Căng thẳng kéo dài giữa Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê Út đã lên đến đỉnh điểm vào 28/4 với thông báo đột ngột rằng nhà sản xuất lớn thứ 3 của tổ chức sẽ rời đi chỉ trong vài ngày tới.
Đối với OPEC và các thành viên liên minh, việc UAE rút lui sẽ làm suy giảm khả năng điều tiết giá dầu thông qua việc điều chỉnh nguồn cung, đồng thời biến UAE thành một “nhân tố khó đoán” - nơi vốn từ lâu đã không hài lòng với các hạn ngạch sản xuất của OPEC - trong bối cảnh thị trường toàn cầu đang trải qua những biến động chưa từng có.
Trong ngắn hạn, sản lượng từ UAE và các quốc gia láng giềng vùng Vịnh đang bị hạn chế do eo biển Hormuz bị đóng cửa, khiến phần còn lại của thế giới rơi vào tình trạng khan hiếm nguồn cung và khiến các hạn ngạch của OPEC trở nên vô nghĩa.
Tuy nhiên, khi dòng chảy dầu được nối lại, việc UAE rời khỏi tổ chức có thể mở đường cho một cuộc cạnh tranh giành thị phần mới và thậm chí là các cuộc chiến giá trong tương lai.
Quyền lực của OPEC đã suy giảm trong những năm gần đây khi nguồn cung mới tràn vào thị trường, đặc biệt là từ dầu đá phiến của Mỹ. Ả Rập Xê Út, quốc gia tự xem mình là “người điều phối” thị trường toàn cầu, đã gặp khó khăn trong việc kiểm soát các thành viên sản xuất vượt hạn ngạch, trong khi OPEC cũng đã chứng kiến một số thành viên nhỏ rời đi trong thập kỷ qua.
“Quyền lực thị trường của OPEC sẽ suy giảm. Việc UAE rời đi sẽ làm suy yếu uy tín của tổ chức, bởi quốc gia này chiếm một phần đáng kể trong tổng công suất của OPEC”, ông Greg Brew, chuyên gia phân tích tại công ty tư vấn Eurasia Group nhận định.
THAM VỌNG NĂNG LƯỢNG CỦA UAE
Trên thực tế, quyết định rời OPEC của UAE đã được chuẩn bị trong nhiều năm, theo một số nguồn tin giấu tên tiết lộ với Bloomberg, bắt đầu từ đầu thập kỷ khi những biến động do đại dịch Covid-19 làm lộ rõ các bất đồng về chính sách dầu mỏ giữa hai đồng minh lâu năm là Abu Dhabi và Riyadh.
Những dấu hiệu căng thẳng phản ánh sự khác biệt về tầm nhìn, một bên là tham vọng của UAE trong việc tận dụng tối đa nguồn tài nguyên hydrocarbon trước khi quá trình chuyển dịch năng lượng đạt đến điểm bùng phát, và bên kia là cách tiếp cận thận trọng của Ả Rập Xê Út trong việc kiểm soát sản lượng và giá dầu. Điều này cũng song song với đà cạnh tranh giữa hai quốc gia trong việc trở thành trung tâm kinh tế của Trung Đông và mở rộng ảnh hưởng chính trị trong khu vực.
Lập trường của UAE chịu ảnh hưởng lớn từ Sultan Al Jaber, CEO của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi, người nhiều lần không hài lòng với các hạn chế do hạn ngạch OPEC+ áp đặt.
Sau khi đầu tư hàng tỷ USD vào năng lực sản xuất mới, UAE muốn nhanh chóng thu hồi vốn và đã tăng sản lượng vượt mức quy định, dẫn đến việc bị Ả Rập Xê Út công khai chỉ trích - một điều vốn hiếm khi xảy ra. Abu Dhabi từng đề cập khả năng rời khỏi liên minh, nhưng chưa thực hiện cho đến nay.
Quá trình chuẩn bị cho việc rời đi được đẩy nhanh từ cuối năm ngoái. Theo Bộ trưởng Năng lượng Suhail Al Mazrouei, cuộc chiến tại Iran là yếu tố cuối cùng thúc đẩy họ đi đến quyết định này.
Việc eo biển Hormuz, tuyến đường kết nối Vịnh Ba Tư với thị trường quốc tế, bị phong tỏa đã buộc các nhà sản xuất trong khu vực như Ả Rập Xê Út, UAE, Iraq và Kuwait phải cắt giảm ít nhất 10 triệu thùng/ngày, tương đương 10% nguồn cung toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Trong bối cảnh sản lượng bị hạn chế, việc UAE rời OPEC+ sẽ ít gây xáo trộn hơn, Bộ trưởng Suhail Al Mazrouei cho biết. Đồng thời, việc rời đi cũng giúp quốc gia này có thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu phục hồi sau chiến tranh mà không bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản xuất.
“Nếu năng lực sản xuất dầu thoát khỏi ảnh hưởng của liên minh, điều đó sẽ tạo áp lực giảm giá trong trung hạn từ 3 đến 5 năm. Điều đó không có nghĩa là OPEC+ không thể tiếp tục điều tiết thị trường, nhưng lo ngại lớn nhất là hiệu ứng domino, khi các thành viên khác có thể nối bước UAE”, ông Clayton Seigle, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận xét.
VAI TRÒ CỦA OPEC ĐỨNG TRƯỚC PHÉP THỬ LỚN
Vai trò của OPEC nằm ở khả năng cân bằng thị trường dầu mỏ, đặc biệt thông qua việc cắt giảm sản lượng khi nhu cầu suy yếu, như trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và đại dịch Covid-19 năm 2020.
Trong tương lai, trách nhiệm cân bằng cung - cầu sẽ tập trung vào một nhóm thành viên đang ngày càng thu hẹp trong liên minh OPEC+, do Ả Rập Xê Út và Nga dẫn dắt. Tuy nhiên, các quốc gia lớn tiếp theo như Iraq, Kazakhstan hay Nga được đánh giá là kém ổn định hơn trong việc tuân thủ cam kết so với Ả Rập Xê Út.
Dù UAE đã nhanh chóng mở rộng công suất và có tham vọng tăng sản lượng, vẫn chưa rõ quốc gia này còn bao nhiêu dư địa để bơm thêm dầu. Các ước tính về sản lượng UAE có sự khác biệt lớn, nhưng nhiều nhà phân tích cho rằng trước khi chiến tranh nổ ra, nước này đã hoạt động gần mức tối đa. Theo IEA, sản lượng của UAE đạt 3,64 triệu thùng/ngày trong tháng 2, cao hơn nhiều so với số liệu chính thức.
“UAE đã vận hành gần hết công suất trong thời gian dài và không tuân thủ hạn ngạch OPEC+”, ông Gary Ross, chuyên gia dầu mỏ kỳ cựu chỉ ra. “Thực tế, Ả Rập Xê Út mới là quốc gia cân bằng thị trường. Xét cho cùng, OPEC chính là Ả Rập Xê Út”.
Dù vậy, việc UAE rời đi hiện chưa cho thấy nguy cơ sụp đổ ngay lập tức của liên minh. Nhiều đại biểu cho biết họ không có kế hoạch rời khỏi OPEC+, cũng không cho rằng động thái này sẽ kéo theo làn sóng rút lui trên diện rộng.
Phép thử thực sự đối với sức ảnh hưởng của OPEC sẽ diễn ra khi tổ chức này buộc phải can thiệp thị trường trong tương lai. Hệ quả từ cuộc chiến Iran có thể khiến thị trường cần thêm nguồn cung dầu trong một thời gian dài, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại.
“Điều chưa rõ là khi nào thị trường sẽ quay trở lại trạng thái dư cung và cần kiểm soát sản lượng. Có thể phải mất nhiều năm nữa”, ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu quan chức Nhà Trắng, cho biết.
