Châu Á không thiếu doanh nhân, kỹ sư hay những thị trường nội địa khổng lồ. Thế nhưng, khi xét đến khả năng tạo ra các thương vụ IPO đình đám như tại Mỹ, khu vực vẫn đang tụt lại phía sau.
Thách thức rõ ràng không nằm ở năng lực công nghệ. Bởi lẽ, từ Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc đến Nhật Bản, nhiều doanh nghiệp đang dẫn đầu trong các lĩnh vực như bán dẫn, xe điện, robot và sản xuất công nghệ cao. Câu hỏi được đặt ra là liệu thị trường vốn của châu Á có được thiết kế để nuôi dưỡng các doanh nghiệp phát triển thành những công ty đại chúng có vốn hóa hàng nghìn tỷ USD hay không.
Ông Lenny Zéphirin, nhà sáng lập Zephirin Group nhận định: "Châu Á có đủ năng lực công nghệ, quy mô thị trường và nguồn nhân lực để tạo ra các siêu IPO, nhưng thị trường vốn vẫn bị hạn chế bởi các yếu tố mang tính cấu trúc và hành vi”.
Trên thực tế, châu Á đã có nhiều thương vụ IPO quy mô lớn nhưng rất ít thương vụ đạt tầm vóc như các “gã khổng lồ” của Mỹ. Nhà sản xuất chip nhớ ChangXin Memory Technologies (CXMT) đang lên kế hoạch IPO tại Thượng Hải với kỳ vọng huy động ít nhất 29,5 tỷ nhân dân tệ (khoảng 4,3 tỷ USD), và có thể trở thành thương vụ IPO lớn nhất Trung Quốc kể từ năm 2022. Trong khi đó, tập đoàn viễn thông Jio Platforms của Ấn Độ đang hướng đến mức định giá khoảng 120 tỷ USD trong đợt IPO sắp tới.
Tuy nhiên, những con số này vẫn còn rất nhỏ nếu so với SpaceX, công ty ra mắt thị trường với mức định giá 1.770 tỷ USD và nhanh chóng vượt mốc 2.000 tỷ USD ngay trong những ngày giao dịch đầu tiên.
Nhiều năm qua, chính mức định giá hấp dẫn hơn tại Mỹ đã khiến không ít tập đoàn công nghệ lớn của châu Á lựa chọn niêm yết tại đây. Hai "ông lớn" Internet Trung Quốc là Alibaba và JD.com đều từng niêm yết tại New York để tiếp cận nguồn vốn quốc tế dồi dào trước khi quay trở lại niêm yết tại Hồng Kông.
Ông John Fildes, đối tác của Bain & Company cho biết yếu tố quan trọng nhất giúp Mỹ tạo ra những siêu IPO chính là lượng vốn tư nhân khổng lồ. "Tại Mỹ có nguồn vốn rất lớn từ các quỹ đầu tư tư nhân, đủ khả năng nuôi dưỡng doanh nghiệp trong thời gian dài cho đến khi họ lên sàn với mức định giá rất cao”, ông chỉ ra.
Trong khi đó, một điểm chung xuất hiện tại nhiều nền kinh tế châu Á là doanh nghiệp thường phải đối mặt với nguồn vốn tư nhân thiếu kiên nhẫn hơn, các điều kiện niêm yết nghiêm ngặt hơn và mức định giá thấp hơn đáng kể so với các công ty tại Mỹ.
TRUNG QUỐC
Theo giới chuyên gia, Trung Quốc hoàn toàn sở hữu nền tảng công nghiệp đủ mạnh để tạo ra những doanh nghiệp có quy mô tương đương các tập đoàn công nghệ hàng đầu nước Mỹ. Việc nước này dẫn đầu trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, robot và sản xuất tiên tiến cho thấy công nghệ không phải là rào cản lớn nhất. Thay vào đó, vấn đề nằm ở hệ sinh thái tài chính.
Ông Wenjie Ding, chiến lược gia đầu tư toàn cầu của China Asset Management nói rằng Trung Quốc có đầy đủ năng lực công nghiệp, quy mô thị trường và nguồn nhân lực để hình thành các doanh nghiệp siêu lớn. Tuy nhiên, lĩnh vực đầu tư mạo hiểm của Trung Quốc thường có thời gian đầu tư ngắn hơn so với Mỹ. Bên cạnh đó, dòng vốn xuyên biên giới vẫn còn nhiều hạn chế và các nhà đầu tư tổ chức cũng dường như chưa sẵn sàng tài trợ cho những dự án đổi mới sáng tạo có rủi ro cao trong thời gian dài.
Theo ông Ding, khoảng cách này có thể được thu hẹp nếu các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí trong nước tăng tỷ trọng đầu tư, đồng thời mở rộng các kênh đầu tư xuyên biên giới thông qua Hồng Kông.
Ông Lenny Zéphirin từ Zephirin Group cũng cho rằng Hồng Kông sở hữu đầy đủ hạ tầng để tổ chức những thương vụ IPO rất lớn. Nhưng thành phố này lại thiếu một hệ sinh thái có khả năng liên tục tạo ra các doanh nghiệp quy mô như vậy. Trong lịch sử, các thương vụ IPO lớn nhất tại Hồng Kông chủ yếu đến từ các ngân hàng, thay vì các công ty công nghệ được hậu thuẫn bởi vốn đầu tư mạo hiểm.
Ngoài ra, hệ thống phân tích và xây dựng câu chuyện định giá doanh nghiệp tại Hồng Kông cũng chưa phát triển mạnh như tại Mỹ.
HÀN QUỐC
Hàn Quốc là nơi đặt trụ sở của nhiều doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực bán dẫn, pin và công nghệ. Nhưng vì cấu trúc thị trường khiến họ khó đạt được mức định giá tương tự như các công ty Mỹ.
Ông Peter Kim, chiến lược gia đầu tư toàn cầu của KB Financial Group, cho biết SK Hynix và Samsung Electronics hiện chiếm khoảng một nửa giá trị của chỉ số Kospi, khiến phần còn lại của thị trường có quy mô khá nhỏ.
Ngay cả SK Hynix cũng đang cân nhắc niêm yết tại Mỹ bởi giới đầu tư quốc tế sẵn sàng trả mức định giá cao hơn cho các doanh nghiệp bán dẫn.
Các thế mạnh khác của Hàn Quốc như ô tô và đóng tàu vốn thuộc nhóm ngành thường có hệ số định giá thấp.
Các chuyên gia cũng cho rằng mô hình chaebol (tập đoàn gia đình) đang trở thành rào cản. Bà Polka Mishra, chuyên gia của Javelin Wealth, nhận định chaebol từng đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa của Hàn Quốc, nhưng hiện nay lại gây khó khăn cho việc hình thành các doanh nghiệp mới có thể niêm yết độc lập.
Bà cũng nhấn mạnh, hiện tượng "Korea Discount" - tức cổ phiếu Hàn Quốc thường bị định giá thấp hơn các thị trường khác - cùng với cơ cấu sở hữu tập trung và thiếu các nhà đầu tư chiến lược lâu dài đã hạn chế khả năng xuất hiện các siêu IPO.
Dù những cải cách quản trị doanh nghiệp gần đây và cơ chế mới dành cho nhà đầu tư nền tảng có thể cải thiện niềm tin, Hàn Quốc vẫn cần có được sự tham gia mạnh mẽ hơn của các tổ chức đầu tư dài hạn như Quỹ Hưu trí Quốc gia để có thể thường xuyên tạo ra các thương vụ IPO quy mô rất lớn.
ẤN ĐỘ
Ấn Độ hiện sở hữu một trong những thị trường IPO sôi động nhất thế giới nhờ tâm lý tích cực của nhà đầu tư cá nhân, các quỹ tương hỗ và nguồn vốn từ quỹ hưu trí.
Ông Pranav Sayta, đối tác của EY India cho rằng xu hướng chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư cổ phiếu đã giúp thị trường IPO của nước này trở nên bền vững hơn. Các chương trình đầu tư định kỳ cùng dòng vốn từ quỹ hưu trí vẫn duy trì sự hỗ trợ cho thị trường ngay cả trong những giai đoạn biến động. Nhưng rõ ràng để tạo ra một siêu IPO, nhu cầu lớn thôi vẫn là chưa đủ.
Đợt IPO sắp tới của Jio Platforms được kỳ vọng sẽ trở thành cột mốc quan trọng đối với thị trường vốn Ấn Độ. Tuy nhiên ngay cả ở quy mô 120 tỷ USD, Jio Platforms vẫn còn cách rất xa những thương vụ IPO công nghệ lớn nhất của Mỹ. Nguyên nhân là vì các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Ấn Độ vẫn chủ yếu tập trung vào thị trường trong nước và chịu áp lực phải sớm chứng minh khả năng sinh lời.
Cụ thể, ông VK Vijayakumar, Giám đốc chiến lược đầu tư của Geojit Financial Services bình luận phần lớn các doanh nghiệp công nghệ lớn của Ấn Độ hiện vẫn tập trung vào thị trường nội địa thay vì mở rộng quy mô toàn cầu. Nhiều startup cũng hoạt động trong các lĩnh vực có biên lợi nhuận thấp như giao đồ ăn và thương mại điện tử giao nhanh.
“Mỹ có nguồn vốn đầu tư tư nhân rất dồi dào dành cho start-up, điều mà các doanh nghiệp Ấn Độ chưa có. Các startup tại Ấn Độ cũng chịu áp lực phải sớm có lợi nhuận, vì vậy họ ưu tiên lợi nhuận trước tăng trưởng”, ông Vijayakumar nhấn mạnh.
Nhìn chung, châu Á vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tạo ra các thương vụ IPO quy mô "khủng" tương tự SpaceX, thị trường Mỹ vốn là nơi có hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm nguồn vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào sẵn sàng tài trợ cho doanh nghiệp suốt một thập kỷ hoặc lâu hơn trước khi IPO, lực lượng nhà đầu tư tổ chức và cá nhân rất lớn, mạng lưới chuyên gia phân tích rộng khắp cùng các nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Dù vậy, bức tranh dài hạn cho thấy châu Á đang từng bước xây dựng những yếu tố tương tự.