Vào đêm 8/8, những trận mưa xối xả - lớn nhất trong hơn 100 năm qua tại thành phố - đã gây ra lũ lụt nghiêm trọng ở nhiều khu vực trũng thấp phía nam sông Hàn, buộc hàng trăm người phải sơ tán và 13 người thiệt mạng. Trong đó, một gia đình 3 người gồm người phụ nữ 40 tuổi mắc hội chứng Down, chị gái và con gái 13 tuổi - đã tử vong sau khi mắc kẹt dưới nước tại quận Gwanak phía nam Seoul. Gia đình sống trong một “banjiha” - căn hộ tầng hầm thấp hơn hẳn so với mặt phố.
Trong thị trường nhà ở đắt đỏ của Seoul, những căn hộ “banjiha” kiểu này là một trong những lựa chọn hợp lý nhất hiện có cho những người trẻ tuổi và những người có thu nhập thấp.
Chật chội, tối tăm và ẩm mốc trong mùa hè, căn hộ “banjiha” đã nổi tiếng toàn cầu thông qua sự mô tả trong bộ phim đoạt giải Oscar 2019 “Ký sinh trùng” của đạo diễn Bong Joon-ho. Những căn hộ “banjiha” trở thành đại diện cho sự bất bình đẳng giàu nghèo thường trực tại một trong những thành phố giàu có nhất thế giới.
Trong nhiều năm, ngày càng có nhiều lời kêu gọi chính phủ cung cấp hệ thống nhà ở giá cả phải chăng hơn, cải thiện điều kiện sống ở các căn hộ “banjiha” hay thậm chí loại bỏ chúng hoàn toàn - điều mà các quan chức đã cam kết nhanh chóng thực hiện sau khi các hoạt động đối phó khủng hoảng của chính quyền TT Yoon Suk Yeol chịu sự chỉ trích lớn của dân chúng.
"Trong tương lai, tại Seoul, các căn hộ tầng hầm và bán tầng hầm sẽ không được phép sử dụng cho mục đích sinh sống“, chính quyền thành phố Seoul cho biết trong một tuyên bố hôm 10/8.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng lời hứa của chính quyền dường bỏ qua những vấn đề to lớn hơn còn đang tồn tại bên ngoài, như chi phí sinh hoạt tăng vọt buộc những người dễ bị tổn thương nhất phải tìm nơi trú ẩn ở những ngôi nhà không đạt chuẩn, vốn dễ bị ảnh hưởng bởi lũ lụt và nắng nóng - một trong những tác động tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu.
Từ hầm trú ẩn trở thành căn hộ tầng hầm
Choi Eun-yeong, giám đốc điều hành của Trung tâm Nghiên cứu Thành phố và Môi trường Hàn Quốc, cho biết “banjiha” lần đầu tiên được xây dựng như hầm trú ẩn vào những năm 1970 trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Triều Tiên.
Khi Seoul hiện đại hóa trong thập kỷ tiếp theo, thu hút người nhập cư từ các vùng nông thôn, diện tích ngày càng giảm đã khiến chính phủ cho phép dân cư sử dụng các tầng hầm này - mặc dù chúng "không được xây dựng cho mục đích sinh sống mà chỉ đơn thuần là hầm trú ẩn, phòng lò hơi hay nhà kho”.
Các căn hộ “banjiha” từ lâu đã có quá nhiều vấn đề về thông gió và thoát nước, rò rỉ, côn trùng và vi khuẩn… Nhưng mức giá rẻ của chúng lại một điểm thu hút lớn khi Seoul trở nên ngày càng đắt đỏ - đặc biệt là đối với những người có thu nhập thấp.
Những lo ngại về an toàn liên quan đến “banjiha” đã được đặt lên hàng đầu sau đợt lũ lụt nghiêm trọng vào năm 2010 và 2011 khiến hàng chục người thiệt mạng. Vào năm 2012, chính phủ đã thực hiện điều luật mới cấm các căn hộ “banjiha” ở các khu vực “thường xuyên bị ngập lụt”. Nhưng nỗ lực cải cách đã không thành công, với 40.000 căn “banjiha” mới vẫn được xây dựng, theo một thông cáo của chính quyền thành phố. Các quan chức một lần nữa tuyên bố sẽ tập trung vào vấn đề này sau khi bộ phim "Ký sinh trùng" gây được chú ý - nhưng đại dịch Covid-19 đã khiến mọi việc phải tạm ngừng.
Tính đến năm 2020, hơn 200.000 căn hộ “banjiha” vẫn hiện diện ở trung tâm thành phố Seoul - chiếm khoảng 5% tổng số hộ gia đình, theo Văn phòng Thống kê Quốc gia.
Cùng với thất bại trong việc cải thiện nhà ở, chính quyền thành phố đã khiến người dân vô cùng tức giận khi cắt giảm hơn 15% ngân sách hàng năm dành cho việc kiểm soát lũ lụt và quản lý nguồn nước, xuống còn 17,6 tỷ won (13,5 triệu USD) trong năm nay.
Cam kết mới của chính phủ Hàn Quốc
Trong một tuyên bố mới đây, chính phủ Hàn Quốc cho biết quá trình loại bỏ các căn hộ “banjiha” sẽ cần thời gian từ 10 đến 20 năm đối với các căn có giấy phép xây dựng, và người thuê nhà sẽ được giúp chuyển vào các căn nhà cho thuê công cộng hoặc nhận phiếu mua nhà. Sau đó, “banjiha” sẽ được chuyển đổi để sử dụng ngoài mục đích dân cư.
Bà Choi Eun-yeong, nhà nghiên cứu môi trường đô thị, bày tỏ sự hoài nghi về cam kết loại bỏ “banjiha” của chính phủ, cho rằng đề xuất này quá tham vọng và thiếu chi tiết cụ thể về thời gian hoặc số liệu bồi thường.“Trên thực tế, tôi nghĩ khả năng rất cao là nó sẽ chỉ là một tuyên bố và không được thực hiện,” bà nhận xét.
Thiệt hại về người và của
Mưa lớn hiện đã giảm bớt ở Seoul - nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng kiểu thời tiết cực đoan, khó đoán này sẽ trở nên thường xuyên và dữ dội hơn trong tương lai do biến đổi khí hậu.
Park Jung-min, Phó giám đốc Văn phòng báo chí Cục Khí tượng Hàn Quốc, cho biết cuộc khủng hoảng khí hậu đang "làm tăng nhiệt độ của Trái đất và đại dương, đồng nghĩa với việc lượng hơi nước mà không khí có thể chứa ngày càng lớn. Do vậy, còn tuỳ thời tiết quyết định xem liệu lượng nước này sẽ đổ về đâu”.
Và chắc chắn rằng, người nghèo sẽ là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất cả về người và của.
"Những người gặp khó khăn trong cuộc sống và những người ốm yếu về thể chất sẽ dễ bị tổn thương hơn trước thiên tai", TT Hàn Quốc Yoon Suk Yeol cho biết hôm 10/8. "Chỉ khi họ được an toàn, Đại Hàn Dân Quốc mới được an toàn."
Những vấn đề tương tự đã xảy ra ở nhiều quốc gia khác trong những năm gần đây như ở nhiều vùng của Ấn Độ khi lũ lụt do gió mùa đã nhiều lần phá hủy các khu ổ chuột; như ở Bangladesh, khi nhiều người đã di cư từ các làng mạc đến thành thị để tránh lũ lụt. Và ở Hoa Kỳ, nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những gia đình người da đen và Latin và những hộ có thu nhập thấp thường sống ở những vùng dễ bị lũ lụt hơn.
Ngoài việc di dời nơi ở và sinh kế bị gián đoạn, lượng mưa dự kiến gia tăng trên khắp châu Á có thể mang lại một loạt các mối nguy hiểm về sức khỏe bao gồm nguy cơ cao mắc các bệnh tiêu chảy, sốt xuất huyết và sốt rét - một “đòn giáng” nữa đối với các gia đình vốn đã nghèo khó không nhận được chăm sóc y tế hoặc không có phương tiện để di dời.
Trong khi đó, lũ lụt và hạn hán có thể gây ra đói nghèo ở nông thôn và tăng chi phí lương thực, theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc.
Bà Choi Eun-yeong cho biết tại Seoul, người dân sống tại “banjiha” phải đối mặt với nguy cơ kép là lũ lụt và sóng nhiệt. “Những thay đổi do khủng hoảng khí hậu gây ra thật sự là thảm khốc, đặc biệt là đối với những người dễ bị tổn thương, vì họ không có nhà ở thích hợp để đối phó với những điều kiện đó.”
