Việt Nam đang đối mặt với một cuộc cách mạng về nhu cầu chăm sóc sức khỏe khi dân số già hóa nhanh, tỷ lệ bệnh mạn tính tăng, nhu cầu chăm sóc sau xuất viện và chăm sóc giảm nhẹ tại nhà ngày càng lớn.
Trong bối cảnh đó, mô hình chăm sóc sức khỏe tại nhà không chỉ hỗ trợ người bệnh tiếp tục theo dõi và điều trị ngoài bệnh viện mà còn góp phần giảm quá tải hệ thống y tế, tăng chất lượng sống cho nhóm người cao tuổi và bệnh mạn tính.
Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để mô hình này hoạt động hiệu quả là một đội ngũ nhân lực chuyên môn vững mạnh, linh hoạt và đáp ứng toàn diện các yêu cầu lâm sàng, giao tiếp và quản lý ca bệnh.
TRÁI TIM CỦA DỊCH VỤ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TẠI NHÀ
Chăm sóc sức khỏe tại nhà đòi hỏi không chỉ kiến thức lâm sàng mà còn khả năng làm việc độc lập, đánh giá tình trạng và xử lý các tình huống y khoa trong môi trường không có hệ thống hỗ trợ trực tiếp như bệnh viện.
Do vậy, đội ngũ nhân lực không chỉ cung cấp dịch vụ y tế dựa trên kỹ năng chuyên môn mà còn là những người tiếp xúc gần gũi nhất với bệnh nhân và gia đình, giữ vai trò trung tâm trong trải nghiệm chăm sóc và kết quả sức khỏe.
Từ góc nhìn thực tiễn, chị Mary Huyền Trang, nhà sáng lập và điều hành Vina Healthcare, đơn vị chuyên cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà cho biết, cơ cấu nhân lực được xây dựng theo mô hình đa chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu chăm sóc toàn diện và liên tục cho người bệnh tại nhà.
Theo đó, bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa, chiếm khoảng 30 – 35 % đội ngũ, phụ trách thăm khám, chẩn đoán, chỉ định điều trị và theo dõi bệnh lý cho cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp.
Nhóm điều dưỡng, y sĩ và kỹ thuật viên, chiếm 60 – 65 %, trực tiếp thực hiện chăm sóc bệnh nhân tại nhà và bệnh viện, trực y tế công ty, công trình, sự kiện. Đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng vì môi trường chăm sóc tại nhà luôn đa dạng và khác biệt, không giống như bệnh viện nơi mọi thiết bị và nhân sự đều sẵn sàng.
Nhóm điều phối và chăm sóc khách hàng y tế, chiếm 5 – 10 % làm nhiệm vụ tiếp nhận, sắp lịch, theo dõi chất lượng dịch vụ, hoạt động như “xương sống vận hành” để đảm bảo đúng người, đúng việc, đúng thời gian. Cơ cấu này giúp đảm bảo người bệnh được chăm sóc toàn diện, liên tục và an toàn tận nơi.
Bên cạnh Vina Healthcare, các đơn vị khác như KimCare đang triển khai dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm, vật lý trị liệu và chăm sóc bệnh nhân tại nhà. MomCare24h tập trung vào chăm sóc sau sinh và chăm sóc trẻ sơ sinh tại nhà.
Không chỉ vậy, một số bệnh viện như Bệnh viện Hùng Vương cũng đã xây dựng các gói chăm sóc tại nhà cho sản phụ và bệnh nhân xuất viện. Tất cả các đơn vị này đều áp dụng quy trình chuẩn và hệ thống hỗ trợ chuyên môn từ xa nhằm đảm bảo chăm sóc liên tục, an toàn và hiệu quả.
Tiêu chuẩn tuyển dụng nhân lực dựa trên ba yếu tố cốt lõi. Đầu tiên là năng lực chuyên môn, bao gồm bằng cấp, chứng chỉ hành nghề hợp pháp và kinh nghiệm thực tế trong môi trường bệnh viện hoặc cơ sở y tế.
Thứ hai là kỹ năng làm việc độc lập tại nhà người bệnh, bao gồm đánh giá tình trạng, xử lý tình huống ban đầu, tuân thủ quy trình chuyên môn và nhận định nguy cơ và biết giới hạn khi nào cần chuyển tuyến để đảm bảo an toàn.
Thứ ba là đạo đức nghề nghiệp và thái độ phục vụ, đòi hỏi nhân viên phải tận tâm nhưng chuyên nghiệp, tôn trọng người bệnh và gia đình, giao tiếp đúng mực, giữ bí mật thông tin, tuân thủ các quy định, có tác phong đúng giờ, sạch sẽ.
Do môi trường chăm sóc tại nhà không có sự hỗ trợ trực tiếp như bệnh viện, hệ thống hỗ trợ chuyên môn được thiết kế để nhân sự không bao giờ đơn độc. Điều phối y tế và tổng đài hỗ trợ chuyên môn cung cấp tư vấn về phác đồ chăm sóc theo từng ca phát sinh, tư vấn dinh dưỡng và tâm lý, hướng dẫn các phương án xử lý chuyên môn phù hợp.
Với người bệnh, quy trình chuẩn (SOP) theo dịch vụ được áp dụng để đảm bảo chăm sóc khách hàng trước, trong và sau ca trực, bảo đảm bệnh nhân không bị bỏ rơi và duy trì chất lượng dịch vụ liên tục.
Trong tình huống vượt quá khả năng xử lý tại nhà, cơ chế chuyển tuyến được kích hoạt, đồng thời thông tin được bàn giao đầy đủ cho các cơ sở y tế cao hơn. Chất lượng dịch vụ cũng được giám sát thông qua đánh giá phản hồi khách hàng, kiểm tra hồ sơ và chấm điểm tuân thủ quy trình, từ đó giúp nhân sự cải thiện liên tục.
NGUỒN NHÂN LỰC VẪN THIẾU
Các nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn người cao tuổi mong muốn được nhận dịch vụ chăm sóc tại nhà để duy trì sức khỏe, ổn định tình trạng bệnh lý và giảm áp lực cho bệnh viện nhưng nguồn cung nhân lực chuyên môn còn hạn chế, đặc biệt đối với các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu và chăm sóc liên tục ngoài bệnh viện.
Nhu cầu này không chỉ xuất phát từ mong muốn được điều trị tại môi trường quen thuộc mà còn từ xu hướng cải thiện chất lượng cuộc sống, giảm các biến chứng và tai biến y khoa khi người bệnh di chuyển đến cơ sở y tế.
Một nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng thiếu hụt này là thói quen nghề nghiệp của nhân sự y tế sau khi tốt nghiệp. Phần lớn các bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên chọn làm việc tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế công lập, nơi cung cấp cơ hội tích lũy kinh nghiệm thực hành, tiếp cận các ca bệnh đa dạng và đạt chứng chỉ hành nghề, điều kiện gần như bắt buộc để hành nghề độc lập.
Thực tế này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng các doanh nghiệp tư nhân thu hút nhân sự cho mô hình chăm sóc tại nhà. Hậu quả là mặc dù nhu cầu chăm sóc tại nhà tăng cao nhưng đội ngũ nhân lực có kinh nghiệm, đủ năng lực và sẵn sàng làm việc độc lập tại nhà vẫn còn hạn chế.
Bên cạnh đó, môi trường làm việc trong chăm sóc tại nhà cũng đặt ra nhiều thách thức đặc thù. Mỗi gia đình là một bối cảnh riêng với điều kiện vệ sinh, không gian thao tác và tâm lý khác nhau, đòi hỏi nhân sự vừa có chuyên môn vững vàng vừa có khả năng thích ứng nhanh và ứng phó linh hoạt với các tình huống phát sinh.
Công việc tại nhà người bệnh thường yêu cầu di chuyển nhiều, chịu trách nhiệm trực tiếp trước sức khỏe của người bệnh và xử lý tình huống khẩn cấp khi không có sự hỗ trợ trực tiếp như trong bệnh viện.
Không phải nhân sự nào cũng có thể đáp ứng được yêu cầu này, đặc biệt khi cạnh tranh nhân lực giữa bệnh viện, phòng khám và các mô hình y tế tư nhân ngày càng tăng.
Để duy trì và phát triển đội ngũ nhân lực trong mô hình chăm sóc tại nhà, doanh nghiệp cần tạo ra môi trường làm việc ổn định, thu nhập hợp lý và cơ hội phát triển nghề nghiệp rõ ràng.
Việc thiết lập lịch làm việc linh hoạt, tạo điều kiện cho nhân sự chủ động sắp xếp thời gian, kết hợp với môi trường làm việc nhân văn giúp giữ chân nhân sự lâu dài và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Để mô hình này phát triển bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ rõ ràng từ phía cơ quan quản lý y tế nhằm tạo hành lang pháp lý và cơ chế thuận lợi cho các đơn vị cung cấp dịch vụ cũng như nhân lực chuyên môn.
Đồng thời, việc đưa nội dung chăm sóc tại nhà vào chương trình đào tạo chính quy sẽ giúp nhân sự y tế hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp từ giai đoạn học tập, chuẩn bị cho việc làm việc độc lập ngoài môi trường bệnh viện.
Cùng với đó, ứng dụng chuyển đổi số và y tế từ xa đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nhân lực, nâng cao hiệu quả giám sát, quản lý ca bệnh và phối hợp chuyên môn từ xa.
Ngoài ra, cần khuyến khích sự liên thông giữa các thành phần trong hệ thống y tế, từ bệnh viện, phòng khám đến dịch vụ chăm sóc tại nhà và cơ sở dưỡng lão, sẽ tạo ra một mạng lưới chăm sóc toàn diện, liên tục và hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm người bệnh.
