Thực phẩm cay như ớt chứa một hoạt chất quan trọng gọi là capsaicin. Chính hợp chất này tạo nên cảm giác nóng rát đặc trưng khi ăn đồ cay.
Capsaicin tác động trực tiếp lên các thụ thể cảm nhận nhiệt và đau trong cơ thể khiến não bộ hiểu rằng đang có nhiệt xuất hiện dù thực tế nhiệt độ không hề tăng cao. Vì vậy, sau khi ăn món cay, cơ thể có thể xuất hiện một số phản ứng rõ rệt như nóng bừng, toát mồ hôi hoặc tim đập nhanh hơn.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự gia tăng chuyển hóa tạm thời. Capsaicin kích hoạt một thụ thể có tên TRPV1, từ đó kích thích hệ thần kinh giao cảm, hệ thống chịu trách nhiệm cho phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy. Khi cơ chế này được khởi động, cơ thể bắt đầu tiêu hao nhiều năng lượng hơn và tạo ra nhiệt nhiều hơn.
Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung capsaicin có thể hỗ trợ giảm cân nhẹ và giảm vòng eo nhưng hiệu quả không lớn. Lượng capsaicin trong thực phẩm tự nhiên cũng thấp hơn đáng kể so với dạng thực phẩm bổ sung và cơ thể con người không hấp thụ capsaicin vào máu một cách hiệu quả. Vì vậy, ăn nhiều ớt không đồng nghĩa với việc đốt cháy được nhiều calo hơn một cách đáng kể.
Capsaicin cũng có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa theo nhiều cách khác nhau. Một số bằng chứng cho thấy hợp chất này có khả năng làm giảm sản xuất axit dạ dày, đồng thời tăng tiết các chất có tính kiềm giúp trung hòa axit.
Ngoài ra, nó có thể cải thiện lưu lượng máu đến lớp niêm mạc tiêu hóa, yếu tố có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự khỏe mạnh của dạ dày. Dù vậy, vẫn chưa có kết luận chắc chắn rằng việc ăn ớt thường xuyên sẽ làm thay đổi đáng kể lượng axit dạ dày hoặc bảo vệ niêm mạc tiêu hóa ở người.
Trong thực tế, việc duy trì chế độ ăn giàu chất xơ vẫn được xem là một trong những cách hiệu quả và bền vững nhất để hỗ trợ tiêu hóa.
Điều thú vị là việc ăn cay thường xuyên không làm tổn hại đến các nụ vị giác. Ngược lại, cơ thể có xu hướng thích nghi theo thời gian. Khi các thụ thể TRPV1 liên tục bị kích thích, chúng dần trở nên kém nhạy cảm hơn với capsaicin.
Nhờ đó, cảm giác nóng rát giảm đi và khả năng dung nạp đồ cay tăng lên. Đây là lý do vì sao những người quen ăn cay có thể thưởng thức mức độ cay mà người khác cảm thấy quá sức.
Thế nhưng, không phải lúc nào thực phẩm cay cũng mang lại cảm giác dễ chịu. Capsaicin kích hoạt các thụ thể trong toàn bộ hệ tiêu hóa, làm tăng độ nhạy cảm và cảm giác nóng rát. Ở mức độ thông thường, ớt hiếm khi gây vấn đề nghiêm trọng.
Đối với những người có tình trạng như viêm dạ dày hoặc trào ngược dạ dày và thực quản, thực phẩm cay có thể làm tăng nguy cơ ợ nóng, nóng rát vùng ngực và cảm giác khó chịu sau khi ăn. Vì thế, mức độ phù hợp của đồ cay phụ thuộc nhiều vào tình trạng sức khỏe tiêu hóa và khả năng thích nghi của từng cơ thể.