Singapore đang hưởng lợi lớn từ làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo toàn cầu, song đà tăng trưởng lại ngày càng tập trung vào các ngành công nghệ, điện tử, kỹ thuật chính xác, thương mại bán buôn, tài chính và các doanh nghiệp lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và lĩnh vực dịch vụ trong nước phải đối mặt với chi phí tăng cao và nhu cầu yếu.
Các số liệu trong nửa đầu năm rất ấn tượng. Nền kinh tế tăng trưởng 6,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tăng trưởng quý 2/2026 đạt 5,9%. Chính phủ đã nâng dự báo tăng trưởng cả năm lên khoảng 4,5 - 5,5%, với lý do chi tiêu vốn toàn cầu cho AI mạnh hơn dự kiến.
Khảo sát Tổng sản phẩm quốc nội tháng 7/2026 của Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore xác nhận rằng nước này đang hưởng lợi từ một chu kỳ công nghệ toàn cầu mạnh mẽ. Tuy nhiên, một xu hướng khác đang ngày càng khó bị bỏ qua.
Singapore bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự phân hóa kinh tế hình chữ K. Cụ thể hơn, một nền kinh tế hai tốc độ đang hình thành, trong đó AI là nguyên nhân chính, kèm theo sự hỗ trợ từ chính sách tài khóa.
Dễ dàng thấy được nhánh đi lên của chữ K là AI, điện tử, kỹ thuật chính xác, thương mại bán buôn, tài chính, các doanh nghiệp lớn và nhóm lao động có thu nhập cao. Nhánh đi xuống dù chưa rơi vào tình trạng đáng báo động, nhưng tốc độ mở rộng lại chậm hơn hẳn, biên lợi nhuận bị thu hẹp và phải hấp thu chi phí cao hơn. Một số lĩnh vực đang liên tục thu hẹp, tuy nhiên các biện pháp hỗ trợ của chính phủ đang giúp ngăn tình trạng trở nên xấu hơn.
Tăng trưởng hình chữ K không chỉ đơn thuần là câu chuyện một số ngành hoạt động tốt trong khi những ngành khác hoạt động kém. Khái niệm này mô tả khoảng cách ngày càng lớn về quỹ đạo phát triển của các ngành, doanh nghiệp, người lao động và hộ gia đình sau cùng một cú sốc kinh tế.
TĂNG TRƯỞNG TẬP TRUNG VÀO VÀI LĨNH VỰC
Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên nằm ở sự tập trung của tăng trưởng, đặc biệt thể hiện trong các số liệu thương mại. Xuất khẩu nội địa phi dầu mỏ tăng 27,4% trong quý 2/2026. Trong khi đó, xuất khẩu điện tử vọt 88,1%, còn xuất khẩu phi điện tử chỉ cộng khoảng 8%.
Enterprise Singapore dự kiến xuất khẩu nội địa phi dầu mỏ sẽ tăng 14 - 16% trong năm nay, chủ yếu nhờ nhu cầu liên quan đến AI duy trì ở mức cao.
Dù vậy, sự phân hóa đáng chú ý nhất không nằm giữa các ngành mà nằm ở quỹ đạo năng suất. Ở quý 2, năng suất lao động tại các ngành hướng ra bên ngoài tăng 6,9%, trong khi năng suất tại các ngành phục vụ thị trường trong nước giảm 0,1%.
Năng suất trong ngành thương mại bán buôn leo 15,4%, nhưng dịch vụ ăn uống và đồ uống trừ 0,5%. Ngành thông tin và truyền thông cùng sản xuất cũng ghi nhận mức tăng năng suất mạnh.
Dữ liệu GDP phản ánh nhu cầu đang đổ vào đâu. Năng suất cho biết ai đang được trang bị tốt hơn để cạnh tranh, đầu tư và trả mức lương cao hơn. Nếu khoảng cách năng suất tiếp tục kéo dài, mô hình hình chữ K sẽ càng khó đảo ngược.
Khảo sát doanh nghiệp thường niên năm 2026 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Hoa kiều Singapore (SCCCI) chỉ ra rằng 40% số người được hỏi bi quan về triển vọng kinh doanh. Khoảng 80% dự kiến chi phí sẽ đi lên.
Khảo sát phản ánh một tâm lý mà các số liệu GDP tổng thể không thể hiện, đó là doanh nghiệp vẫn đang hoạt động, nhưng có ít dư địa hơn để hấp thụ các cú sốc.
Đồng thời, đà yếu đi của tiêu dùng tập trung vào một số nhóm nhất định. Dịch vụ ăn uống và đồ uống lùi 1,5%, với nhiều khu ẩm thực và địa điểm ăn uống chứng kiến sản lượng bán hàng giảm mạnh.
Ngành lưu trú chỉ tăng trưởng khiêm tốn, đáng chú ý, phân khúc khách sạn bình dân thu hẹp, trong khi các cơ sở lưu trú cao cấp vẫn hoạt động tốt.
Sự phân hóa cũng mang một đặc điểm rất riêng của Singapore. Người tiêu dùng có thể tận dụng mức giá thấp hơn tại thành phố Johor Bahru (Malaysia) nằm sát biên giới hai nước, hoặc mua sắm thông qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, qua đó chuyển chi tiêu ra khỏi các nhà bán lẻ, nhà hàng và nhà cung cấp dịch vụ trong nước.
Chính phủ đã công bố khoảng 2 tỷ SGD trong các gói hỗ trợ, trong đó có trợ cấp tiền mặt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hỗ trợ tiền thuê cho các quầy hàng rong, hoàn tiền tiện ích và phiếu mua sắm của Hội đồng Phát triển Cộng đồng. Bộ Tài chính nước này cũng thừa nhận rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ bị tác động hơn bởi giá năng lượng và gián đoạn nguồn cung.
Do đó, hỗ trợ của chính phủ vừa là phản ứng trước những áp lực trước mắt, vừa là nỗ lực ngăn nhánh đi xuống tiếp tục trượt sâu hơn.
KHOẢNG CÁCH GIỮA GDP VÀ ĐỜI SỐNG
Thách thức sâu xa hơn nằm ở khoảng cách giữa GDP và trải nghiệm kinh tế trong đời sống thực tế. Cơn sốt AI tại Singapore có thể tạo ra lượng giá trị lớn trong các nhà máy, công ty thương mại và tổ chức tài chính mà không nhất thiết mang lại mức tăng tương ứng về thu nhập trung vị, mua sắm từ các nhà cung cấp trong nước hoặc lợi nhuận của doanh nghiệp nhỏ.
Tại một nền kinh tế có mối liên kết sâu sắc với dòng vốn đa quốc gia, tăng trưởng diễn ra tại Singapore không đồng nghĩa với việc thu nhập đó tự động được giữ lại trong các hộ gia đình Singapore. Đây chính là điều mà khoảng cách giữa GDP và tổng thu nhập quốc dân (GNI) phản ánh. GDP tính sản lượng được tạo ra trong phạm vi lãnh thổ Singapore bất kể ai sở hữu nguồn vốn; còn GNI loại trừ phần lợi nhuận được các nhà đầu tư đa quốc gia chuyển về nước.
Nếu khoảng cách GDP - GNI ngày càng mở rộng do mức độ sở hữu nước ngoài lớn trong các ngành sản xuất và tài chính liên quan đến AI vốn đang dẫn dắt tăng trưởng, đó sẽ là bằng chứng trực tiếp cho thấy cơn sốt AI tạo ra thu nhập cho các cổ đông ở nước ngoài nhanh hơn tốc độ tạo thu nhập cho người dân trong nước.
Đối với Singapore, thách thức cốt lõi là liệu nhu cầu công nghệ từ bên ngoài có thể được chuyển hóa thành năng lực trong nước rộng lớn hơn hay không. Rủi ro này cũng có một khía cạnh tài chính. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã cảnh báo rằng nếu lợi nhuận từ các khoản đầu tư vào AI không đạt kỳ vọng, việc các tập đoàn công nghệ lớn thu hẹp đầu tư có thể ảnh hưởng diện rộng đến hệ sinh thái AI của Singapore.
Do sản xuất, thương mại, tài chính và đầu tư đều gắn với cùng một chu kỳ, sự đảo chiều có thể lan truyền đồng thời qua nhiều lĩnh vực.
Thu hẹp khoảng cách này sẽ đòi hỏi nhiều hơn các khoản chuyển giao tài khóa. Điều đó có nghĩa là phải đưa một phần thành quả năng suất liên quan đến AI đến các ngành định hướng thị trường trong nước, vốn không trực tiếp hưởng lợi từ những thành quả này.
Việc đó có thể được thực hiện thông qua các khoản hỗ trợ số hóa có mục tiêu dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực ăn uống và bán lẻ, các khoản hỗ trợ tiền lương gắn với năng suất thay vì số lượng nhân viên, cùng những quy định mua sắm cho phép các nhà cung cấp nhỏ trong nước tham gia vào các chuỗi cung ứng AI mà các tập đoàn đa quốc gia đang xây dựng tại Singapore.
Hỗ trợ tài khóa giúp mua thêm thời gian, bởi chỉ một cơ chế truyền dẫn được thiết kế có chủ đích mới có thể chuyển hóa thành quả từ nhánh đi lên thành năng lực cho nhánh đi xuống. Câu hỏi mang tính quyết định là điều gì sẽ xảy ra khi chi tiêu vốn cho AI trở lại mức bình thường và các biện pháp hỗ trợ tạm thời kết thúc.
Nếu thành quả năng suất lan tỏa đến các doanh nghiệp nhỏ hơn, người lao động trẻ và các dịch vụ trong nước, tăng trưởng hai tốc độ của Singapore có thể trở thành tăng trưởng trên diện rộng. Nếu không, đảo quốc sư tử có thể tiếp tục công bố những con số GDP ấn tượng, nhưng ngày càng nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình lại cảm nhận nền kinh tế từ một góc nhìn rất khác.
