Ung thư đang ngày càng trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Những con số đáng báo động không chỉ phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của căn bệnh nguy hiểm mà còn đặt ra áp lực lớn cho hệ thống y tế và kinh tế quốc gia.
HƠN 120.000 NGƯỜI TỬ VONG DO UNG THƯ MỖI NĂM
Theo ước tính của Tổ chức ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) năm 2022, mỗi năm Việt Nam có đến 180.480 ca mới mắc và 120.184 ca tử vong do ung thư.
Hiện Việt Nam đang ở vị trí thứ 20 về tỷ lệ mắc mới tại châu Á và thứ 101 trên toàn cầu. Tỷ lệ tử vong cao một phần là do bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi đã bước vào giai đoạn 3 hoặc 4, tức giai đoạn tiến triển nặng, ít khả năng điều trị thành công.
Thực trạng bệnh lý cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ. Các loại ung thư phổ biến ở nam giới gồm ung thư gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, tiền liệt tuyến (chiếm khoảng 65,8% tổng các loại ung thư).
Ở nữ giới, các bệnh ung thư phổ biến gồm ung thư vú, phổi, đại trực tràng, dạ dày, gan (chiếm khoảng 59,4% tổng các loại ung thư). Xét chung cả hai giới, ung thư gan, phổi, vú, dạ dày và đại trực tràng là những loại có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất tại Việt Nam hiện nay.
Riêng với ung thư vú, đây là loại ung thư phổ biến nhất ở nữ giới Việt Nam, với 21.555 ca mắc mới mỗi năm, trong đó có 9.345 ca tử vong, chiếm tới 25,8% tổng số ca ung thư ở nữ. Điều đáng nói là tỷ lệ phát hiện sớm ung thư vú ở Việt Nam vẫn còn thấp, trong khi trên thế giới, nhiều nước đã đạt tỷ lệ chữa khỏi lên đến 80–90% nếu phát hiện sớm.
Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các chuyên gia trong nước, nếu không có biện pháp can thiệp quyết liệt, số ca ung thư tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh.
Cụ thể, dự báo đến năm 2030, số bệnh nhân được phát hiện và tử vong do ung thư tại Việt Nam sẽ tăng lên khoảng 40% với 230.000 ca mới mắc và 166.000 ca tử vong. Đến năm 2040, số ca mắc mới tăng khoảng 59,4%, số ca tử vong do ung thư tăng khoảng 70,3%.
Phát biểu tại Hội nghị khoa học "Xạ trị ung thư năm 2023", GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế nhận định có nhiều nguyên nhân gây ung thư. Trong đó, 10% do rối loạn nội tiết, tổn thương có tính di truyền bên trong cơ thể, 80% do các tác nhân không lành mạnh bên ngoài như liên quan đến hút thuốc, rượu bia, chế độ ăn uống, rèn luyện thể thao, các yếu tố do vi khuẩn, virus, ô nhiễm môi trường, tia phóng xạ…
Đặc biệt, hút thuốc lá là nguyên nhân dẫn đến khoảng 30% số ca ung thư bao gồm ung thư phổi, thanh quản, thực quản, khoang miệng, dạ dày, vú và cổ tử cung. Đây là yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh được nhưng vẫn phổ biến trong cộng đồng.
Ngoài ra, ung thư không chỉ là thách thức y tế mà còn là gánh nặng kinh tế to lớn đối với người bệnh, gia đình và cả hệ thống y tế quốc gia. Theo báo cáo của Bộ Y tế, chi phí điều trị ung thư tại Việt Nam rất cao, đặc biệt là chi phí thuốc. Năm 2023, tổng chi tiêu cho thuốc điều trị ung thư lên đến 7.521 tỷ đồng, đứng đầu trong các khoản chi trả từ quỹ bảo hiểm y tế quốc gia.
Đồng thời, ung thư còn là một trong 10 nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật tại Việt Nam, đóng góp đáng kể vào tỷ lệ 74,3% gánh nặng bệnh tật do các bệnh không lây nhiễm (NCDs). Điều này đồng nghĩa với việc ung thư không chỉ đe dọa tính mạng người bệnh mà còn làm suy yếu nguồn lực kinh tế, lao động và phát triển xã hội.
Y TẾ VIỆT NAM CHUYỂN MÌNH VỚI AI
Trước thực trạng đáng lo ngại này, tầm soát ung thư sớm được xem là giải pháp then chốt giúp giảm tỷ lệ tử vong và tiết kiệm chi phí điều trị. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu có thể giúp điều trị khỏi hoàn toàn hoặc kéo dài thời gian sống với chất lượng tốt hơn.
Trong bối cảnh đó, sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong y học đang mở ra cơ hội mới trong công tác phát hiện, chẩn đoán và điều trị ung thư tại Việt Nam. Nhiều bệnh viện và đơn vị nghiên cứu trong nước đã bắt đầu triển khai các giải pháp AI vào thực tiễn, đặc biệt là trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh và tầm soát ung thư.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là hệ thống VinDr, sản phẩm do VinBigdata phát triển đã đạt chứng nhận FDA của Hoa Kỳ, có khả năng phát hiện dấu hiệu ung thư vú trên ảnh X-quang với độ chính xác cao. Hệ thống có khả năng tự động phân loại ảnh chụp X-quang tuyến vú, phát hiện các ca nghi ngờ ung thư vú, độ chính xác 96,5% với dữ liệu người Việt và 95,8% với dữ liệu người Mỹ.
Ngoài chẩn đoán ảnh X-quang tuyến vú, sản phẩm được tích hợp các công cụ hỗ trợ chẩn đoán thông minh cho 6 loại ảnh khác gồm X-quang lồng ngực, X-quang cột sống, CT sọ não, CT lồng ngực, CT gan mật, MRI sọ não.
Máy có thể phát hiện, khoanh vùng gần 70 loại bất thường phổ biến và chẩn đoán đồng thời nhiều ca chụp một lúc với độ chính xác và tốc độ không đổi. Hiện VinDr đang được triển khai thử nghiệm tại một số bệnh viện lớn như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Vinmec Times City.
Bên cạnh đó, các bệnh viện như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện K… đã sử dụng các hệ thống AI trong việc phân tích hình ảnh y khoa và hỗ trợ chẩn đoán. Các hệ thống này giúp bác sĩ phát hiện sớm dấu hiệu của ung thư, bệnh tim mạch và các bệnh lý thần kinh thông qua phân tích dữ liệu từ các hình ảnh X-quang, CT scan và MRI.
Bệnh viện Đại học Y Thái Bình và Bệnh viện Nội tiết Trung ương cũng đang ứng dụng AI trong siêu âm tuyến giáp và siêu âm vú, giúp phát hiện bất thường nhanh hơn và chính xác hơn so với phương pháp truyền thống.
Viện Y dược học dân tộc TP.HCM và Bệnh viện Hùng Vương cũng đang sử dụng hệ thống sàng lọc ung thư cổ tử cung CerviCare AI. Công nghệ này sử dụng camera y khoa để thu nhận hình ảnh, tích hợp trực tiếp với phần mềm AI cho phép phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung với độ nhạy lên đến 98%, ghi lại và lưu trữ hồ sơ hình ảnh, giúp theo dõi tiến triển bệnh lý một cách hệ thống và thực hiện tầm soát quy mô lớn.
Không chỉ các bệnh viện lớn, Việt Nam còn có trung tâm tầm soát ung thư bằng AI. Theo đó, Trung tâm Tầm soát Công nghệ cao Nura được trang bị hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại của Fujifilm kết hợp hơn 50 giải pháp AI độc quyền. Chỉ trong 120 phút, trung tâm hỗ trợ chẩn đoán đến 10 loại ung thư.
Với công nghệ AI hiện đại từ Fujifilm, Nura có thể phát hiện các tổn thương siêu nhỏ từ 1mm, những dấu hiệu sớm nhất của bệnh mà mắt thường không thể nhận ra. Hệ thống AI hỗ trợ bác sĩ phân tích dữ liệu nhanh chóng, giảm tối đa sai sót, đảm bảo độ chính xác theo tiêu chuẩn Nhật Bản.
