Gần đây, cộng đồng chạy bộ không khỏi bàng hoàng trước thông tin một runner lâu năm bất ngờ đột tử tại nhà, chỉ vài giờ sau khi tham gia một giải marathon. Trong bài chia sẻ cuối cùng trên mạng xã hội, anh đã chia sẻ không thể hoàn thành cự ly vì nhịp tim tăng cao bất thường.
Theo các bác sĩ cấp cứu, đột tử ở người trẻ tuy hiếm gặp nhưng khi xảy ra lại rất kịch tính và để lại cú sốc lớn cho gia đình. Đây cũng là một trong những tình huống ưu tiên hàng đầu trong cấp cứu tim mạch hiện nay
DẤU HIỆU CẢNH BÁO KHÔNG NÊN BỎ QUA
Đột tử là tình trạng ngừng tim, ngừng tuần hoàn đột ngột khiến người bệnh mất ý thức ngay lập tức và có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Khác với suy nghĩ phổ biến, đột tử không chỉ xảy ra ở người lớn tuổi. Thống kê cho thấy, nhóm tuổi 12-39 vẫn có nguy cơ, trong đó nam giới gặp nhiều hơn nữ giới.
Từ các ca lâm sàng được ghi nhận tại Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ Trung tâm Cấp cứu A9 cho biết, đột tử ở người trẻ không chủ yếu do xơ vữa mạch vành như người lớn tuổi mà thường liên quan đến bệnh cơ tim và bệnh tim cấu trúc bẩm sinh, viêm cơ tim (thường sau nhiễm virus), bất thường động mạch vành, các hội chứng rối loạn nhịp tim di truyền như Brugada, QT dài, WPW… Khi đó, máy sốc điện phá rung tự động (AED) nếu được sử dụng sớm có thể quyết định cơ hội sống còn của người bệnh.
Trước khi đột tử xảy ra, nhiều người trẻ đã từng có triệu chứng nhưng bỏ qua và cho rằng do mệt hoặc stress công việc. Các dấu hiệu cảnh báo thường gặp gồm hồi hộp, tim đập nhanh bất thường, đau ngực, tức ngực, ngất, choáng váng, xỉu, co giật (dễ bị nhầm với động kinh hoặc tai biến).
Đặc biệt, nam giới trẻ tuổi có các biểu hiện này cần được thăm khám tim mạch sớm, nhất là khi triệu chứng xuất hiện lúc nghỉ ngơi hoặc khi đang ngủ, thời điểm chiếm tỷ lệ cao trong các ca ngừng tuần hoàn.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 60% trường hợp đột tử ở người trẻ tử vong trước khi đến được bệnh viện. Nguyên nhân chính chủ yếu do không có người chứng kiến hoặc không được CPR (ép tim) kịp thời, thiếu AED tại nơi công cộng, nhầm lẫn ngất, co giật với bệnh lý thần kinh thông thường.
Trong khi đó, nếu được ép tim ngay từ đầu và sốc điện sớm, tỷ lệ sống sót tăng rõ rệt và hơn 90% người sống sót có thể hồi phục chức năng thần kinh tốt.
HÀNH ĐỘNG KỊP THỜI ĐỂ NGỪA ĐỘT TỬ
Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt là với các tình trạng nguy hiểm như đột quỵ và đột tử, vốn có thể xảy ra một cách đột ngột và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời.
Điều đáng mừng là phần lớn các yếu tố nguy cơ gây ra hai tình trạng này đều có thể kiểm soát được, nếu mọi người có ý thức chủ động trong việc chăm sóc sức khỏe.
Với người trẻ, việc quan tâm đến sức khỏe tim mạch là cực kỳ quan trọng. Không nên bỏ qua bất kỳ dấu hiệu bất thường nào liên quan đến tim như hồi hộp, nhịp tim nhanh, khó thở, đau ngực hay chóng mặt.
Những ai từng có tiền sử ngất, đau ngực hoặc hồi hộp không đều không rõ nguyên nhân cần chủ động đi khám tim mạch. Nếu trong gia đình có người từng đột tử sớm, việc cân nhắc tầm soát tim mạch định kỳ và các xét nghiệm di truyền là điều nên làm. Ngoài ra, tránh lạm dụng các chất kích thích, thuốc không rõ nguồn gốc cũng là biện pháp phòng ngừa cần thiết để bảo vệ trái tim.
Bên cạnh các cách trên, một lối sống khoa học là nền tảng quan trọng giúp phòng ngừa đột tử hiệu quả. Chế độ ăn uống hợp lý đóng vai trò then chốt bao gồm việc tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Không chỉ vậy, cần hạn chế muối, đường, mỡ động vật và các thực phẩm chế biến sẵn. Nên ưu tiên chất béo không bão hòa từ dầu thực vật, cá, đảm bảo cung cấp đủ nước và hạn chế rượu bia.
Vận động thể chất đều đặn cũng là yếu tố không thể thiếu. Hoạt động thể dục khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần được khuyến khích với các hình thức phù hợp thể trạng như đi bộ nhanh, đạp xe, yoga hay bơi lội. Tuy nhiên, cần tránh vận động quá sức, đặc biệt ở những người có bệnh lý tim mạch.
Người trẻ nên hoàn toàn không hút thuốc lá và tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Rượu bia cũng cần được kiểm soát nghiêm ngặt, thậm chí tốt nhất nên kiêng hẳn để bảo vệ tim mạch và não bộ. Giấc ngủ đầy đủ từ 7 - 8 giờ mỗi đêm là điều cần thiết, hạn chế thức khuya kéo dài.
Việc giảm căng thẳng và duy trì cân bằng cuộc sống thông qua các phương pháp thư giãn như thiền, nghe nhạc hay đọc sách sẽ giúp hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ các tình trạng đột quỵ và đột tử, đồng thời nâng cao chất lượng sống tổng thể.
Với cộng đồng, kiến thức và kỹ năng sơ cứu có thể cứu sống những người trẻ trong tình huống khẩn cấp. Phổ cập kỹ năng CPR (cấp cứu ngừng tim) cho mọi người, tăng cường lắp đặt máy sốc tim tự động (AED) ở những nơi công cộng, trường học, phòng gym hay các khu vực đông người là những bước đi thiết thực.
Đồng thời, nâng cao nhận thức rằng những triệu chứng như ngất hay co giật ở người trẻ không phải lúc nào cũng là lành tính sẽ giúp mọi người chủ động hơn trong việc phòng tránh nguy cơ đột tử.
Mặc dù đột tử ở người trẻ là hiếm gặp nhưng điều đó không có nghĩa là không thể phòng tránh. Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, cấp cứu đúng cách và không vội vàng kết luận các triệu chứng đều có thể cứu được nhiều sinh mạng.
Đôi khi, chỉ một bàn tay ép tim đúng nhịp hay một cú sốc điện kịp thời từ AED cũng chính là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Nhận thức, chuẩn bị và hành động đúng lúc chính là chìa khóa để bảo vệ trái tim của thế hệ trẻ.
