Covid-19, bao gồm bất ổn kinh tế, lạm phát cao, xung đột địa chính trị và những thay đổi trong cấu trúc quản trị doanh nghiệp.
Ngoài ra, việc các hội đồng quản trị trở nên đa dạng và độc lập hơn, cùng với thực trạng thị trường chứng khoán tăng điểm mạnh nhưng chủ yếu nhờ nhóm công ty công nghệ lớn, đã khiến áp lực đối với các CEO trở nên rõ rệt hơn.
Những công ty có hiệu suất yếu kém so với mặt bằng chung dễ trở thành mục tiêu tấn công của các nhà đầu tư chủ động (activist investor) - những cá nhân hoặc tổ chức thường xuyên thúc đẩy hoạt động cải tổ chiến lược như tái cấu trúc, bán tài sản hay mua lại cổ phiếu.
Trong một nghiên cứu tháng 11/2024 của The Conference Board, 42% các công ty thuộc S&P 500 đã thay CEO trong năm 2024 nằm trong nhóm 25% doanh nghiệp có tổng lợi nhuận cổ đông thấp nhất. Trường hợp điển hình là công ty dược phẩm Kenvue, nơi hội đồng quản trị quyết định thay CEO Thibaut Mongon với lý do tìm kiếm một tầm nhìn mới có khả năng tối ưu hóa giá trị cho cổ đông và phát huy tiềm năng toàn diện.
Cổ phiếu của Kenvue đã giảm 16,5% kể từ khi tách khỏi Johnson & Johnson hai năm trước, trong khi chỉ số S&P 500 tăng tới 41% trong cùng khoảng thời gian. Áp lực nhân đôi sau khi ba quỹ đầu tư lớn là Starboard Value, Tom's Capital và Third Point yêu cầu công ty thay đổi bộ máy lãnh đạo. Kết quả là CEO của Starboard Jeffrey Smith đã giành được một ghế trong hội đồng quản trị. Dù vậy, hai quỹ còn lại tiếp tục thúc ép các biện pháp tái cấu trúc sâu hơn như bán tài sản hoặc thậm chí là bán toàn bộ công ty.
Nguồn tin từ giới đầu tư hé lộ, việc bổ nhiệm CEO mới làm dấy lên dự đoán rằng một thương vụ bán lại Kenvue có thể sẽ diễn ra trong tương lai gần. Kenvue từ chối bình luận về các thông tin trên; cựu CEO Thibaut Mongon và đại diện các quỹ đầu tư cũng không đưa ra phản hồi.
Ông Jason Baumgarten, Giám đốc toàn cầu mảng tuyển dụng CEO tại Spencer Stuart bình luận: “Những thành viên hội đồng quản trị mới thường khách quan và độc lập hơn so với các thế hệ trước, điều này giúp họ dễ dàng hành động dứt khoát khi cần thiết”.
Bên cạnh kỳ vọng về hiệu quả kinh doanh và áp lực từ cổ đông, một yếu tố quan trọng khác dẫn đến các thay đổi nhân sự cấp cao là sự chuyển biến rõ nét trong cấu trúc và văn hóa quản trị của hội đồng quản trị.
Ngoài ra, sau phong trào #MeToo, mức độ khoan dung đối với hành vi phi đạo đức đã không còn nhiều. Ít nhất 2 trong số 40 CEO của các công ty thuộc S&P 500 bị sa thải vì lý do liên quan đến hành vi cá nhân – bao gồm cựu lãnh đạo của Kroger và Kohl's.
Tất nhiên, xu hướng này không chỉ giới hạn trong các công ty đại chúng. Gần đây, ông Andy Byron - CEO của công ty công nghệ tư nhân Astronomer - cũng phải nghỉ việc sau khi đoạn video ông thân mật với trưởng phòng nhân sự (không phải vợ mình) tại một buổi hòa nhạc Coldplay lan truyền trên mạng.
“Danh tiếng và văn hóa doanh nghiệp giờ đây đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng giá trị dài hạn. Các hội đồng quản trị hiện đại sẵn sàng phản ứng quyết liệt để duy trì lòng tin từ cổ đông, nhân viên và công chúng”, ông Peter da Silva Vint, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Jasper Street nhấn mạnh.
Thực trạng sa thải CEO tại các công ty lớn ở Mỹ còn phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản trị doanh nghiệp hiện đại. Trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động và yêu cầu minh bạch, hiệu quả, đạo đức ngày ngày càng càng được đặt lên cao; vị trí CEO không còn là một “chiếc ghế an toàn”. Người đứng đầu doanh nghiệp ngày nay phải không ngừng thích ứng, đổi mới và chứng minh giá trị của mình nếu muốn trụ vững giữa tâm bão.
