Chỉ mất khoảng 2 giờ đi tàu về phía Tây Bắc Kinh, du khách sẽ đến được vùng thảo nguyên trải dài và những nón núi lửa cổ ở Nội Mông, Trung Quốc. Vùng đất rộng lớn, khô cằn này từ lâu là thủ phủ chăn nuôi cừu và khai thác than của Trung Quốc, nhưng trong vài năm trở lại đây, nơi này đã trở thành địa điểm xây dựng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) được chú ý nhất cả nước.
Tại Ulanqab, thành phố ở Nội Mông với khoảng 1,5 triệu dân, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc cam kết xây dựng những dự án có tổng công suất ước tính lên tới 12,5 gigawatt (GW) tại thành phố này. Để so sánh, dự án Stargate trị giá 500 tỷ USD của OpenAI cũng chỉ dự kiến đạt tổng công suất 10 GW khi hoàn thành.
Theo một báo cáo nghiên cứu do Goldman Sachs công bố tuần trước, hơn 70% tổng số cam kết được công bố chỉ trong năm qua, đưa Ulanqab trở thành một trong những cụm trung tâm tính toán phát triển nhanh nhất châu Á.
Lần đầu tiên trong lịch sử, các công ty AI Trung Quốc đầu tư lớn vào hạ tầng của chính mình thay vì thuê năng lực tính toán từ các công ty điện toán đám mây. Theo các nguồn tin, DeepSeek đang xây dựng một trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn tại Ulanqab, cùng với ByteDance, Alibaba và Xiaohongshu.
Các doanh nghiệp Trung Quốc đổ xô đến Ulanqab vì nhiều lý do. Thành phố nằm trên vùng cao của cao nguyên Nội Mông và có mùa đông dài, lạnh, đồng nghĩa các trung tâm dữ liệu không cần tiêu tốn quá nhiều năng lượng để làm mát. Ulanqab cũng tương đối gần Bắc Kinh, nhờ đó dữ liệu có thể được truyền tới những khu vực đông dân của Trung Quốc với độ trễ tối thiểu. Tuy nhiên, yếu tố hấp dẫn nhất lại liên quan đến chi phí. Giá điện tại Nội Mông rẻ hơn hầu hết các khu vực khác của Trung Quốc nhờ tốc độ phát triển mạnh của năng lượng gió và mặt trời cùng nguồn cung than dồi dào.
Nhưng khu vực cũng đối mặt với một vấn đề lớn, đó là tìm đủ nguồn nước. Ulanqab có khí hậu khô hạn, chỉ nhận khoảng 356 mm lượng mưa mỗi năm. Chính quyền địa phương vốn đã gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ nước đáp ứng nhu cầu của người dân, ngay cả trước khi nhiều dự án trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch đi vào hoạt động.
Các trung tâm dữ liệu đang được xây dựng tại thành phố sẽ cần ít nước hơn vào mùa đông. Dữ liệu thời tiết của chính quyền địa phương Ulanqab cho thấy những trung tâm này chỉ cần bổ sung nước để làm mát trong 2 tháng mỗi năm. Nhưng toàn bộ hệ thống hạ tầng mới vẫn có thể tạo ra thách thức đáng kể đối với môi trường trong khu vực.
Trong quá khứ, khu vực Nội Mông từng là một “điểm nóng” về trung tâm dữ liệu từ 1 thập kỷ trước, trước cả khi làn sóng AI hiện nay bùng nổ. Huawei đã xây dựng trung tâm dữ liệu đầu tiên tại Ulanqab vào năm 2016, sau đó Apple cũng làm điều tương tự 3 năm sau. Năm 2021, khu vực này được lựa chọn là một trong những trung tâm chính của dự án cấp quốc gia mang tên “Dữ liệu phía Đông, Tính toán phía Tây”, nhằm xây dựng các trung tâm dữ liệu tại những vùng nội địa phía Tây Trung Quốc. Tuy nhiên, dự án khi đó có một nhược điểm lớn. Do nằm xa bờ biển phía Đông, nơi tập trung đông dân cư của Trung Quốc, các trung tâm dữ liệu này ban đầu phải đối mặt với độ trễ cao khi truyền dữ liệu tới phần lớn người dùng. Vì vậy, chúng chủ yếu được sử dụng để lưu trữ dữ liệu dự phòng, cho đến khi AI mang lại cho những trung tâm này một mục đích mới.
“Với sự trỗi dậy của AI vào năm 2022, người ta nhận ra rằng những trung tâm dữ liệu ở xa thực tế có thể được sử dụng hiệu quả cho việc huấn luyện mô hình”, ông Andrew Stokols, giáo sư tại Đại học Quản lý Singapore, người nghiên cứu về hạ tầng tính toán của Trung Quốc, cho biết. Một lần huấn luyện mô hình AI có thể kéo dài nhiều tháng và không đòi hỏi nhiều thao tác điều chỉnh theo thời gian thực, vì vậy độ trễ trở thành vấn đề ít quan trọng hơn. Hiện khu vực này cũng được kết nối bằng hai tuyến cáp quang chuyên dụng được xây dựng vào năm 2017 và 2019, giúp giảm tốc độ độ trễ trung bình xuống dưới 5 mili giây, đủ nhanh để hỗ trợ các hoạt động trao đổi dữ liệu theo thời gian thực như suy luận AI.
Theo ông Stokols, so với các trung tâm dữ liệu khác tại Trung Quốc, tốc độ phát triển của Ulanqab dường như được thúc đẩy bởi nhu cầu thương mại nhiều hơn là đầu tư do chính phủ dẫn dắt. Khi các start-up AI Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI và Zhipu AI bắt đầu thu hút nhiều người dùng trả phí hơn trong nước, họ đã tìm thấy một mô hình kinh doanh khả thi cho các trung tâm dữ liệu phục vụ suy luận AI.
Trong khi đó, chính phủ Trung Quốc còn hào hứng với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Nội Mông vì một lý do khác - những trung tâm này có thể giúp hấp thụ lượng công suất năng lượng tái tạo dư thừa của đất nước. Ông Damien Ma, giám đốc Carnegie China, một trung tâm nghiên cứu có trụ sở tại Singapore, chia sẻ rằng nghiên cứu cho thấy có mối tương quan tích cực giữa khu vực có lượng năng lượng tái tạo chưa được sử dụng lớn nhất và nơi xây dựng nhiều trung tâm dữ liệu nhất. Trong mắt chính phủ Trung Quốc, đây là chiến lược đôi bên cùng có lợi. Trung Quốc có thể bắt kịp tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu của Mỹ, đồng thời gia tăng nhu cầu đối với năng lượng tái tạo.
Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi Envision, một trong những nhà sản xuất tua-bin gió lớn nhất Trung Quốc, công bố kế hoạch xây dựng một trung tâm dữ liệu AI công suất 2 GW tại Ulanqab, được kết nối trực tiếp với nguồn điện sạch của chính công ty.
Mặc dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng việc coi trung tâm dữ liệu AI và năng lượng tái tạo tại Trung Quốc là một sự kết hợp hoàn hảo sẽ là cách nhìn quá đơn giản. Nghiên cứu của giáo sư Andrew Stokols chỉ ra, khoảng 37% sản lượng điện tại Ulanqab vẫn đến từ than. Do các trung tâm dữ liệu cần vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày, các nhà vận hành từ trước đến nay vẫn ưu tiên nhiên liệu hóa thạch vì tính ổn định. Khu vực này hiện đang chạy đua để thay thế than bằng năng lượng gió và mặt trời, nhưng vẫn chưa rõ quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh đến đâu hoặc sẽ đi xa đến mức nào. Trong thời gian tới, các trung tâm dữ liệu mọc lên tại vùng cao nguyên hẻo lánh của Trung Quốc vẫn sẽ phải phụ thuộc vào than ở một mức độ nhất định.