Viêm da cơ địa không chỉ là vấn đề trên bề mặt da mà còn phản ánh sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Hiểu rõ cơ chế tái phát của bệnh và chủ động điều chỉnh lối sống, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng, sẽ giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn và hạn chế những đợt bùng phát kéo dài.
VÒNG LẶP NGỨA NGÁY VÀ TÁI PHÁT KHÓ DỨT
Viêm da cơ địa là một bệnh viêm da mạn tính, gây ngứa kéo dài và dễ tái phát. Bệnh thường đi kèm với các bệnh lý dị ứng khác như hen suyễn, viêm mũi dị ứng hay sốt cỏ khô. Các triệu chứng có thể xuất hiện rất sớm, ngay từ khi còn là trẻ sơ sinh, kéo dài đến tuổi trưởng thành hoặc khởi phát ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc đời.
Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, nhưng thường gặp nhất là ở bàn tay và các vùng nếp gấp như khuỷu tay, khoeo chân. Viêm da cơ địa thường bùng phát thành từng đợt, xen kẽ những giai đoạn thuyên giảm rồi lại tái phát, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh, khiến họ luôn cảm thấy mệt mỏi và khó chịu.
Trong giai đoạn cấp tính, da thường đỏ, nổi mẩn và ngứa nhiều. Cảm giác ngứa có thể rất dữ dội, đặc biệt vào ban đêm, khiến người bệnh khó ngủ. Khi triệu chứng giảm dần, vùng da tổn thương có thể sậm màu hơn, chuyển sang nâu hoặc xám, đồng thời xuất hiện các mảng da dày do gãi và cọ xát nhiều.
Do ngứa kéo dài, người bệnh thường gãi nhiều làm da dễ trầy xước, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Khi đó, vùng da tổn thương có thể sưng viêm, chảy mủ đục và có mùi hôi. Tình trạng ngứa mạn tính cùng việc gãi kéo dài cũng khiến da ngày càng dày, khô ráp, nứt nẻ – đây là đặc điểm thường thấy ở người mắc viêm da cơ địa.
Cho đến nay, nguyên nhân chính xác của viêm da cơ địa vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, thời tiết khô lạnh, đặc biệt vào mùa thu – đông, với độ ẩm thấp thường làm hàng rào bảo vệ da suy yếu, khiến da dễ mất nước, khô nứt và viêm. Đây là bệnh mạn tính, hay tái phát nhiều lần, thường gặp ở trẻ em do làn da còn mỏng và nhạy cảm. Người lớn có cơ địa dị ứng hoặc thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố kích ứng cũng có nguy cơ mắc bệnh cao.
Ngoài yếu tố thời tiết, nhiều thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng có thể vô tình làm tổn thương da như tắm nước quá nóng, sử dụng xà phòng có tính tẩy rửa mạnh, mặc quần áo gây cọ xát hoặc tiếp xúc với lông động vật, phấn hoa. Những yếu tố này khiến da càng khô và dễ kích ứng hơn, làm bệnh dễ bùng phát khi kết hợp với cơ địa nhạy cảm.
Nhìn chung, việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh đôi khi cần đến các xét nghiệm chuyên sâu nhưng không phải lúc nào cũng tìm ra được. Vì vậy, người bệnh thường được khuyên nên chủ động tránh các yếu tố dễ gây kích ứng da để hạn chế nguy cơ khởi phát và tái phát bệnh.
NUÔI DƯỠNG LÀN DA KHỎE TỪ BỮA ĂN HÀNG NGÀY
Chế độ ăn uống hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát viêm da cơ địa. Để đạt hiệu quả tốt, thực đơn dành cho người viêm da cơ địa cần được xây dựng dựa trên những nguyên tắc giúp giảm viêm, ổn định hệ miễn dịch và hỗ trợ phục hồi làn da.
Trong đó, nên ưu tiên các thực phẩm có đặc tính kháng viêm và tăng cường sức đề kháng. Những thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, hạt lanh hay hạt chia đã được chứng minh có khả năng làm dịu phản ứng viêm và hạn chế kích ứng da.
Bên cạnh đó, các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như vitamin C, vitamin E và beta-carotene có nhiều trong trái cây, rau củ tươi cũng góp phần bảo vệ tế bào da trước tác động của stress oxy hóa, từ đó hỗ trợ giảm viêm và thúc đẩy quá trình phục hồi.
Trong khi đó, việc bổ sung các vi chất giúp tăng cường miễn dịch như kẽm, selen cùng các thực phẩm chứa men vi sinh như sữa chua không đường hay kefir giúp cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, nâng cao sức đề kháng tổng thể và hỗ trợ kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Sự kết hợp linh hoạt giữa các nhóm thực phẩm này giúp hình thành một chế độ ăn vừa đầy đủ dinh dưỡng vừa có lợi cho làn da nhạy cảm.
Song song với việc bổ sung thực phẩm có lợi, việc hạn chế hoặc loại bỏ các thực phẩm có nguy cơ gây dị ứng cũng đóng vai trò rất quan trọng. Một số thực phẩm chứa lượng histamin tự nhiên cao như phô mai lâu năm, xúc xích, dưa muối, nước tương hay rượu vang có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm nặng thêm tình trạng ngứa, đỏ da ở người có cơ địa dị ứng.
Đồng thời, những thực phẩm chứa các protein dễ kích thích hệ miễn dịch như hải sản có vỏ, trứng gà, sữa bò, đậu phộng và một số loại hạt cũng có thể gây phóng thích histamin nội sinh, dẫn đến các biểu hiện dị ứng trên da như nổi mẩn, ngứa rát hoặc phù nề.
Đồ uống có cồn cũng cần được hạn chế vì có thể làm tăng tính thấm của niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho dị nguyên xâm nhập vào máu, làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, khiến triệu chứng da liễu khó kiểm soát hơn.
Thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, thịt nguội hay xúc xích thường chứa nhiều chất bảo quản, phẩm màu và phụ gia tổng hợp. Những chất này có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch kéo dài và làm tình trạng viêm da trở nên dai dẳng.
Trong trường hợp chưa xác định rõ thực phẩm gây dị ứng cụ thể, việc hạn chế đồng thời các nhóm thực phẩm này và theo dõi phản ứng của cơ thể trong quá trình ăn uống là cần thiết.
Khi xây dựng thực đơn cho người viêm da cơ địa, lựa chọn thực phẩm phù hợp mới chỉ là một phần của quá trình kiểm soát bệnh. Cách lựa chọn và chế biến thực phẩm cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hỗ trợ từ chế độ ăn.
Nên ưu tiên sử dụng thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng để giảm nguy cơ tồn dư hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh hoặc kim loại nặng, vốn là những yếu tố dễ kích thích phản ứng viêm mạn tính.
Việc chế biến nên đơn giản, chủ yếu là luộc, hấp hoặc nướng không dầu để giữ lại tối đa giá trị dinh dưỡng và hạn chế hình thành các hợp chất oxy hóa có hại cho da, cần tránh các gia vị cay nóng vì có thể kích thích hệ miễn dịch.
Ngoài ra, bảo quản thực phẩm đúng cách cũng rất quan trọng, tránh môi trường ẩm ướt hoặc nhiệt độ không ổn định vì dễ tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Một số loại nấm mốc có thể sinh độc tố gây hại cho gan và làm trầm trọng hơn tình trạng viêm da ở người nhạy cảm.
Chỉ khi kiểm soát tốt toàn bộ quá trình từ lựa chọn, chế biến đến bảo quản thực phẩm, chế độ ăn mới thực sự phát huy vai trò hỗ trợ lâu dài trong việc kiểm soát viêm da cơ địa.