Tết Nguyên đán là khoảng thời gian đặc biệt ý nghĩa, khi mỗi gia đình có dịp quây quần bên nhau, chia sẻ niềm vui đoàn viên sau một năm bận rộn. Thế nhưng, bên cạnh không khí sum họp ấm áp, những bữa ăn ngày Tết với mâm cỗ truyền thống phong phú, giàu đạm, nhiều muối và chất béo lại tiềm ẩn không ít nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là ở những người đang mắc các bệnh lý về thận.
Nhằm giúp người bệnh vẫn có thể đón xuân, vui Tết trọn vẹn nhưng đảm bảo an toàn cho sức khỏe, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, đã đưa ra nhiều khuyến cáo và tư vấn chuyên sâu.
Những hướng dẫn này tập trung vào việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý và theo dõi sức khỏe chặt chẽ trong dịp Tết, góp phần hạn chế tối đa các biến chứng không mong muốn, giúp người bệnh an tâm tận hưởng không khí đầu năm mới.
“CẠM BẪY” DINH DƯỠNG NGÀY TẾT
Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, nhiều món ăn quen thuộc trong ngày Tết tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể trở thành yếu tố nguy cơ nếu người mắc bệnh thận không kiểm soát chặt chẽ chế độ ăn uống. Thực tế cho thấy, chỉ cần một vài ngày sinh hoạt và ăn uống thiếu hợp lý cũng đủ khiến tình trạng bệnh diễn biến xấu hơn, thậm chí dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng.
Bánh chưng, bánh tét là nhóm thực phẩm giàu năng lượng, nhiều chất béo và tinh bột. Đối với người suy thận mạn, đặc biệt là những trường hợp kèm theo tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường, việc sử dụng thường xuyên các món này không hề có lợi.
Bên cạnh đó, các món muối chua như dưa hành, củ kiệu vốn có hương vị hấp dẫn, kích thích vị giác nhưng lại chứa hàm lượng muối rất cao. Việc ăn nhiều các thực phẩm này dễ dẫn đến tình trạng tích nước trong cơ thể, làm tăng huyết áp, gây phù nề.
Nhóm thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích hay thịt hộp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do chứa lượng lớn muối, chất bảo quản và đạm. Với người suy thận, việc tiêu thụ các sản phẩm này cần được hạn chế nghiêm ngặt, chỉ nên ở mức khoảng 100 – 150g/ngày, thậm chí ít hơn đối với những trường hợp chưa phải lọc máu.
Ngoài ra, một số loại trái cây như chuối, cam, nho hay bưởi có hàm lượng kali cao cũng cần được kiểm soát cẩn thận. Tăng kali máu là một tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm, có thể gây rối loạn nhịp tim và dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Đặc biệt, người mắc bệnh thận cần tuyệt đối tránh sử dụng rượu bia và các loại nước ngọt có ga, nhất là trong những trường hợp suy thận kèm tăng huyết áp, nhằm hạn chế nguy cơ tai biến tim mạch, đột quỵ.
“CHÌA KHÓA VÀNG” BẢO VỆ NGƯỜI BỆNH THẬN
Để phòng ngừa và điều trị bệnh thận, cá thể hóa dinh dưỡng là yếu tố then chốt. Với người viêm cầu thận mạn có hội chứng thận hư, cần ăn nhạt hoàn toàn nếu còn phù. Khi hết phù, lượng muối nên duy trì khoảng 2g/ngày (tương đương 2 thìa 5ml nước mắm). Chất béo nên ưu tiên dầu thực vật như dầu đậu nành, oliu, lạc với lượng 20 - 25g/ngày. Đạm được bổ sung từ thịt nạc, cá, sữa với mức 1,5 - 2g/kg/ngày.
Người suy thận mạn chưa lọc máu cần giảm đạm nghiêm ngặt, chỉ khoảng 0,6g/kg thể trọng/ngày. Nguồn năng lượng nên ưu tiên từ tinh bột như đường, mật ong, khoai sọ, miến dong, bột sắn dây. Rau quả nên chọn loại ít đạm như bầu, bí, mướp và các loại quả ít kali như dưa chuột, dưa hấu.
Đối với bệnh nhân lọc máu chu kỳ, cần kiểm soát chặt lượng nước uống sao cho cân nặng không tăng quá 2kg giữa hai lần lọc. Người bệnh có thể ăn đạm động vật gần như bình thường nhưng cần hạn chế thực phẩm giàu phospho như lòng đỏ trứng, phô mai và sữa.
Bên cạnh chế độ ăn uống, người bệnh thận cần tuân thủ nguyên tắc “3 đúng” trong sinh hoạt hàng ngày.
Thứ nhất là uống thuốc đúng giờ, đúng liều, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc dù trong những ngày bận rộn thăm hỏi, chúc Tết.
Thứ hai là vận động đúng mức. Người bệnh nên duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, tránh gắng sức, leo núi hoặc mang vác nặng.
Thứ ba là giữ ấm đúng cách. Thời tiết Tết thường lạnh, người bệnh cần mặc đủ ấm, tránh tắm nước lạnh hoặc uống nước đá để phòng nhiễm lạnh, viêm họng, những yếu tố có thể làm bệnh thận nặng hơn.
Khi tham gia du xuân hoặc dã ngoại, TS.BS Nghiêm Trung Dũng khuyến cáo cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Người bệnh nên mang theo đầy đủ thuốc điều trị cho toàn bộ hành trình kèm đơn thuốc để dự phòng khi cần hỗ trợ y tế. Trang phục cần đủ ấm, tránh nhiễm lạnh đột ngột, không tắm nước lạnh hoặc để cơ thể bị ướt lâu.
Hoạt động vận động cần vừa sức, ưu tiên đi bộ nhẹ nhàng, tránh leo núi cao hoặc mang vác nặng. Khi ăn uống xa nhà, cần ăn chín uống sôi, kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể, hạn chế tối đa các món ăn mặn, đồ khô, ô mai, xúc xích. Khi ăn tại nhà hàng, nên ưu tiên món luộc, hấp và chủ động yêu cầu giảm muối.
Nếu trong quá trình di chuyển xuất hiện mệt mỏi bất thường, khó thở hoặc phù chân, người bệnh cần dừng hoạt động và liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất. Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp người bệnh thận có những ngày đầu xuân trọn vẹn, an vui và giữ được các chỉ số sức khỏe ổn định.
Ngoài ra, người bệnh cần chủ động sắp xếp lịch tái khám trước hoặc ngay sau Tết để bảo đảm quá trình điều trị không bị gián đoạn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ít, phù tăng nhanh, huyết áp tăng cao khó kiểm soát, mệt mỏi nhiều, buồn nôn, đau ngực, khó thở, loạn nhịp tim, sốt hoặc tiểu máu.