Phổi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống và thực hiện nhiều chức năng thiết yếu của cơ thể. Dù không phải là cơ quan thường được nhắc đến khi nói về việc tập luyện, vẫn có nhiều cách để hỗ trợ phổi hoạt động hiệu quả và khỏe mạnh hơn.
Mỗi ngày, phổi phải tiếp xúc với không khí có thể chứa nhiều loại chất ô nhiễm khác nhau. Phấn hoa, hóa chất, khói thuốc lá thụ động cùng nhiều tác nhân khác có thể tồn tại trong không khí, theo đường hô hấp đi vào phổi và ảnh hưởng đến sức khỏe của cơ quan này.
Phổi có khả năng tự làm sạch và loại bỏ phần lớn các tác nhân có hại. Tuy nhiên, một số thói quen trong sinh hoạt, môi trường sống và chế độ vận động có thể góp phần hỗ trợ quá trình này, đồng thời giúp phổi duy trì chức năng ở trạng thái tốt hơn.
Những phương pháp được đề cập dưới đây có thể đặc biệt hữu ích đối với người gặp các vấn đề gây khó thở như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc xơ nang. Người hút thuốc thường xuyên hoặc phải sử dụng một số loại thuốc dạng hít cũng có thể cân nhắc áp dụng những cách này để hỗ trợ sức khỏe hô hấp.
CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ VÀ MÔI TRƯỜNG SỐNG
Một trong những cách đơn giản để hỗ trợ sức khỏe phổi là cải thiện chất lượng không khí trong nhà. Theo đó, có thể sử dụng máy lọc không khí cho từng phòng hoặc lắp đặt hệ thống lọc không khí cho toàn bộ ngôi nhà. Việc giảm lượng bụi, chất ô nhiễm và các tác nhân kích ứng trong không khí có thể giúp tạo môi trường hô hấp dễ chịu hơn.
Bên cạnh máy lọc không khí, các bộ lọc trong nhà cũng cần được thay thế và vệ sinh định kỳ. Các lỗ thông khí, chẳng hạn như hệ thống thông gió trong phòng tắm, máy điều hòa không khí hoặc hệ thống sưởi, nên được làm sạch khoảng 3 tháng một lần.
Bộ lọc của lò sưởi cũng cần được thay theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tần suất vệ sinh và thay thế phù hợp có thể khác nhau tùy thuộc vào kích thước cũng như loại bộ lọc.
Không phải mọi sản phẩm tạo hương thơm đều có lợi cho chất lượng không khí trong nhà. Nước hoa xịt phòng, nến thơm hay các thiết bị làm nóng nến sáp có thể tạo ra mùi hương dễ chịu, nhưng những sản phẩm này thường chứa các hóa chất có khả năng gây kích ứng phổi.
Một số sản phẩm tẩy rửa gia dụng cũng có thể chứa các chất gây kích ứng. Vì vậy, khi có thể, nên ưu tiên những sản phẩm tẩy rửa có thành phần tự nhiên và hạn chế sử dụng các sản phẩm tạo mùi nhân tạo trong không gian sống.
Ngoài việc kiểm soát chất lượng không khí trong nhà, dành thời gian ở nơi có không khí trong lành cũng có thể giúp phổi hoạt động tốt hơn. Không khí sạch có thể hỗ trợ sự giãn nở của các mô phổi và giúp duy trì chức năng hô hấp bình thường.
Tuy nhiên, không nên tập thể dục ngoài trời khi mức độ ô nhiễm không khí đang cao. Đồng thời, cần tránh xa khói từ việc đốt rác, đốt củi và các nguồn khói khác. Với những khu vực có mức độ ô nhiễm cao, khẩu trang có khả năng lọc không khí có thể giúp giảm lượng chất ô nhiễm hít vào.
PHƯƠNG PHÁP HỖ TRỢ CHỨC NĂNG HÔ HẤP
Một số bài tập thở có thể giúp cải thiện chức năng phổi, đặc biệt hữu ích đối với người đang hút thuốc, từng hút thuốc hoặc bị tổn thương phổi do bệnh phổi mạn tính. Việc luyện tập đều đặn có thể hỗ trợ kiểm soát nhịp thở và giúp hệ hô hấp hoạt động hiệu quả hơn.
Bên cạnh các bài tập không cần dụng cụ, một số thiết bị cũng có thể hỗ trợ quá trình luyện tập hô hấp, chẳng hạn như máy đo phế dung (spirometer). Thiết bị này thường được sử dụng sau phẫu thuật để hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng hô hấp. Một số kỹ thuật đơn giản có thể thực hiện mà không cần dụng cụ, chẳng hạn như thở mím môi hoặc thở bụng, còn được gọi là thở cơ hoành.
Đối với người đang hút thuốc hoặc đã bị tổn thương phổi, việc trao đổi với bác sĩ về các phương pháp hỗ trợ hô hấp là điều cần thiết. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể giới thiệu đến phòng khám hô hấp, nơi các chuyên viên trị liệu hô hấp xây dựng chương trình tập luyện phù hợp nhằm hỗ trợ cải thiện chức năng hô hấp.
Vỗ rung lồng ngực cũng là một kỹ thuật có thể hỗ trợ dẫn lưu dịch và các chất tiết ra khỏi phổi. Phương pháp này thường được thực hiện bằng cách nằm với phần đầu thấp hơn, sau đó dùng bàn tay khum nhẹ nhàng vỗ lên lưng theo hướng từ trên xuống dưới.
Kỹ thuật vỗ rung thường được kết hợp với dẫn lưu tư thế, trong đó cơ thể được thay đổi sang những tư thế khác nhau để tạo điều kiện cho dịch và chất tiết di chuyển ra khỏi phổi dễ dàng hơn.
Tùy vào tình trạng, người bệnh có thể nằm nghiêng, nằm sấp hoặc nằm ngửa khi thực hiện dẫn lưu tư thế. Kỹ thuật vỗ rung kết hợp dẫn lưu tư thế thường được áp dụng cho những người mắc xơ nang hoặc viêm phổi.
Lưng được vỗ chắc bằng bàn tay khum để giúp làm lỏng các chất tiết, sau đó tư thế cơ thể hỗ trợ đưa những chất tiết này di chuyển lên trên và ra khỏi phổi.
Duy trì thói quen tập luyện kết hợp các hoạt động aerobic với những bài tập tăng cường cơ bắp cũng có thể giúp cải thiện dung tích phổi và nâng cao khả năng vận động của hệ hô hấp.
Các hình thức vận động như đi bộ, chạy bộ, đạp xe ngoài trời hoặc trong nhà, bơi lội, khiêu vũ, các bài tập lấy cảm hứng từ khiêu vũ như Zumba, đấm bốc hay chơi các môn thể thao như quần vợt đều có thể được lựa chọn tùy theo thể trạng và sở thích.
Đối với người mắc bệnh phổi mạn tính, cần trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện nào. Việc đánh giá tình trạng sức khỏe và khả năng hô hấp sẽ giúp lựa chọn hình thức, cường độ và thời lượng vận động phù hợp, từ đó hạn chế nguy cơ gặp vấn đề trong quá trình tập luyện.
DINH DƯỠNG HỖ TRỢ SỨC KHỎE PHỔI
Chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến sức khỏe phổi theo nhiều cách. Một chế độ ăn cân bằng, giàu các dưỡng chất cần thiết và các hợp chất có đặc tính chống viêm có thể góp phần hỗ trợ chức năng hô hấp.
Vitamin D là một trong những dưỡng chất được quan tâm khi nói đến sức khỏe phổi. Một tổng quan năm 2026 cho thấy vitamin D có vai trò đối với sức khỏe phổi và có thể mang lại một số lợi ích cho người mắc hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
Những thực phẩm giàu vitamin D thường là các sản phẩm có nguồn gốc động vật như cá hồi, cá mòi và trứng. Một số loại ngũ cốc ăn sáng và thực phẩm khác vốn không chứa vitamin D tự nhiên cũng có thể được bổ sung thêm loại vitamin này.
Một số thực phẩm và đồ uống cũng chứa các chất chống oxy hóa có đặc tính chống viêm. Việc hạn chế tình trạng viêm ở đường thở có thể giúp quá trình hô hấp trở nên dễ dàng hơn, trong khi các chất chống oxy hóa có thể góp phần hỗ trợ cơ thể chống lại tình trạng viêm.
Trà xanh là một lựa chọn đáng cân nhắc. Một nghiên cứu tại Hàn Quốc năm 2018 cho thấy uống trà xanh hai lần mỗi ngày có liên quan đến nguy cơ mắc COPD thấp hơn ở những người từ 40 tuổi trở lên. Bên cạnh trà xanh, các loại quả mọng, bông cải xanh, nghệ và socola đen cũng là những thực phẩm có chứa các hợp chất chống oxy hóa và chống viêm.
Ngoài ra, chế độ ăn ít carbohydrate và giàu chất béo lành mạnh cũng có thể được cân nhắc. Cơ thể tạo ra nhiều carbon dioxide và tiêu thụ nhiều oxy hơn khi chuyển hóa carbohydrate so với khi chuyển hóa chất béo. Vì vậy, việc điều chỉnh tỷ lệ các chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn có thể có tác động nhất định đến quá trình hô hấp.