Vụ kiện do tỷ phú Elon Musk đệ trình nhằm vào nhà phát triển ChatGPT là OpenAI cùng các lãnh đạo của công ty, trong đó có CEO Sam Altman, đã chính thức được đưa ra xét xử vào đầu tuần này. Nhiều tên tuổi lớn trong ngành công nghệ đã đứng ra làm chứng, xoay quanh câu hỏi liệu ban lãnh đạo OpenAI có đánh lừa ông Elon Musk và phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu của tổ chức khi chuyển sang mô hình có yếu tố lợi nhuận hay không.
Ông Dan Ives, chuyên gia phân tích của Wedbush, nhận định: “Đây là “một drama công nghệ” mà mọi nhà đầu tư đều theo dõi Elon Musk đối đầu Sam Altman như bước vào sàn đấu MMA”.
Về nội dung vụ kiện, Elon Musk là nhà đồng sáng lập và tài trợ cho OpenAI từ năm 2015 dưới mô hình phi lợi nhuận, với tổng số tiền khoảng 44 triệu USD trong những năm đầu. Tuy nhiên, ông rời công ty vào năm 2018 sau mâu thuẫn nội bộ.
Sau khi Elon Musk rời đi, OpenAI cần huy động thêm vốn. Một công ty con vì lợi nhuận được thành lập năm 2019, và đến năm 2025 chuyển thành công ty lợi ích công cộng do tổ chức phi lợi nhuận giám sát. Sự thay đổi này đã được các tổng chưởng lý bang California và Delaware phê duyệt.
Elon Musk cho rằng sự thay đổi này đi ngược lại sứ mệnh ban đầu là phát triển AI mã nguồn mở an toàn vì lợi ích cộng đồng, đồng thời cáo buộc ban lãnh đạo đã trục lợi từ các đóng góp của ông.
Elon Musk cũng cáo buộc Microsoft - đối tác lớn của OpenAI - đã hỗ trợ hành vi vi phạm nghĩa vụ ủy thác từ thiện.
Ông yêu cầu tòa án buộc OpenAI quay trở lại mô hình phi lợi nhuận, loại bỏ Sam Altman và Greg Brockman khỏi ban lãnh đạo, đồng thời bồi thường hơn 130 tỷ USD (số tiền này được Elon Musk đề nghị chuyển lại cho quỹ phi lợi nhuận của OpenAI).
Ở chiều ngược lại, OpenAI cho rằng chính Elon Musk từng ủng hộ mô hình vì lợi nhuận và rời công ty do không giành được quyền kiểm soát. Công ty cũng khẳng định vụ kiện xuất phát từ sự ghen tị và hối tiếc của Elon Musk, bên cạnh đó còn nhằm mục đích cản trở một đối thủ cạnh tranh.
Giới chuyên gia nhận định vụ kiện đặt ra câu hỏi lớn rằng liệu một tổ chức có thể thay đổi từ sứ mệnh vì lợi ích công sang mô hình thương mại hay không, và động cơ thực sự của Elon Musk là nguyên tắc hay tính cạnh tranh.
Hồ sơ vụ án bao gồm hàng trăm trang email, tin nhắn và tài liệu từ nhiều nhân vật quan trọng trong ngành công nghệ. Bồi thẩm đoàn dự kiến bắt đầu nghị án từ ngày 12/5.
Trong phần điều trần của mình, ông Elon Musk nhấn mạnh vụ kiện không chỉ liên quan đến một công ty mà còn tới tương lai của công nghệ AI, thứ mà ông cho rằng có thể mang lại thịnh vượng nhưng cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nhân loại.
Ông nhấn mạnh, chính những lo ngại này đã thúc đẩy ông sáng lập một tổ chức phi lợi nhuận nhằm phát triển AI an toàn và mở, đồng thời cảnh báo về kịch bản tiêu cực kiểu “Terminator” - cách nói ẩn dụ, xuất phát từ loạt phim nổi tiếng The Terminator, trong đó trí tuệ nhân tạo trở nên quá thông minh, tự ý thức và vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Phiên tòa còn gây chú ý khi ông Elon Musk liên tục đăng tải các phát ngôn gay gắt trên mạng xã hội, khiến thẩm phán phải cảnh báo và cân nhắc áp dụng lệnh hạn chế phát biểu. Cuối cùng, Elon Musk cùng các bên liên quan đã đồng ý hạn chế bình luận công khai về vụ việc.
Quá trình lựa chọn bồi thẩm đoàn cũng gặp khó khăn khi một số ứng viên bày tỏ quan điểm tiêu cực về Elon Musk. Tuy nhiên, thẩm phán nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa với việc họ không thể đưa ra phán quyết công bằng.
Thẩm phán đã yêu cầu triệu tập số lượng ứng viên bồi thẩm lớn gấp ba lần thông thường để sàng lọc kỹ hơn quan điểm của họ, không chỉ về các cá nhân liên quan mà còn về AI nói chung. Bồi thẩm đoàn sẽ chỉ đưa ra khuyến nghị về trách nhiệm pháp lý, trong khi quyết định cuối cùng thuộc về thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers.
Các tài liệu chứng cứ cho thấy nhiều trao đổi nội bộ giữa các bên có nội dung khác biệt đáng kể so với các tuyên bố công khai. Trong một email năm 2023, Sam Altman từng gọi Elon Musk là “người hùng”, đồng thời bày tỏ tổn thương trước những chỉ trích của ông.
Phiên tòa diễn ra vào thời điểm nhạy cảm đối với OpenAI, khi công ty đang hướng tới một đợt IPO quy mô lớn và phải đối mặt với làn sóng cạnh tranh gay gắt trong ngành. Tham vọng IPO của OpenAI có thể đổ vỡ nếu Elon Musk thắng kiện. Khi đó, Sam Altman và nhà đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Greg Brockman có nguy cơ mất vị trí, mở ra cơ hội cho công ty AI của Elon Musk là xAI vượt lên.