Hiện nay, khoảng 200 triệu người trên toàn thế giới đang sống chung với bệnh thoái hóa hoàng điểm do tuổi tác (AMD) – một tình trạng ảnh hưởng đến thị lực trung tâm, gây mờ mắt hoặc các rối loạn thị giác khác.
AMD gồm hai thể là thể khô và thể ướt. Trong đó, thể khô chiếm phần lớn và xảy ra khi vùng hoàng điểm - nằm ở phía sau võng mạc - bị thoái hóa tự nhiên theo thời gian. Thể ướt ít phổ biến hơn nhưng nghiêm trọng hơn, do các mạch máu bất thường phát triển ở phía sau mắt và gây tổn thương hoàng điểm.
Các nguy cơ chủ yếu dẫn đến AMD đều là khó có thể kiểm soát, điển hình như tuổi tác và yếu tố di truyền. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể điều chỉnh như hạn chế hút thuốc, kiểm soát cân nặng, chế độ ăn uống và mức độ vận động lại đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh.
Một chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa như lutein, zeaxanthin, cùng với kẽm, vitamin C, E và axit béo omega-3 đã được chứng minh là có thể giúp giảm nguy cơ mắc AMD.
“Thoái hóa hoàng điểm là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực ở người cao tuổi tại các nước phát triển”, bác sĩ Lưu Tư Vĩ tại Bệnh viện Thái Hòa, Đại học Y Hồ Bắc (Trung Quốc) chia sẻ với tạp chí Medical News Today.
“Do hiện chưa có phương pháp điều trị triệt để, việc xác định các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh là rất quan trọng để làm chậm tiến triển bệnh, bảo vệ thị lực và nâng cao chất lượng sống của bệnh nhân”, ông nói thêm.
Đáng chú ý, trong một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Food Science & Nutrition, đội ngũ bác sĩ Lưu Tư Vĩ đã phát hiện ra mối liên hệ giữa thói quen uống cà phê hòa tan, yếu tố di truyền, và nguy cơ mắc AMD thể khô. Dữ liệu được thu thập từ hơn 500.000 người tham gia trong cơ sở dữ liệu UK Biobank. Những người này được phân chia theo thói quen sử dụng các loại cà phê như cà phê không chứa caffeine, cà phê xay (ground coffee) và cà phê hòa tan.
Dữ liệu về các trường hợp AMD (cả thể khô và thể ướt) được thu thập từ cơ sở dữ liệu Finngen với những người từ 50 tuổi trở lên.
“Cà phê là một trong những thức uống phổ biến nhất trên toàn cầu. Về ưu điểm, chúng giàu polyphenol và chất chống oxy hóa, có khả năng bảo vệ thần kinh. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy yếu tố di truyền có ảnh hưởng đến thói quen ăn uống. Nghiên cứu mối liên hệ giữa khuynh hướng di truyền đối với tiêu thụ cà phê và nguy cơ AMD có thể giúp khám phá các cơ chế bệnh sinh tiềm ẩn”, bác sĩ Lưu lưu ý.
Sau khi áp dụng các phương pháp phân tích như mendelian randomization và liên kết điểm lệch chuẩn (LDSC) để đánh giá mối tương quan di truyền, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những người có nguy cơ cao về mặt di truyền thường xuyên tiêu thụ cà phê hòa tan có nguy cơ mắc AMD thể khô cao hơn gần 7 lần so với người khác.
Nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ giữa việc uống cà phê (dù ở bất kỳ dạng nào) với nguy cơ mắc AMD thể ướt.
Nhóm nghiên cứu hiện đang lên kế hoạch xác minh kết quả trên các nhóm dân số độc lập khác và thực hiện các nghiên cứu chức năng để xác định liệu các cơ chế chuyển hóa liên quan đến cà phê hòa tan có thực sự liên quan tới quá trình bệnh AMD phát triển hay không.
Nhận xét về việc này, bác sĩ David I. Geffen, Giám đốc Dịch vụ Khúc xạ và Nhãn khoa tại Trung tâm Gordon Schanzlin New Vision (Mỹ) cho rằng nghiên cứu trên rất đáng quan tâm, nhưng chưa đủ cơ sở để đưa ra kết luận rõ ràng. “Chúng ta cần biết rõ hơn về lượng cà phê hòa tan được tiêu thụ trong nhóm người mắc AMD, cũng như các yếu tố liên quan như điều kiện kinh tế xã hội, lối sống. Còn quá sớm để có thể khẳng định cà phê hòa tan là một trong những nguyên nhân trực tiếp”.
Trong khi đó, bác sĩ Benjamin Bert, chuyên gia nhãn khoa tại MemorialCare Orange Coast Medical Center (Mỹ) cũng bày tỏ sự quan tâm: “Nghiên cứu thể hiện một hướng đi mới trong y học, đó là chăm sóc sức khỏe dựa trên hồ sơ gene cá nhân. Thứ hai, nó nhấn mạnh vai trò ngày càng rõ của thực phẩm trong y học dự phòng.
Theo ông, cà phê hòa tan là sản phẩm đã qua chế biến và sấy khô, trong khi cà phê pha tự nhiên lại không có mối liên hệ nào với nguy cơ AMD. Điều này tiếp tục đặt ra câu hỏi về tác động tiêu cực của thực phẩm chế biến sẵn đối với sức khỏe. “Chúng ta cần nghiên cứu thêm để xác định liệu cà phê hòa tan có phải là thực phẩm duy nhất liên quan đến nguy cơ này, hay đây là đặc điểm chung của các thực phẩm công nghiệp hóa”, bác sĩ Bert kết luận.
