Trong niềm vui sum họp, quây quần bên mâm cỗ ngày Tết, với hàng triệu người đang sống chung với bệnh gút, đây lại là giai đoạn tiềm ẩn nhiều thử thách, làm gia tăng nguy cơ bùng phát các cơn đau cấp tính.
Gút là một dạng viêm khớp do rối loạn chuyển hóa purin, khiến nồng độ axit uric trong máu tăng cao và lắng đọng thành tinh thể tại khớp. Bệnh thường gây đau, sưng dữ dội, đột ngột và hay gặp nhất ở khớp ngón chân cái. Nếu không được kiểm soát và điều trị đúng cách, gút có thể dẫn đến biến chứng nặng nề ở khớp, thận và tim mạch.
Theo các bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp Bệnh viện Bạch Mai, mùa đông và dịp lễ, Tết được xem là thời điểm nhạy cảm đối với người bệnh gút. Thời tiết lạnh làm giảm độ hòa tan của axit uric, trong khi chế độ ăn uống nhiều đạm, rượu bia trong các bữa tiệc lại làm tăng nồng độ axit uric trong máu. Sự cộng hưởng này trở thành “ngòi nổ” cho các cơn gút cấp, khiến tỷ lệ nhập viện thường tăng cao vào dịp cuối năm và đầu xuân.
Thế nhưng, gút là bệnh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người bệnh hiểu đúng và tuân thủ điều trị. Một chút kỷ luật trong ăn uống, sự khéo léo trong tiệc tùng và lối sống khoa học sẽ giúp người bệnh đón Tết an toàn, không lo cơn gút cấp. Dưới đây là một số lưu ý do Bệnh viện Bạch Mai cung cấp.
ĂN UỐNG THÔNG MINH
Để tránh nguy cơ phải đón Tết trong bệnh viện, người mắc bệnh gút cần chủ động xây dựng chiến lược dự phòng và chăm sóc sức khỏe một cách khoa học ngay từ trước và trong những ngày lễ.
Thay vì áp dụng chế độ kiêng khem quá mức, dễ gây mệt mỏi và khó duy trì lâu dài, các chuyên gia khuyến cáo nên lựa chọn phương pháp tiếp cận linh hoạt hơn, dựa trên nguyên tắc “ăn uống – vận động thông minh”. Mục tiêu cốt lõi của chiến lược này là kiểm soát lượng purin hấp thu vào cơ thể, yếu tố then chốt làm gia tăng nồng độ axit uric trong máu và kích hoạt các cơn gút cấp.
Một trong những nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả là rau đi trước, thịt theo sau. Trước khi sử dụng các món giàu đạm như thịt hoặc hải sản, người bệnh nên bắt đầu bữa ăn bằng một bát rau luộc, salad hoặc các loại rau quả tươi như dưa chuột.
Hàm lượng chất xơ cao trong rau xanh không chỉ giúp làm chậm quá trình hấp thu đạm vào máu mà còn tạo cảm giác no sớm. Qua đó góp phần giảm lượng thịt tiêu thụ trong mỗi bữa ăn, đặc biệt là trong các bữa tiệc kéo dài ngày Tết.
Bên cạnh đó, trên mâm cỗ ngày xuân, việc lựa chọn thực phẩm cũng cần tuân theo nguyên tắc bớt đỏ, tăng trắng. Các loại thịt đỏ giàu purin như thịt bò, thịt dê, thịt thú rừng, hải sản có vỏ cứng và các thực phẩm chế biến sẵn nên được hạn chế tối đa.
Thay vào đó, nên ưu tiên các loại thịt trắng như thịt lợn, gà, cá với khẩu phần vừa phải và cách chế biến đơn giản nhằm giảm gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể.
Ngoài các món ăn chính, một kẻ thù giấu mặt thường bị bỏ qua trong những bữa tiệc ngày Tết chính là nước lẩu. Nước dùng được ninh trong thời gian dài có chứa hàm lượng purin rất cao do sự hòa tan từ xương và thịt cá tiết ra.
Việc uống nước lẩu, đặc biệt là vào cuối bữa ăn khi nồng độ purin đạt mức cao nhất, có thể làm tăng nguy cơ bùng phát cơn gút cấp. Vì vậy, người bệnh chỉ nên ăn phần cái và tuyệt đối tránh sử dụng nước lẩu để giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe.
UỐNG ĐÚNG CÁCH
Rượu bia được xem là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu làm khởi phát các cơn gút cấp. Việc sử dụng đồ uống có cồn không chỉ làm gia tăng quá trình sản sinh axit uric trong cơ thể mà còn ức chế chức năng đào thải của thận khiến axit uric dễ tích tụ trong máu.
Trong những dịp lễ, Tết, khi việc từ chối ly rượu mừng năm mới không phải lúc nào cũng thuận lợi, người mắc bệnh gút nên áp dụng nguyên tắc 1 – 2 để giảm thiểu tác hại.
Theo đó, với mỗi ly rượu hoặc bia được sử dụng, cần uống kèm ít nhất hai ly nước lọc nhằm pha loãng nồng độ cồn, bù đủ lượng dịch cho cơ thể và hỗ trợ quá trình đào thải axit uric qua đường tiết niệu.
Bên cạnh việc kiểm soát rượu bia, lựa chọn đồ uống phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng trong dự phòng cơn gút cấp. Các loại nước ngọt có gas chứa nhiều fructose nên được hạn chế bởi fructose là yếu tố thúc đẩy quá trình tăng axit uric trong máu.
Thay vào đó, nước khoáng kiềm thiên nhiên được xem là lựa chọn phù hợp hơn cho người bệnh gút. Môi trường kiềm giúp trung hòa bớt tính axit trong máu, góp phần kiềm hóa nước tiểu. Từ đó hạn chế sự kết tủa của tinh thể urat tại khớp và thận, giúp giảm nguy cơ tái phát và biến chứng của bệnh trong những ngày đầu năm mới.
VẬN ĐỘNG, GIỮ ẤM VÀ CHUẨN BỊ THUỐC
Sau mỗi bữa ăn, người mắc bệnh gút không nên ngồi lâu một chỗ hoặc nằm nghỉ ngay lập tức. Thay vào đó, việc vận động nhẹ nhàng như đi lại trong nhà, trò chuyện, sắp xếp bàn ăn hoặc dọn dẹp đơn giản trong khoảng 15 – 30 phút sẽ giúp tăng cường tuần hoàn máu, hỗ trợ quá trình chuyển hóa và đào thải axit uric ra khỏi cơ thể.
Trong mùa đông, nhiệt độ xuống thấp khiến khả năng hòa tan của axit uric giảm, làm tăng nguy cơ kết tinh và lắng đọng tại các khớp. Vì vậy, việc giữ ấm cơ thể đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt là vùng bàn chân, vị trí thường chịu ảnh hưởng đầu tiên của các cơn gút cấp.
Các biện pháp đơn giản như đi tất ấm, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với sàn lạnh và ngâm chân bằng nước ấm pha gừng, muối trước khi ngủ có thể giúp cải thiện tuần hoàn máu, làm giãn mạch và giảm nguy cơ khởi phát cơn đau. Tuy nhiên, cần lưu ý không thực hiện ngâm chân khi khớp đang trong giai đoạn sưng, nóng, viêm cấp tính.
Bên cạnh chế độ sinh hoạt hợp lý, người có tiền sử bệnh gút cần chủ động chuẩn bị sẵn các loại thuốc theo đúng đơn và hướng dẫn của bác sĩ, bảo quản trong tủ thuốc gia đình hoặc mang theo khi đi xa, du xuân ngày Tết.
Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc được truyền miệng bởi nhiều sản phẩm có thể chứa corticoid liều cao. Việc lạm dụng các thuốc này không chỉ che lấp triệu chứng tạm thời mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng, làm bệnh tiến triển nặng hơn và khó kiểm soát về lâu dài.
