Kế hoạch cắt giảm hơn 20.000 việc làm mà Meta và Microsoft công bố mới đây, chỉ vài tháng sau khi Amazon thông báo đợt sa thải quy mô lớn nhất trong lịch sử công ty, có thể mới chỉ là sự khởi đầu.
Những doanh nghiệp đang cùng nhau chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm để xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo nhằm đáp ứng nhu cầu bùng nổ đối với các dịch vụ AI cũng đồng thời tìm cách tối ưu hiệu quả bằng chính AI, qua đó đẩy nhanh quá trình cắt giảm nhân sự trong bối cảnh họ vẫn đang nỗ lực điều chỉnh lại quy mô sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt trong thời gian đại dịch.
ÁP LỰC TRÊN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
Nhiều nhà kinh tế và chuyên gia trong ngành lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng lao động có thể đang diễn ra ngay lúc này, chứ không phải trong tương lai, khi việc ứng dụng AI tiếp tục phổ biến nhanh chóng tại khắp các doanh nghiệp. Kể từ đầu năm đến nay, hơn 92.000 lao động công nghệ tại Mỹ đã bị sa thải, nâng tổng số lên gần 900.000 người kể từ năm 2020, theo nền tảng dữ liệu Layoffs.fyi.
“Đây là một thay đổi mang tính cấu trúc cơ bản, chứ không phải điều chỉnh thị trường tạm thời”, ông Anthony Tuggle, huấn luyện viên điều hành và chuyên gia lãnh đạo từng làm việc trong lĩnh vực AI, nhận định.
Nỗi lo mất việc đã gia tăng kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022, cho thấy khả năng rộng lớn của các chatbot được hỗ trợ bởi các mô hình AI mới. Sự bất an tại nơi làm việc cũng bắt đầu tăng mạnh từ năm ngoái khi các công cụ Claude của Anthropic có thể thực hiện công việc của cả một bộ phận, làm dấy lên nguy cơ nhiều giải pháp phần mềm hiện tại có thể bị thay thế.
Những người lạc quan về công nghệ cho rằng AI đang tái định hình công việc của con người, chứ không thay thế hoàn toàn. Và giống như các làn sóng gián đoạn công nghiệp trước đây, những công việc mới sẽ được tạo ra để phù hợp với nhu cầu của nền kinh tế đang thay đổi.
Các nhà phát triển ứng dụng di động, chẳng hạn, vốn không hề tồn tại trước thời kỳ smartphone. Và trước khi có máy chủ, vai trò của quản trị viên công nghệ thông tin gần như không có ý nghĩa.
Tuy nhiên, ít nhất ở thời điểm hiện tại, khoảng cách giữa mất việc và tạo việc làm dường như đang ngày càng nới rộng trong kỷ nguyên AI. Một nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment cho thấy việc áp dụng AI đang làm chậm tuyển dụng đối với các vị trí đầu vào và các vai trò công nghệ thông tin tổng quát, trong khi các vị trí liên quan đến AI lại có nhu cầu rất cao. Báo cáo cũng chỉ ra mức lương trong ngành công nghệ phần lớn đi ngang so với năm 2025, ngoại trừ một số công việc chuyên biệt như kỹ sư AI.
Ông Rajat Bhageria, CEO của startup AI vật lý Chef Robotics, cho rằng dù AI có khả năng tạo ra việc làm, nhưng hiện tại vẫn chưa rõ hình hài cụ thể của những công việc đó sẽ ra sao. “Chúng ta mới chỉ bắt đầu hiểu được AI có thể xử lý bao nhiêu phần trong công việc hàng ngày, trên nhiều loại hình công việc khác nhau”, ông Bhageria nói.
Meta chỉ đề cập gián tiếp đến AI trong thông báo vào tuần trước. Công ty cho biết trong một bản ghi nhớ gửi nhân viên rằng họ dự định cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương khoảng 8.000 việc làm, với các đợt cắt giảm bắt đầu từ ngày 20/5, nhằm tiếp tục vận hành công ty hiệu quả hơn và bù đắp cho các khoản đầu tư khác. Công ty cũng hủy kế hoạch tuyển dụng cho 6.000 vị trí còn trống.
Cùng thời điểm thông tin từ Meta được công bố, Microsoft xác nhận sẽ triển khai chương trình nghỉ việc tự nguyện có hỗ trợ tài chính (voluntary buyouts) - lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm của tập đoàn phần mềm này. Khoảng 7% nhân viên tại Mỹ đủ điều kiện tham gia, theo một nguồn tin am hiểu kế hoạch. Với khoảng 125.000 nhân viên tại Mỹ, con số này có thể tương đương 8.750 việc làm bị cắt giảm.
LÀN SÓNG CẮT GIẢM LAO ĐỘNG LAN RỘNG
Không chỉ riêng ngành công nghệ chịu tác động, mà bộ phận công nghệ ở các lĩnh vực khác cũng chịu tác động lớn.
Mới đây, thương hiệu đồ thể thao Nike đã công bố một đợt sa thải mới có thể ảnh hưởng đến khoảng 1.400 nhân viên trên toàn công ty, chủ yếu tập trung ở bộ phận công nghệ.
“Những đợt cắt giảm này rất khó khăn đối với các nhân viên bị ảnh hưởng trực tiếp cũng như các đội ngũ xung quanh họ”, Giám đốc vận hành Venkatesh Alagirisamy chia sẻ với nhân viên.
Chỉ số Niềm tin Nhân viên mới đây của trang tìm việc Glassdoor cho thấy ngành công nghệ ghi nhận mức sụt giảm lớn nhất so với cùng kỳ trong tất cả các ngành, giảm 6,8 điểm phần trăm trong tháng 3 so với một năm trước, xuống còn 47,2%.
Ông Daniel Zhao, nhà kinh tế trưởng của Glassdoor, nhận xét rằng ngày càng có ít người chủ động nghỉ việc do lo ngại thị trường lao động bất ổn - một diễn biến ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần và sự hài lòng nghề nghiệp.
“Do tỷ lệ nghỉ việc tự nguyện không còn cao, các công ty đang quyết liệt hơn trong việc đẩy nhân viên ra khỏi tổ chức. Dù là sa thải trực tiếp hay nâng tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất, doanh nghiệp đang áp dụng nhiều biện pháp để cắt giảm chi phí nhân sự”, ông Zhao chỉ ra.
Công ty công nghệ truyền thông Snap mới tháng trước cũng tiết lộ sẽ cắt giảm 16% lực lượng lao động, tương đương khoảng 1.000 nhân viên, đồng thời đóng ít nhất 300 vị trí đang tuyển dụng. CEO Evan Spiegel đã đề cập đến hiệu quả do AI mang lại trong thư gửi nhân viên.
Trong khi đó, Salesforce đã sa thải 4.000 nhân sự hỗ trợ khách hàng vào tháng 9/2025, với CEO Marc Benioff nói rằng chúng tôi giờ cần ít nhân sự hơn.
Tương tự, Oracle cũng đang có kế hoạch cắt giảm hàng nghìn nhân viên khi công ty tăng tốc đầu tư vào AI. Mảng phần mềm cốt lõi đang chịu áp lực, đồng thời, công ty cũng cạnh tranh với các “ông lớn” hạ tầng AI và chịu áp lực từ nhà đầu tư về mức nợ gia tăng cũng như dòng tiền suy giảm. Theo các nhà phân tích của TD Cowen, việc cắt giảm từ 20.000 đến 30.000 việc làm có thể giúp Oracle tăng thêm từ 8 đến 10 tỷ USD dòng tiền tự do.
Dẫn đầu về quy mô cắt giảm trong nhóm công nghệ, Amazon đã cắt ít nhất 30.000 việc làm kể từ tháng 10/2025, tương đương khoảng 10% lực lượng lao động khối doanh nghiệp và công nghệ. Bên cạnh các đợt sa thải lớn, công ty cũng thực hiện nhiều đợt cắt giảm rải rác ở quy mô nhỏ hơn.
Google cũng tiến hành các đợt cắt giảm nhỏ nhưng đều đặn kể từ năm 2023.
Tuy vậy, chi tiêu cho AI vẫn tiếp tục gia tăng. Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon dự kiến sẽ chi tổng cộng gần 700 tỷ USD trong năm nay để thúc đẩy xây dựng hạ tầng AI.
START-UP “KỲ LÂN” 50 NGƯỜI
Trong thế giới start-up, làn sóng AI đang tạo ra một xu hướng rất rõ ràng, đó là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn với số lượng nhân sự ít hơn đáng kể. Các nhà đầu tư mạo hiểm cho biết những công ty không vận hành theo triết lý này sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc huy động vốn.
Zach Bratun-Glennon, đối tác tại quỹ đầu tư Gradient nhấn mạnh, hiện nay có thể xây dựng một ứng dụng quản lý quan hệ khách hàng hoàn chỉnh chỉ trong một ngày.
“Chúng tôi đang thấy những công ty có thể đạt doanh thu 50 triệu USD chỉ với khoảng 50 nhân viên, trong khi trước đây, một doanh nghiệp phần mềm cần khoảng 250 người để đạt mức này. Liệu có xuất hiện các “kỳ lân” hay “decacorn” chỉ với 50 hoặc 100 nhân sự không? Chắc chắn là có. Liệu có thể xây dựng một công ty niêm yết với 200 nhân viên không? Hoàn toàn có thể”, ông đánh giá.
Ông Peter Morales, CEO và nhà sáng lập Code Metal, cũng mô tả thị trường theo cách tương tự.
“Hiện nay, mô hình là các đội ngũ nhỏ nhưng có thể mở rộng doanh thu nhanh hơn bao giờ hết”, ông nói.
Tại các công ty lớn ở Thung lũng Silicon, nơi số lượng nhân sự có thể vượt 100.000 người, các nhà phát triển đều đã nhận thức rõ xu hướng này. Họ có quyền truy cập vào các công cụ lập trình bằng AI tương tự các start-up xung quanh và đang chứng kiến các sản phẩm mới liên tục ra đời với tốc độ chóng mặt.
Tốc độ thay đổi và gián đoạn mạnh mẽ này đang tạo ra mức độ bất an dễ hiểu về việc làm, theo ông Daniel Zhao từ Glassdoor.
“Đây là một làn sóng bùng nổ công nghệ khá đặc biệt, khi chính những người tham gia vào nó lại cảm thấy lo lắng về những gì đang diễn ra. Nhiều người lao động hiện cảm thấy bị mắc kẹt”, ông kết luận.
