Vàng vốn được xem là tài sản mà nhà đầu tư tìm đến khi lạm phát tăng cao. Thế nhưng hiện nay, dù lạm phát Mỹ đang ở mức cao nhất trong ba năm, nhưng giá vàng lại đang hướng tới tháng giảm thứ tư liên tiếp và thấp hơn khoảng 25% so với mức đỉnh lịch sử được thiết lập vào tháng 1/2026. Kim loại quý vốn được cho là công cụ bảo vệ tài sản trước lạm phát hiện lại đang diễn biến theo hướng ngược lại. Điều gì đang xảy ra?
Câu trả lời cho thấy một quan niệm sai lầm phổ biến về vàng, đồng thời lý giải vì sao kim loại quý này không phải lúc nào cũng là hàng rào chống lạm phát hiệu quả như nhiều người vẫn tin tưởng.
LỰC CẢN CHÍNH ĐỐI VỚI ĐÀ TĂNG CỦA GIÁ VÀNG
Trước hết, cần hiểu rõ vàng không phải là gì.
Khác với trái phiếu, vàng không trả lãi định kỳ. Khác với cổ phiếu, vàng cũng không mang lại cổ tức. Điều đó khiến giá vàng đặc biệt nhạy cảm với mức sinh lời của các loại tài sản khác trên thị trường.
Khi lợi suất trái phiếu chính phủ gần như bằng không, việc nắm giữ vàng không khiến nhà đầu tư phải đánh đổi quá nhiều chi phí cơ hội. Nhưng khi trái phiếu mang lại lợi suất thực hấp dẫn, chi phí cơ hội của việc sở hữu vàng tăng lên và nhà đầu tư bắt đầu do dự.
Logic tương tự cũng áp dụng đối với thị trường chứng khoán. Khi doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận mạnh mẽ và tăng cổ tức thì việc nắm giữ vàng trở nên kém hấp dẫn hơn.
Đó chính là bối cảnh mà thị trường hiện đang phản ánh.
Trong quý 1/2026, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) của các doanh nghiệp thuộc chỉ số S&P 500 tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Các nhà phân tích dự báo tốc độ tăng trưởng lợi nhuận hàng năm vẫn duy trì ở mức hai chữ số cho tới quý 4/2027.
Trong khi đó, lạm phát đang nóng lên do cú sốc năng lượng liên quan đến cuộc xung đột với Iran cũng như tác động kéo dài của các chính sách thuế quan.
Để đối phó, các ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng lãi suất trong tháng 6. Sự chú ý hiện chuyển sang Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) dưới sự lãnh đạo của tân Chủ tịch Kevin Warsh. Ngay trong cuộc họp đầu tiên, ông Warsh đã phát đi tín hiệu rõ ràng về lập trường cứng rắn đối với lạm phát. Ông cho rằng giá cả leo thang là hệ quả của những sai lầm chính sách chứ không phải sự cố bất ngờ, đồng thời tuyên bố với thị trường rằng lạm phát là một sự lựa chọn và ủy ban sẽ mang lại sự ổn định giá cả.
Những phát biểu mang tính ôn hòa mà giới đầu tư kỳ vọng đã không xuất hiện. Hiện có 9 thành viên hoạch định chính sách của Fed dự báo tăng lãi suất trong năm nay.
Thị trường đã nhanh chóng điều chỉnh lại dự báo. Các nhà kinh tế tại Bank of America đã thay đổi quan điểm và hiện dự báo Fed sẽ nâng lãi suất tổng cộng 0,75 điểm phần trăm trong năm nay, vào các cuộc họp tháng 9, tháng 10 và tháng 12. Nếu kịch bản này xảy ra, lãi suất chính sách của Fed sẽ tăng lên vùng 4,25% - 4,5%.
Đây là tín hiệu đảo ngược mạnh mẽ so với kỳ vọng cắt giảm lãi suất mà thị trường còn đưa ra chỉ vài tháng trước.
Lý do được đưa ra khá rõ ràng - các số liệu kinh tế đang ủng hộ việc tăng lãi suất. Lạm phát lõi theo chỉ số PCE - thước đo lạm phát được Fed ưu tiên theo dõi - hiện dao động quanh mức 3,5% và đang có dấu hiệu xấu đi.
HIỂU RÕ HƠN VỀ TÀI SẢN TRÚ ẨN AN TOÀN
Một năm trước, gần như tất cả nhà đầu tư đều lạc quan với vàng. Kim loại quý này hoạt động như một “nam châm hút vốn” trong bối cảnh bất ổn từ các chính sách thuế quan và kỳ vọng lãi suất sẽ giảm.
Nhưng hiện nay, phe lạc quan với vàng đang dần thu hẹp kỳ vọng. Ngân hàng Goldman Sachs hạ dự báo giá vàng vào tháng 12/2026 xuống còn 4.900 USD/ounce, thấp hơn mức dự báo trước đó là 5.400 USD/ounce. Ngân hàng cho rằng nguyên nhân đến từ lập trường cứng rắn bất ngờ của Chủ tịch Fed Kevin Warsh và việc thời điểm cắt giảm lãi suất bị trì hoãn. Trong kịch bản Fed thắt chặt chính sách như dự báo, Goldman Sachs cho rằng giá vàng có thể giảm xuống còn khoảng 4.440 USD/ounce.
Các chuyên gia hàng hóa tại Bank of America hiện cũng đánh giá khả năng giá vàng tăng lên 6.000 USD/ounce trong tương lai gần là khó xảy ra. Ông Michael Widmer, chuyên gia phân tích của Bank of America, cho biết: “Khả năng Fed tăng lãi suất đến cuối năm 2026 có mối tương quan chặt chẽ với sự sụt giảm của giá vàng. Nói cách khác, việc chuyển từ kỳ vọng cắt giảm sang tăng lãi suất đã làm giảm khoảng 50% tiềm năng tăng giá của vàng, nếu các yếu tố khác không thay đổi”.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là vàng mất đi vai trò quan trọng trên thị trường. Nó chỉ cho thấy những điều kiện thực sự có lợi cho vàng hiện đang thay đổi.
Thông thường, vàng tỏa sáng khi lạm phát giảm và ngân hàng trung ương bắt đầu cắt giảm lãi suất, bởi lợi suất thực giảm xuống và chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng gần như biến mất. Vàng cũng hoạt động tốt trong những giai đoạn tăng trưởng kinh tế chậm lại và thị trường chứng khoán biến động mạnh, khiến dòng tiền tìm đến các tài sản an toàn.
Lịch sử cho thấy việc vàng đạt hiệu suất tốt nhất không đơn thuần là khi lạm phát cao, mà khi lạm phát cao và các nhà hoạch định chính sách vẫn duy trì lập trường nới lỏng. Quan niệm cho rằng vàng luôn là công cụ chống lạm phát hiệu quả phần lớn bắt nguồn từ ký ức về thập niên 1970. Thời điểm đó, lạm phát tăng ngoài tầm kiểm soát trong khi các nhà hoạch định chính sách phản ứng quá chậm. Giá cả liên tục leo thang, lãi suất thực rơi sâu xuống vùng âm và nhà đầu tư đổ xô vào các tài sản trú ẩn như vàng. Giá vàng tăng vọt vì gần như không còn lựa chọn nào khác để bảo vệ giá trị tài sản.
Tuy nhiên, bức tranh hiện nay hoàn toàn khác. Vàng đang phải đối mặt với nhiều lực cản hơn, bao gồm lãi suất tăng, lợi suất trái phiếu đi lên và đồng USD mạnh hơn. Trong khi đó, nền kinh tế, đặc biệt là kinh tế Mỹ, vẫn duy trì sức mạnh đáng kể với tỷ lệ thất nghiệp gần mức thấp lịch sử và các tập đoàn công nghệ tiếp tục ghi nhận lợi nhuận bùng nổ.
Bài học rút ra có thể khiến nhiều nhà đầu tư không thoải mái, nhưng rõ ràng rằng mua vàng chỉ vì lạm phát đang tăng chưa chắc là một quyết định đúng đắn. Lạm phát cao không tự động đồng nghĩa với giá vàng tăng. Điều quan trọng hơn là cách các ngân hàng trung ương phản ứng với lạm phát, triển vọng lãi suất và mức độ hấp dẫn của các loại tài sản cạnh tranh khác trên thị trường.