Châu Âu đang bị “lấn lướt” trên thị trường LNG toàn cầu khi người mua châu Á trả giá cao hơn cho các lô hàng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy nhiều tàu chở LNG đã đổi hướng ngay giữa hành trình, và gần một chục chuyến hàng từ Đại Tây Dương đã được chuyển hướng sang các điểm đến khác.
Cuộc đua giành LNG ngày càng căng thẳng khi Eo biển Hormuz - điểm trung chuyển năng lượng quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu - vẫn nằm trong sự kiểm soát của Iran nhằm đáp trả các cuộc tấn công tên lửa từ Mỹ và Israel cách đây gần một tháng.
Tình trạng gián đoạn nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn sau các cuộc tấn công vào cơ sở Ras Laffan của Qatar - quốc gia sản xuất LNG lớn nhất thế giới - buộc các nhà sản xuất năng lượng của nước này phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng vào đầu tuần qua đối với các hợp đồng với Bỉ, Italy và Ba Lan.
Trong khi châu Âu chỉ phụ thuộc một phần nhỏ vào nguồn cung từ “nút thắt” năng lượng này và chủ yếu phải đối phó với giá cao cùng việc đảm bảo nguồn cung cho một số quốc gia, thì các nước châu Á lại nhận tới 80% nguồn năng lượng từ Hormuz. Đài Loan - trung tâm sản xuất chip quan trọng - cho biết họ chỉ còn đủ nguồn cung khí đốt trong 11 ngày nữa.
Kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát vào ngày 28/2, số lượng tàu LNG bị chuyển hướng tiếp tục gia tăng. Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, các lô hàng cuối cùng từ Qatar dự kiến sẽ đến Anh và Italy vào ngày 27/3.
“Chúng tôi đã xác nhận có 11 chuyến LNG bị chuyển hướng từ châu Âu sang châu Á, cùng với 2 chuyến khác chuyển sang Ai Cập và 1 chuyến sang Thổ Nhĩ Kỳ”, bà Laura Page, quản lý phân tích LNG và khí tự nhiên tại Kpler, chia sẻ với Euronews.
Diễn biến leo thang tại Trung Đông đã đẩy giá LNG toàn cầu lên cao do lo ngại nguồn cung vận chuyển qua Đại Tây Dương bị siết chặt, đúng vào thời điểm quan trọng khi châu Âu bắt đầu mùa tích trữ khí đốt.
“May mắn là chúng ta đang bước ra khỏi mùa sưởi ấm mùa đông, nên nhu cầu khí đốt sẽ giảm. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng đều tiềm ẩn rủi ro lớn đối với châu Âu trong mùa tích trữ sắp tới, và có thể gây khó khăn cho mùa đông năm sau nếu mức dự trữ không đạt đủ”, bà Page nhận định.
Chỉ số giá khí đốt chuẩn TTF của Hà Lan, mức giá bán buôn chủ chốt của châu Âu, chốt ở khoảng 53 - 54. Euro/MWh vào phiên 24/3 sau khi có lúc vượt ngưỡng 60 Euro trong ngày. Dù đã giảm nhẹ so với đỉnh giữa tuần, giá vẫn cao hơn nhiều so với trước khi xung đột xảy ra.
Hiện người mua châu Á đang trả cao hơn khoảng 1 - 3 USD/MMBtu, theo chuẩn giá JKM, so với các đối tác châu Âu cho LNG giao ngay. Mức chênh lệch không lớn nhưng đủ để định hình lại dòng chảy thương mại.
Lợi nhuận cao hơn đang khiến các nhà giao dịch chuyển hướng các lô hàng linh hoạt sang châu Á trong khi châu Âu phải tiếp tục cạnh tranh để giành nguồn cung hạn chế.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đang trong chuyến thăm tới Algeria nhằm nỗ lực thay thế nguồn khí đốt bị gián đoạn từ Qatar, quốc gia cung cấp khoảng 30% nhu cầu khí đốt hàng năm của nước này.
Theo nghiên cứu từ ECCO, Italy có thể thay thế LNG từ Qatar bằng năng lượng tái tạo và các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong vòng một năm. Trong đó, việc lắp đặt thêm 10 gigawatt công suất năng lượng tái tạo mỗi năm có thể giúp giảm tiêu thụ khí đốt khoảng 2,5 tỷ mét khối, tương đương 40% lượng nhập khẩu từ Qatar. Các gợi ý khác bao gồm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các lĩnh vực dân dụng, thương mại và công nghiệp, cũng như điện khí hóa - đồng thời vẫn dựa vào khí đốt từ Algeria để bù đắp phần thiếu hụt.
“Đối với 15% còn lại, tương đương khoảng 1 tỷ mét khối mỗi năm trên tổng 6,4 tỷ mét khối, chính phủ Italy có thể tận dụng cơ sở hạ tầng khí đốt hiện có, đặc biệt là các đường ống kết nối với Algeria”, nghiên cứu chỉ ra.
Tại Bỉ, tác động từ gián đoạn nguồn cung Qatar ở mức nhẹ hơn, ảnh hưởng tới khoảng 8% lượng LNG nhập khẩu qua cảng Zeebrugge. Công ty vận hành mạng lưới năng lượng Fluxys cho biết đang tìm kiếm các nguồn thay thế để bù đắp thiếu hụt, với các chuyến LNG dự kiến đến từ Mỹ, Nigeria và Nga. Tuy nhiên, nhập khẩu từ Nga sẽ bị loại bỏ hoàn toàn vào năm 2027.
Tại Ba Lan, tập đoàn dầu khí Orlen lưu ý việc QatarEnergy tạm dừng một phần sản xuất LNG - vốn chiếm dưới 10% nhu cầu của nước này trong năm 2025 - sẽ không đe dọa đến an ninh nguồn cung khí đốt. Orlen nhấn mạnh danh mục nguồn cung đa dạng và các công cụ giao dịch linh hoạt cho phép cân đối nguồn LNG cùng các tuyến cung ứng thay thế.
Trong khi đó, Mỹ tiếp tục đưa ra tối hậu thư với Liên minh châu Âu, tận dụng điểm yếu của khối trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Nếu các nhà lập pháp EU không chấp thuận các điều khoản của thỏa thuận thương mại EU - Mỹ, Đại sứ Mỹ tại châu Âu Andrew Puzder nói rằng khối có thể mất quyền tiếp cận ưu đãi với lượng LNG từ bên kia Đại Tây Dương.
Theo thỏa thuận thương mại EU - Mỹ, 27 quốc gia thành viên EU dự kiến sẽ mua khoảng 250 tỷ USD dầu mỏ, khí đốt và năng lượng hạt nhân mỗi năm đến năm 2028, tương đương tổng giá trị 750 tỷ USD.