Các mốc thời gian trên bao bì chủ yếu giúp xác định thời điểm thực phẩm đạt chất lượng và độ tươi ngon tốt nhất, chứ không phải lúc sản phẩm chắc chắn trở nên mất an toàn.
Vì vậy, trong nhiều trường hợp, thực phẩm vẫn có thể sử dụng được sau những mốc này nếu được bảo quản đúng cách và không xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Hiện nay, ngày sản xuất và thời hạn bảo quản có thể được thể hiện trên bao bì theo nhiều cách. Phổ biến nhất là cụm từ “Ngày sản xuất” hoặc viết tắt “NSX”, đi kèm dãy số chỉ ngày, tháng, năm.
Tương tự, “Hạn sử dụng” hoặc “HSD” được dùng để xác định thời điểm cuối cùng sản phẩm được khuyến nghị sử dụng. Các chữ số có thể được viết liền nhau hoặc ngăn cách bằng dấu chấm, dấu gạch chéo để thuận tiện nhận biết.
Bên cạnh cách ghi ngày tháng cụ thể, một số thuật ngữ tiếng Anh cũng thường xuất hiện trên bao bì. “Use by date” (sử dụng trước ngày) liên quan chủ yếu đến độ an toàn của thực phẩm. Sau thời điểm này, sản phẩm không nên tiếp tục được sử dụng, bởi việc ăn hoặc uống thực phẩm đã quá hạn có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Trong khi đó, “Best if use before date” hoặc “Best before date” (sử dụng tốt nhất trước ngày) chủ yếu phản ánh chất lượng thay vì độ an toàn. Cách ghi này thường được sử dụng với thực phẩm đông lạnh, đồ hộp, thực phẩm khô và những sản phẩm có thời gian bảo quản dài.
Thực phẩm thường có hương vị, kết cấu và chất lượng tốt nhất khi được sử dụng trước mốc thời gian ghi trên bao bì. Sau thời điểm này, sản phẩm trong một số trường hợp vẫn có thể sử dụng nếu được bảo quản phù hợp nhưng hương vị hoặc đặc tính cảm quan như độ mịn, độ cứng, độ mềm có thể không còn như ban đầu.
Tuy nhiên, không nên áp dụng cách hiểu này một cách máy móc cho tất cả thực phẩm. Với những sản phẩm dễ bị hư hỏng như trứng, việc tiếp tục sử dụng sau thời hạn khuyến nghị có thể tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe.
“Production date” và “Pack date” lần lượt được dùng để chỉ ngày sản xuất và ngày đóng gói sản phẩm. “Sell by date” cho biết thời điểm sản phẩm nên được bán ra, vừa nhằm duy trì chất lượng phù hợp vừa hỗ trợ cửa hàng quản lý hàng tồn kho và luân chuyển sản phẩm.
Trong khi đó, “Freeze by date” xác định thời điểm nên đưa thực phẩm vào ngăn đông để duy trì chất lượng trong quá trình bảo quản.
Việc không có một ngày hết hạn cố định không đồng nghĩa với việc có thể bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo về an toàn thực phẩm. Ngay cả khi một số người ăn phải thực phẩm đã hư mà không gặp vấn đề gì, nguy cơ xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn hoặc tiêu chảy vẫn tồn tại.
Do đó, ngoài việc kiểm tra thông tin trên bao bì, cần chú ý đến tình trạng thực tế của thực phẩm trước khi sử dụng. Nấm mốc, mùi chua hoặc mùi lạ, màu sắc thay đổi, hiện tượng vón cục hay kết cấu trở nên quá lỏng đều có thể là dấu hiệu cho thấy sản phẩm đã bị hư hỏng và không còn phù hợp để sử dụng.
Thời gian bảo quản cũng khác nhau tùy từng nhóm thực phẩm. Với sữa, sau khi mở nắp, nên sử dụng trong khoảng một tuần để hạn chế nguy cơ sữa bị lên men, xuất hiện vị chua và gây tiêu chảy hoặc đau bụng.
Trứng có thể được bảo quản khoảng 3 - 5 tuần kể từ khi mua nếu được giữ trong điều kiện thích hợp. Dù có thể bảo quản lâu hơn trong một số trường hợp, sử dụng trong khoảng thời gian này sẽ giúp duy trì chất lượng tốt hơn.
Thịt gà, cá và hải sản nếu được mua ở dạng đông lạnh, sau khi nấu nên sử dụng ngay hoặc bảo quản tối đa trong vòng hai ngày. Đối với thịt bò và thịt heo đông lạnh, thời gian bảo quản lý tưởng được nêu trong hướng dẫn là khoảng 3 - 5 ngày.
Với thực phẩm đóng hộp, những sản phẩm có độ acid cao như tương cà có thể bảo quản đến 18 tháng. Các loại thực phẩm có độ acid thấp có thể giữ được từ 2 - 5 năm, với điều kiện bao bì còn nguyên vẹn, không bị hở hoặc hư hỏng do tác động từ môi trường.
Điều kiện bảo quản có ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian sử dụng của thực phẩm đóng hộp. Các sản phẩm này nên được đặt ở nơi tối, với nhiệt độ từ 18 - 38 độ C. Nếu phát hiện hộp bị phồng, đây có thể là dấu hiệu vi khuẩn đã xâm nhập, khi đó thực phẩm bên trong cần được loại bỏ.
Để thực phẩm giữ được lâu hơn và hạn chế lãng phí, cách sắp xếp và bảo quản cũng cần được chú ý. Thịt tươi, cá và gia cầm nên để riêng với những thực phẩm khác, tốt nhất ở ngăn thấp nhất của tủ lạnh nhằm hạn chế nguy cơ nước từ thực phẩm sống rò rỉ sang các món ăn khác.
Trứng và sữa không nên đặt ở cánh cửa tủ lạnh vì đây là khu vực có nhiệt độ biến động nhiều nhất. Các loại thực phẩm khô nên được cất ở nơi thoáng mát, khô ráo và tránh những khu vực ẩm ướt. Những thực phẩm phù hợp với phương pháp đông lạnh có thể được cấp đông để kéo dài thời gian bảo quản.
Chuối cũng nên được để riêng với các loại trái cây khác vì có thể thúc đẩy quá trình chín, khiến những loại quả xung quanh nhanh hỏng hơn. Rau củ và các loại rau thơm cũng không nên bảo quản chung ngăn với trái cây.