Đà suy yếu của thị trường lao động Trung Quốc đã lan tới nhóm nhân sự trẻ, khi các yếu tố thời vụ, kết hợp với tác động lan tỏa từ cuộc chiến tại Iran, trong bối cảnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến đang làm gia tăng rủi ro đối với việc làm.
Loạt số liệu chính thức mới công bố trong tuần này cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nhóm tuổi từ 25 đến 29 tại Trung Quốc đã tăng lên 7,7% trong tháng 3, cao hơn so với 7,2% cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất kể từ khi Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc điều chỉnh phương pháp thống kê việc làm hơn hai năm trước, đồng thời tách riêng nhóm tuổi này thành một danh mục độc lập.
ÁP LỰC GIA TĂNG
Dữ liệu phản ánh rõ áp lực ngày càng gia tăng đối với lực lượng lao động lớn nhất thế giới, hơn 700 triệu người của Trung Quốc, sau khi tỷ lệ thất nghiệp chung bất ngờ tăng trở lại trong tháng trước và thu nhập tiền lương ghi nhận tốc độ tăng chậm nhất kể từ cuối năm 2022.
Mặc dù áp lực việc làm thường gia tăng vào giai đoạn Tết Nguyên đán, và việc kỳ nghỉ năm nay diễn ra muộn hơn bình thường cũng có thể là nguyên nhân khiến tình hình tháng 3 trở nên căng thẳng hơn, song vẫn còn nhiều yếu tố khác đang cùng lúc tác động tới thị trường lao động.
Cuộc xung đột tại Trung Đông, hiện đã bước sang tuần thứ tám, đã gây gián đoạn nghiêm trọng đối với xuất khẩu năng lượng từ khu vực Vịnh Ba Tư, làm xáo trộn dòng chảy thương mại và gây áp lực lên lợi nhuận doanh nghiệp. Trong khi đó, những người tìm việc trẻ tuổi cũng phải đối mặt với làn sóng phổ cập ứng dụng AI trong doanh nghiệp - một quá trình chuyển đổi có thể đe dọa thay thế khoảng 70 triệu lao động tại Trung Quốc trong dài hạn.
“Những bất định về chi phí do chiến tranh Iran gây ra có thể đã làm gián đoạn kế hoạch tuyển dụng và dẫn đến các diễn biến xấu đi của các chỉ số trong tháng 3, sau khi từng có dấu hiệu cải thiện trong các tháng trước đó”, bà Ernan Cui, chuyên gia phân tích tiêu dùng tại công ty nghiên cứu Gavekal Dragonomics, nhận định.
Tỷ lệ thất nghiệp tăng ở hầu hết các phân khúc thị trường lao động Trung Quốc trong tháng 3, trong đó nhóm từ 16 đến 24 tuổi ghi nhận mức gần 17%. Tỷ lệ thất nghiệp chung tăng lên 5,4% - mốc cao nhất trong một năm - và gia tăng tại 31 thành phố lớn.
Nhóm tuổi từ 25 đến 29 được xem là dễ bị tổn thương hơn trước “cú sốc AI”. Đây vốn là nhóm được các nhà tuyển dụng ưa chuộng, bao gồm những lao động mới gia nhập thị trường, chuyển tiếp từ môi trường học tập sang làm việc. Đáng chú ý, suy giảm triển vọng việc làm ngay từ giai đoạn đầu sự nghiệp có thể để lại những “vết sẹo” dài hạn, ảnh hưởng tiêu cực tới cơ hội việc làm trong tương lai.
NGUY CƠ TĂNG TRƯỞNG LỆCH
Nếu không cải thiện, Trung Quốc có thể đối mặt với nguy cơ tăng trưởng không tạo ra việc làm, khi nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào ngành sản xuất - lĩnh vực đã được tự động hóa mạnh mẽ trong thập kỷ qua. Ngay cả tại Quảng Đông, trung tâm kinh tế phía Nam Trung Quốc, nhiều công nhân nhà máy cũng đang gặp khó khăn khi các ngành thâm dụng lao động tụt lại phía sau so với các lĩnh vực công nghệ cao trong tăng trưởng xuất khẩu.
Theo ông Julian Evans-Pritchard, Trưởng bộ phận kinh tế Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Capital Economics, ngành công nghiệp hiện chiếm khoảng 30% GDP của Trung Quốc nhưng chỉ tạo ra 20% việc làm.
Ngành công nghiệp, dù tăng trưởng vượt trội trong quý 1/2026, lại ít sử dụng lao động hơn so với các lĩnh vực khác của nền kinh tế. Điều này không phải là tín hiệu tích cực cho triển vọng tiêu dùng”, ông nói, đồng thời lưu ý rằng hoạt động tuyển dụng trong lĩnh vực dịch vụ và xây dựng cũng đang suy yếu.
Thị trường lao động yếu đã trở thành một rào cản lớn đối với nỗ lực phục hồi chi tiêu hộ gia đình và thị trường bất động sản. Doanh số bán lẻ trong tháng 3/2026 vẫn thấp hơn dự kiến, khiến nền kinh tế phải phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu và dẫn đến tăng trưởng mất cân đối, qua đó làm sâu thêm căng thẳng thương mại với các đối tác quốc tế.
Một dấu hiệu cho thấy tâm lý thận trọng của người tiêu dùng trong nước là tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình so với thu nhập khả dụng đã tăng lên 38% trong quý 1, mức cao nhất trong ba năm, theo tính toán của Bloomberg dựa trên dữ liệu chính thức.
Việc đánh giá sức khỏe của thị trường lao động Trung Quốc từ lâu đã là thách thức đối với các nhà kinh tế, nhiều người cho rằng số liệu thất nghiệp chính thức có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế do hạn chế trong phương pháp thống kê.
Nhiều lao động nhập cư mất việc và trở về quê ở nông thôn có thể không được ghi nhận trong số liệu nhà nước, trong khi các con số chính thức thường duy trì ổn định tương đối ngay cả khi nền kinh tế biến động mạnh.
Tuy nhiên, đà gia tăng của nền kinh tế việc làm tự do, hiện chiếm gần một nửa số việc làm tại đô thị, đã trở thành “tấm đệm” quan trọng giúp giảm áp lực thất nghiệp trong những năm gần đây.
Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc đã điều chỉnh phương pháp khảo sát thất nghiệp theo từng nhóm vào đầu năm 2024, sau khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên đạt mức cao kỷ lục. Trước đó, nhóm tuổi 25 - 29 không được tách riêng mà được gộp chung với nhóm 25 - 59 tuổi. Cơ quan này cho biết trình độ học vấn ngày càng cao khiến phần lớn thanh niên tốt nghiệp ở độ tuổi khoảng 24 và có thể đối mặt với giai đoạn bất ổn việc làm ban đầu, trong khi tình hình thường ổn định hơn vào khoảng 29 tuổi.
Dù chưa rõ đà gia tăng thất nghiệp hiện tại chỉ mang tính tạm thời hay là khởi đầu của một xu hướng kéo dài, nhưng ngân hàng Citigroup cảnh báo Trung Quốc có thể đang tiến gần tới “điểm bùng phát” trong việc ứng dụng AI, dựa trên khảo sát 1.800 người trong tháng 3. Dù việc áp dụng công nghệ này trong môi trường làm việc vẫn còn hạn chế, các chuyên gia của Citigroup nhận định trong báo cáo tuần trước rằng sự thay thế lao động do AI dẫn dắt đang trở thành một lực cản mang tính cấu trúc đối với một nền kinh tế tiêu dùng vốn đã yếu.
