Sau sáu tháng đầu năm bị chi phối bởi chiến sự, cú sốc giá dầu và làn sóng đầu tư bùng nổ vào trí tuệ nhân tạo (AI), các nhà kinh tế cho rằng triển vọng kinh tế toàn cầu trong nửa cuối năm 2026 sẽ phụ thuộc vào một chuỗi sự kiện có liên kết chặt chẽ với nhau. Trong đó, yếu tố quan trọng nhất là liệu thỏa thuận hòa bình mong manh giữa Mỹ và Iran có tiếp tục được duy trì hay không.
Theo báo cáo mới của Oxford Economics, triển vọng kinh tế toàn cầu giống như một chuỗi quân cờ domino. Việc thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran có đứng vững hay không sẽ quyết định toàn bộ những "quân domino" còn lại sẽ đổ theo hướng nào.
Ông Ryan Sweet, Kinh tế trưởng toàn cầu của Oxford Economics, nhận định trong báo cáo rằng: "Độ bền vững của thỏa thuận sẽ quyết định liệu kinh tế toàn cầu được hưởng lợi từ xu hướng lạm phát hạ nhiệt khi giá năng lượng đi xuống, hay phải hứng chịu thêm một cú sốc dầu mỏ mới”.
Oxford Economics dự báo kinh tế toàn cầu sẽ thiên về kịch bản tăng tốc trong nửa cuối năm, với tốc độ tăng trưởng theo năm đạt 3,1%, cao gần gấp đôi so với mức ước tính 1,6% của nửa đầu năm.
KỊCH BẢN GIÁ DẦU CÓ THỂ CHÊNH LỆCH TỚI 20 USD/THÙNG
Rạng sáng 8/7, quân đội Mỹ đã tiến hành không kích Iran sau cáo buộc Tehran tấn công ba tàu trên eo biển Hormuz. Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Bahrain và Kuwait. Diễn biến đối đầu mới nhất làm gia tăng nguy cơ thỏa thuận tạm thời có thể đổ vỡ. Tuy nhiên, các cuộc tấn công lần này vẫn diễn ra theo mô hình tương tự những vụ đối đầu trước đó trong thời gian của lệnh ngừng bắn, và cả Mỹ lẫn Iran đều chưa phát đi tín hiệu sẽ rời bàn đàm phán.
Phản ứng trước tình hình này, giá dầu tăng hơn 6% trong phiên, đưa dầu Brent vượt mốc 78 USD/thùng.
Nếu lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được duy trì, Oxford Economics dự báo giá dầu Brent sẽ dao động quanh vùng hơn 70 USD/thùng, qua đó góp phần hạ nhiệt lạm phát, nới lỏng điều kiện tài chính tại các nền kinh tế mới nổi và hỗ trợ định giá cổ phiếu công nghệ. Ngược lại, nếu thỏa thuận thực sự sụp đổ, tác động tiêu cực sẽ không chỉ giới hạn ở thị trường dầu mỏ.
Đáng chú ý, không phải tất cả các tổ chức đều đồng tình với dự báo giá dầu của Oxford Economics. Trong báo cáo triển vọng giữa năm công bố hồi tháng 5, Morgan Stanley cho rằng giá dầu sẽ tăng trở lại khoảng 90 USD/thùng vào cuối năm, cao hơn 20 USD/thùng so với dự báo của Oxford Economics. Điều này phản ánh hai ván cược hoàn toàn khác nhau về triển vọng của tiến trình hòa bình Mỹ - Iran.
Trong khi đó, Ngân hàng Thế giới (World Bank) còn thận trọng hơn khi dự báo giá dầu Brent sẽ đạt ngưỡng trung bình khoảng 94 USD/thùng trong năm nay, đồng thời lưu ý tăng trưởng GDP toàn cầu sẽ chậm lại còn 2,5% trong năm 2026.
Đánh giá về việc các cuộc tấn công gần đây đang thử thách lệnh ngừng bắn tạm thời, chuyên gia Ryan Sweet cho rằng lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz là chỉ báo quan trọng nhất. Ông giải thích, theo thỏa thuận, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz phải được khôi phục hoàn toàn trong vòng 30 ngày, đồng nghĩa giữa tháng 7 sẽ là mốc thời gian đầu tiên để đánh giá hiệu quả của thỏa thuận.
"Nếu đến giữa tháng 7, lưu lượng tàu thuyền phục hồi ổn định lên ít nhất 75% so với trước chiến tranh thì khả năng thỏa thuận vẫn được duy trì sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu không đạt được mức này thì rủi ro đổ vỡ sẽ cao hơn", ông Sweet nhận xét.
THUẾ QUAN, THƯƠNG MẠI VÀ AI VẪN CÒN LÀ RỦI RO LỚN
Thương mại toàn cầu cũng là một yếu tố khác có thể làm thay đổi triển vọng kinh tế trong nửa cuối năm. Các mức thuế theo Điều 122 của Mỹ sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7. Tuy nhiên, Washington đã chuẩn bị áp dụng các mức thuế thay thế theo Điều 301.
Oxford Economics dự báo hàng loạt biện pháp mới sẽ khiến chính sách thuế quan của Mỹ tiếp tục tăng từ cuối tháng 7, trong bối cảnh Washington muốn duy trì nguồn thu từ thuế quan ở mức từ 25 đến 30 tỷ USD mỗi tháng.
Tại châu Âu, lập trường đối với Trung Quốc cũng ngày càng cứng rắn hơn. Ủy ban châu Âu hiện đang tiến hành hơn 50 cuộc điều tra phòng vệ thương mại nhằm vào Trung Quốc, cao hơn nhiều so với chỉ 17 cuộc điều tra cùng kỳ năm trước. Đồng thời, cơ quan này cũng dự kiến công bố chiến lược an ninh kinh tế toàn diện hơn vào tháng 9.
Những căng thẳng thương mại nêu trên cũng có liên quan trực tiếp đến làn sóng AI đang thúc đẩy thị trường tài chính trong năm nay.
Oxford Economics lưu ý, ngành AI của Mỹ phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung bán dẫn và phần cứng được vận chuyển từ Đông Bắc Á và Đông Nam Á. Đây cũng là hai khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất nếu hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.
Trong khi đó, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) - tổ chức được xem là "ngân hàng của các ngân hàng trung ương" - bày tỏ lo ngại rằng cơn sốt AI hiện đang ngày càng dựa vào các hình thức "tài trợ vòng tròn" thiếu minh bạch giữa các nhà sản xuất chip, các tập đoàn điện toán đám mây và các phòng thí nghiệm AI. Bên cạnh đó là đà mở rộng nhanh chóng của thị trường tín dụng tư nhân - lĩnh vực có mức độ giám sát thấp hơn, trong đó quy mô cho vay đối với ngành AI đã tăng gấp bốn lần chỉ trong vòng 5 năm.
Ông Zhang Tao, Giám đốc BIS khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cảnh báo việc ngành AI phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngoài hệ thống ngân hàng, đồng nghĩa với việc nếu lĩnh vực này suy giảm, thị trường có thể chứng kiến một đợt điều chỉnh mạnh và nhanh hơn cả một cuộc khủng hoảng ngân hàng truyền thống.
Chuyên gia Ryan Sweet cũng đề cập tới một kịch bản giả định về nguy cơ này. "Chúng tôi đã xây dựng kịch bản “vỡ bong bóng công nghệ”, trong đó cổ phiếu công nghệ Mỹ sụt giảm 25% trong vòng một năm", ông nói với trang Euronews.
Theo ông, cú sốc như vậy sẽ khiến nền kinh tế Mỹ gần như "đứng chững lại”, đồng thời lan sang các quốc gia xuất khẩu công nghệ và tâm lý nhà đầu tư trên toàn cầu, khiến tăng trưởng kinh tế thế giới trong năm 2027 có thể thấp hơn 1,1 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở của Oxford Economics.
ĐỘNG THÁI CỦA CÁC NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ MỐC THỜI GIAN CHÍNH TRỊ QUAN TRỌNG
Những "quân domino" cuối cùng là chính sách tiền tệ và yếu tố chính trị. Oxford Economics cho rằng các ngân hàng trung ương lớn sẽ có lập trường ôn hòa hơn so với kỳ vọng hiện nay của thị trường tài chính. Nhưng họ cũng có thể nhanh chóng chuyển sang lập trường cứng rắn nếu lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz suy giảm hoặc giá đầu vào của ngành AI tăng mạnh, báo hiệu áp lực lên chuỗi cung ứng.
Sự kiện được chú ý sắp tới là cuộc họp lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) do Chủ tịch Kevin Warsh chủ trì vào cuối tháng này, diễn ra ngay sau báo cáo việc làm tháng 6 yếu hơn kỳ vọng.
Sau đó, thị trường sẽ tiếp tục quan sát cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11 và cuộc tổng tuyển cử tại Israel, dự kiến diễn ra trước cuối tháng 10. Cả hai sự kiện đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình hòa bình ở Trung Đông.
Trong tháng 9, các cuộc bầu cử cấp bang tại Đức cũng có thể tạo ra sức ép đối với liên minh cầm quyền đang định hình chính sách tài khóa của nền kinh tế lớn nhất châu Âu và toàn khu vực đồng Euro.
Ông Ryan Sweet lưu ý, sức chống chịu của kinh tế châu Âu có thực sự bền vững hay không sẽ sớm được phản ánh qua tình hình kinh tế Đức và dữ liệu tín dụng. Ông cho biết: "Nếu các doanh nghiệp chấp nhận biên lợi nhuận bị thu hẹp do giá năng lượng tăng nhưng vẫn duy trì đầu tư và không phải rút các hạn mức tín dụng, điều đó sẽ củng cố quan điểm rằng động lực tăng trưởng cơ bản của nền kinh tế mạnh mẽ hơn những gì chúng tôi dự báo”.
Ngược lại, nếu tín dụng ngân hàng tại khu vực đồng Euro suy giảm, đây sẽ là tín hiệu cho thấy triển vọng kinh tế đang xấu đi.
Dù vậy, Oxford Economics cũng nhấn mạnh rằng sai số trung bình trong các dự báo của tổ chức này thường gần 1 điểm phần trăm. Riêng với đánh giá lần này, mức độ bất định còn lớn hơn bình thường, đồng nghĩa các kịch bản kinh tế toàn cầu trong nửa cuối năm 2026 vẫn có thể thay đổi một cách đáng kể.
