Trong bàn tay giàu kinh nghiệm của bác sĩ ung bướu Raj Jena, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn góp phần cứu sống bệnh nhân.
Năm ngoái, bác sĩ Raj Jena - hiện công tác tại Bệnh viện Addenbrooke’s - đã trở thành giáo sư lâm sàng đầu tiên của Vương quốc Anh trong lĩnh vực AI ứng dụng vào xạ trị ung thư tại Đại học Cambridge.
Trong bài viết mở đầu loạt phóng sự về cách AI đang thay đổi các ngành nghề thiết yếu, bác sĩ Jena chia sẻ trên tờ Financial Times rằng ông hiện dành thời gian mỗi tuần vừa để thăm khám bệnh nhân, vừa nghiên cứu các công nghệ mới hứa hẹn cải thiện chất lượng điều trị. Năm 2018, ông cùng Microsoft phát triển công cụ Osairis, giúp tăng tốc đáng kể quá trình lập kế hoạch điều trị cho những bệnh nhân có khối u nhạy cảm với xạ trị.
CÔNG CỤ HỖ TRỢ CHO Y HỌC
Theo thống kê, khoảng 40% bệnh nhân ung thư được chữa khỏi từng trải qua xạ trị. Tuy nhiên, việc định tuyến chính xác tia xạ để tiêu diệt khối u mà không gây tổn thương tới các cơ quan và mô khỏe mạnh đòi hỏi hiệu chỉnh vô cùng phức tạp.
Trước đây, công đoạn này phải làm thủ công và mất tới hai giờ, thậm chí nhiều bác sĩ phải mang việc về nhà để kịp tiến độ.
Đến nay, nhờ có công cụ Osairis, toàn bộ tính toán sẽ chỉ mất vài phút. “Với những bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt hay ung thư vùng đầu (cổ), việc xạ trị và hy vọng được chữa khỏi có thể hoàn tất chỉ trong một nửa thời gian trước kia”, bác sĩ Jena cho biết.
Hệ thống này được huấn luyện từ hàng nghìn bộ dữ liệu ca bệnh tại nhiều bệnh viện trên khắp nước Anh và thế giới, do đó mang đến sự tin tưởng lớn cho đội ngũ tại Addenbrooke’s bắt đầu chia sẻ kinh nghiệm ra toàn cầu.
Bệnh viện Addenbrooke’s hiện còn áp dụng AI để triển khai nhiều chương trình đa dạng khác nhau, từ đọc hình ảnh chẩn đoán đến đơn giản hóa quá trình lên lịch hẹn cho bệnh nhân.
Trong bối cảnh NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) gặp áp lực lớn, những cải tiến giúp rút ngắn thời gian điều trị trở nên cấp thiết. Dữ liệu sơ bộ mới nhất cho thấy, chỉ 36% bệnh nhân được bắt đầu xạ trị trong vòng 62 ngày kể từ khi chẩn đoán – nhanh hơn nhiều so với mục tiêu quốc gia là 85%, theo bác sĩ Nicky Thorp, Phó Chủ tịch Hội đồng Hoàng gia các Bác sĩ X quang.
Ông Pritesh Mistry, chuyên gia công nghệ số tại tổ chức nghiên cứu King’s Fund (London) nhận định rằng tác động lớn nhất của AI đến nay là ở lĩnh vực hình ảnh y khoa. Những tiến bộ này có thể giảm bớt nhu cầu nhân lực hoặc cho phép nhân viên ít kinh nghiệm. Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn nhân lực. Bởi vai trò của bác sĩ X quang vượt xa công việc kỹ thuật đơn thuần. “Họ giao tiếp với các chuyên khoa khác, đảm bảo bệnh nhân an toàn và thoải mái. AI có thể hỗ trợ, nhưng không thay thế con người”.
Từ góc nhìn của mình, bác sĩ Raj Jena cho rằng AI không làm giảm nhu cầu nhân sự, mà giúp ông có thêm thời gian gặp gỡ, chăm sóc nhiều bệnh nhân hơn khi mà nhu cầu điều trị bằng xạ trị ở Anh tăng trung bình 3% mỗi năm, một phần do dân số già hóa.
Đáng quan ngại rằng tình trạng chậm trễ trong điều trị hiện nay thậm chí còn nhiều hơn so với năm trước, cho thấy các biện pháp cải thiện - kể cả AI - vẫn chưa tạo ra tác động rõ rệ.
“Không có tương lai nào mà chúng ta lại không cần đào tạo thêm các bác sĩ lâm sàng”, bác sĩ Nicky Thorp nhấn mạnh. AI, chẳng hạn như phần mềm tự động vẽ phác thảo khối u như Osairis, có khả năng rút ngắn thời gian lập kế hoạch điều trị, giảm thời gian chờ cho bệnh nhân, nhưng không phải “liều thuốc thần” để giải quyết vấn đề thiếu nhân lực.
GIẢI PHÁP AI
Nhưng nguy cơ thiếu hụt tới 15% lực lượng bác sĩ trong tương lai trong khi nhu cầu điều trị ung thư ngày càng tăng, đầu tư vào hệ thống đào tạo nhân sự, nâng cấp công nghệ thông tin, hạ tầng tương thích với AI vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Chính vì vậy mà bác sĩ Raj Jena cũng đồng nghiệp đang nỗ lực phát triển thêm các công cụ hỗ trợ việc lập kế hoạch cho những nhóm ung thư khác.
Ông cũng thừa nhận rằng chi phí triển khai, bảo trì và tích hợp AI có thể khiến các bệnh viện nhỏ e ngại vì tốn kém và phức tạp. Để khắc phục, bác sĩ Jena cùng Hội đồng Hoàng gia các Bác sĩ X quang đang soạn hướng dẫn giúp các nhà quản lý bệnh viện dễ dàng theo dõi hiệu quả cách thức hoạt động của AI.
Một thách thức khác là thời gian tập hợp dữ liệu để huấn luyện mô hình mới, vốn có thể rút ngắn đôi chút nếu chỉ dùng dữ liệu hình ảnh thay vì nhiều nguồn dữ liệu khác nhau.
Dù còn những hạn chế, với các chuyên gia như bác sĩ Raj Jena, AI chắc chắn sẽ gắn bó lâu dài với ngành y tế. Ông đánh giá cao những tiến bộ có thể thúc đẩy hợp tác giữa bác sĩ và nhà phát triển công nghệ trong việc tìm lời giải cho các vấn đề y tế nan giải.
Hiện ông cùng một số đồng nghiệp đang được Quỹ Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh tài trợ để phát triển nền tảng Apollo, dự kiến ra mắt vào mùa thu này. Apollo sẽ cho phép bác sĩ dễ dàng tiếp cận và đánh giá các ý tưởng AI mới, xác định tính hữu ích thực tế so với những gì nhà nghiên cứu tuyên bố.
“Các bác sĩ bận rộn khó có thời gian bàn luận về một công cụ AI tiềm năng. Khác với Osairis vốn đã được dùng thường xuyên trong điều trị và được giám sát chặt chẽ, Apollo giống như nơi để nhà nghiên cứu nói: “Tôi vừa tạo ra một mô hình AI mới cho bệnh này”, rồi nhận phản hồi từ đồng nghiệp về mức độ hữu ích, liệu cần chỉnh sửa thêm gì, hay nên tiếp tục phát triển ra sao”, bác sĩ Jena cho hay.
Ông nhấn mạnh thêm, Apollo sẽ giúp kết nối hai vai trò mà ông đang đảm nhận, vừa là bác sĩ trực tiếp điều trị, vừa là nhà nghiên cứu hợp tác với giới phát triển công nghệ. “Các nhà nghiên cứu có thể đưa ý tưởng lên nền tảng để các bác sĩ xem xét một cách an toàn và thuận tiện mà không nhất thiết phải gặp trực tiếp tại bệnh viện”, ông nói.
“Tôi hoàn toàn tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã vượt qua được cánh cửa phòng thí nghiệm để bước vào cánh cửa thực tiễn. Hy vọng với tốc độ phát triển hiện nay, AI sẽ sớm được triển khai và đón nhận nhiều hơn, mang lại lợi ích thiết thực nhất cho người bệnh”, bác sĩ Raj Jena kết luận.
