Nước ngọt ăn kiêng thường được xem là lựa chọn lành mạnh hơn so với nước ngọt thông thường vì không chứa đường và calo. Thành phần cơ bản của nước ngọt ăn kiêng tương tự như nước ngọt thường nhưng đường được thay bằng các chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame, potassium acesulfame, sucralose hay saccharin. Những chất này đều được FDA phê duyệt và nghiên cứu kỹ lưỡng.
Bên cạnh chất tạo ngọt, các thành phần khác trong hai loại nước ngọt hầu như giống nhau bao gồm hương liệu và phụ gia nhân tạo. Nước ngọt ăn kiêng không calo vì đường là nguồn calo chính trong nước ngọt thông thường.
Việc thay nước ngọt thường bằng nước ngọt ăn kiêng là cách đơn giản để giảm lượng đường và calo nạp vào cơ thể. Giảm tiêu thụ đường bổ sung có thể giúp hạn chế nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe như tiểu đường tuýp 2, bệnh tim và sâu răng.
Thay thế đồ uống nhiều đường bằng nước lọc mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe nhưng việc uống nước ngọt ăn kiêng thường xuyên vẫn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cùng các vấn đề sức khỏe khác.
Đầu tiên, thay nước ngọt thường bằng nước ngọt ăn kiêng có thể giúp giảm lượng đường gây sâu răng nhưng không đồng nghĩa với việc bảo vệ hoàn toàn sức khỏe răng miệng.
Nước ngọt ăn kiêng vẫn có tính axit và uống thường xuyên có thể dẫn đến xói mòn men răng theo thời gian. Nghiên cứu cho thấy những người uống nước ngọt ăn kiêng có xu hướng bị xói mòn răng nhiều hơn so với những người chủ yếu uống nước lọc. Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ, việc tiêu thụ đồ uống có gas thường xuyên là một trong những yếu tố nguy cơ chính gây xói mòn răng.
Mặc dù nước ngọt ăn kiêng không chứa đường, việc tiêu thụ thường xuyên vẫn có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường.
Chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame có thể làm tăng kháng insulin, tăng hormone căng thẳng cortisol, rối loạn vi khuẩn đường ruột và gây stress oxy hóa, khiến việc kiểm soát tiểu đường trở nên khó khăn hơn.
Đồng thời, các chất tạo ngọt này cũng có thể làm não khó nhận biết mối quan hệ giữa độ ngọt và lượng calo, ảnh hưởng đến chất lượng chế độ ăn tổng thể.
Nước ngọt ăn kiêng cũng có thể làm tăng nguy cơ bệnh thận. Một số nghiên cứu cho thấy càng uống nhiều nước ngọt ăn kiêng, nguy cơ mắc bệnh thận càng cao. Nguyên nhân có thể liên quan đến hàm lượng photpho trong nước ngọt, được dùng để tạo màu và hương vị.
Mặc dù photpho là khoáng chất quan trọng giúp xây dựng xương và răng chắc khỏe, tiêu thụ quá nhiều có thể làm suy giảm chức năng thận, đặc biệt ở những người có bệnh thận mạn tính.
Ngoài ra, một số nghiên cứu còn liên kết việc uống nước ngọt ăn kiêng với huyết áp cao, mặc dù cơ chế vẫn chưa rõ. Cụ thể, nguy cơ cao huyết áp tăng 9% với mỗi khẩu phần nước ngọt ăn kiêng mỗi ngày.
Trong một nghiên cứu khác, người uống nước ngọt ăn kiêng có nguy cơ cao huyết áp cao hơn một chút so với người uống nước ngọt thường. Các nhà nghiên cứu chưa xác định được mối quan hệ trực tiếp và việc uống nước ngọt ăn kiêng có thể xuất phát từ những vấn đề sức khỏe đã tồn tại liên quan đến huyết áp như bệnh tim hoặc béo phì.