Đêm ngày 30/12/20, hầu như tất cả các phương tiện truyền thông Trung Quốc loan tin về một hiệp ước đầu tư đã được đồng ý giữa Trung Quốc và Liên minh châu Âu. Đây có lẽ là thông tin được đọc và chia sẻ nhiều nhiều nhất trong đêm hôm đó.
Sau hơn sáu năm đàm phán, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và các nhà lãnh đạo châu Âu, bao gồm Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đã đạt được một cột mốc quan trọng trong quan hệ. Thỏa thuận toàn diện về đầu tư giữa Trung Quốc và EU (CAI), đã được "chốt" trong một cuộc họp video.
Điều khiến người Trung Quốc phấn khích không phải là những lợi ích kinh tế được hứa hẹn từ thỏa thuận đã được chờ đợi từ lâu, mà là chiến thắng chiến lược mà nó tượng trưng.
rong cuốn tiểu thuyết "Tam quốc diễn nghĩa", các quốc gia tiến hành chiến tranh tâm lý, tận dụng điểm yếu tìm cách phá của liên minh đối phương để giành chiến thắng mà không cần giao tranh. Trong trường hợp của thỏa thuận đầu tư Trung Quốc - EU, ba vương quốc không phải là Ngụy, Thục và Ngô mà là Trung Quốc, châu Âu và Mỹ. CAI có thể được xem như một "chiến thắng" của Trung Quốc trong "thế Tam quốc": Trung Quốc - Châu Âu - Mỹ.
Phần lớn EU liên minh với Mỹ thông qua NATO. Nhưng thỏa thuận đầu tư giữa Trung Quốc và EU, được đưa ra chỉ vài tuần trước lễ nhậm chức của Tổng thống mới sắp nhậm chức Joe Biden, đã thay đổi rất nhiều.
Chính quyền của ông Biden đã hy vọng sẽ củng cố lại các liên minh, bao gồm cả quan hệ Mỹ - Âu đã rạn nứt khá nhiều dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Điều phối các chính sách của Trung Quốc được cho là chìa khóa để Mỹ và EU "hợp tác" với nhau và tiếp tục ảnh hưởng đến Trung Quốc, một đối thủ đáng gờm.
Trước đó, Jake Sullivan, ứng cử viên cố vấn an ninh quốc gia của ông Biden, đã cảnh báo EU không nên vội vàng vào CAI mà không hỏi ý kiến Mỹ trước. Sullivan đã tweet vào ngày 22/12: "Chính quyền Biden-Harris sẽ hoan nghênh các cuộc tham vấn sớm với các đối tác châu Âu của chúng tôi về những lo ngại chung của chúng tôi về các hoạt động kinh tế của Trung Quốc."
Nhưng cảnh báo ấy đã quá muộn, Bắc Kinh đã có một động thái quan trọng.
Trước đó một ngày, Ủy viên Quốc vụ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị, đã gặp trưởng phái đoàn EU tại Trung Quốc cũng như đại sứ của 27 nước EU, truyền đạt ý chí mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc nhanh chóng ký kết hiệp định đầu tư.
Vào thời điểm đó, các phương tiện truyền thông ở châu Âu đưa tin rộng rãi rằng các cuộc đàm phán đã đi vào bế tắc, Trung Quốc đã đưa ra yêu cầu phi lý về việc mở cửa thị trường hơn nữa.
Việc ông Wang triệu tập các nhà ngoại giao EU một cách bất thường nhằm mục đích xóa bỏ những báo cáo này và thể hiện sự sẵn sàng nhượng bộ của Trung Quốc. Trung Quốc quyết tâm đạt được một thỏa thuận.
Bắc Kinh đồng ý đưa ra các quy tắc nhất định để đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa các công ty châu Âu và các công ty nhà nước của Trung Quốc. Trong khi đó, EU dự kiến sẽ cho phép Trung Quốc tiếp cận hạn chế vào thị trường năng lượng tái tạo châu Âu.
Về mặt kỹ thuật, Trung Quốc dường như đã nhượng bộ nhiều hơn. Nhưng trong bức tranh lớn hơn, thỏa thuận đầu tư giúp Trung Quốc tránh bị cô lập trên chính trường quốc tế.
Hơn nữa, Trung Quốc đã tạo ra một cái kết khá khó chịu giữa châu Âu và Mỹ trước lễ nhậm chức của ông Biden.
Nói một cách tượng trưng, CAI được công bố vào cùng ngày EU ký thỏa thuận thương mại tự do hậu Brexit với Vương quốc Anh, mở đường cho việc rời EU hoàn toàn sau này.
Nếu Anh, quốc gia có quan hệ thân thiết với Mỹ, không rời khỏi EU, thì điều đó có thể đã ngăn Thủ tướng Đức Merkel tiến tới một thỏa thuận cơ bản sớm với Trung Quốc.
Một yếu tố của lịch sử mà có lẽ đã bị bỏ qua trong trường hợp này là nỗ lực của Trung Quốc nhằm đẩy mạnh hơn nữa mối quan hệ mạnh mẽ với châu Âu bắt đầu khi quan hệ Mỹ - Trung bước vào căng thẳng từ thời chính quyền của Tổng thống Barack Obama.
Một ví dụ là Sáng kiến Vành đai và Con đường đặc trưng của ông Tập Cận Bình, vốn kêu gọi hình thành một hành lang kinh tế Con đường Tơ lụa mới nối Trung Quốc và châu Âu bằng đường bộ và đường biển. Ông Tập Cận Bình đã công bố chiến lược toàn cầu này vào mùa thu năm 2013.
Vài tháng sau chuyến thăm của ông Tập đến Khu nghỉ dưỡng Annenberg tại Sunnylands, California, vào tháng 6/2013 để gặp Obama. Hai nhà lãnh đạo đã cố gắng xây dựng một mối quan hệ làm việc thoải mái.
Nhưng đề xuất của ông Tập Cận Bình về việc thiết lập một "mối quan hệ kiểu mới giữa các cường quốc" - nơi một cường quốc đã được khẳng định và một cường quốc đang lên đã bị ông Obama từ chối.
Lời kêu gọi của ông Tập Cận Bình về một mối quan hệ bình đẳng, trong đó mỗi bên sẽ không can thiệp vào "lợi ích cốt lõi" của bên kia, trên thực tế là yêu cầu Washington không phản đối với những vấn đề địa chính trị của Trung Quốc.
Đối mặt với tình thế bế tắc, Trung Quốc quyết định bắt tay vào chiến lược "hướng Tây" mới, tập trung vào việc xây dựng một khu kinh tế lớn giữa Trung Quốc và châu Âu. Đó là một nỗ lực nhằm gây áp lực với chính quyền Obama khi sức nặng của khu kinh tế mới, trải dài Á - Âu và châu Phi với tổng dân số hơn 4 tỷ người.
Song song với Vành đai và Con đường là Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB) do Trung Quốc đứng đầu, sẽ tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng dọc theo "Vành đai và Con đường".
Ban đầu, chính sách "hướng Tây" đã có một tác động phi thường. Vào tháng 3/2015, Vương quốc Anh trở thành thành viên Nhóm G7 đầu tiên tuyên bố tham gia AIIB. Tiếp theo là các nước châu Âu khác, bao gồm Pháp và Đức. Úc cũng tham gia vào ngân hàng này bất chấp sự phản đối của Mỹ
Mối quan hệ của Trung Quốc với Australia, quốc gia đã kêu gọi một cuộc điều tra quốc tế độc lập về nguồn gốc của COVID-19, đã xuống mức thấp nhất. Tranh chấp biên giới của Trung Quốc với Ấn Độ ngày càng leo thang, với việc lực lượng hai nước xung đột ở khu vực Ladakh, miền bắc Ấn Độ.
Học giả Trung Quốc có ảnh hưởng Yan Xuetong từng thẳng thắn giải thích rằng nước này thực chất là "mua tình hữu nghị" bằng cách chia sẻ lợi ích kinh tế với các nước láng giềng. Nhận xét của giáo sư Đại học Thanh Hoa đã nắm bắt được bản chất của chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Họ cũng phản ánh sự tự tin của ông rằng Trung Quốc sẽ có thể chiến thắng ngay cả các nước NATO bằng sự lôi kéo kinh tế.
Nhưng, trái ngược với sự khởi đầu suôn sẻ, lượng đầu tư và cho vay của AIIB đã tăng trưởng chậm chạp, duy trì ở mức thấp hơn một nửa mức giả định ban đầu.
Những ngày này, AIIB hiếm khi thể hiện được "sức nặng" mong muốn. Trong bối cảnh những cảnh báo ngày càng tăng và quan hệ căng thẳng Mỹ - Trung, các quốc gia không mặn mà với việc vay vốn từ ngân hàng.
Thỏa thuận đầu tư giữa Trung Quốc và EU là tin tức sáng sủa đầu tiên từ lĩnh vực này trong một thời gian dài.
Tuy nhiên, CAI còn lâu mới đạt được thỏa thuận. Có thể sẽ có những khúc mắc trước khi hiệp định đầu tư chính thức được ký kết, phê chuẩn và có hiệu lực.
Vấn đề đầu tiên phải làm với các thủ tục phê chuẩn của EU. Hiệp ước này phải được Nghị viện châu Âu thông qua, nơi có nhiều chỉ trích mạnh mẽ về việc Trung Quốc bị cáo buộc liên quan đến vấn đề người Duy Ngô Nhĩ và Hồng Kông.
Dù sao, tại thời điểm hiện tại, với CAI Bắc Kinh đã chèn được cái nêm vào "khe nứt" giữa Mỹ và EU.
Vào giữa tháng 11, chỉ vài ngày sau khi Trung Quốc ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, hay RCEP, hiệp định thương mại ở Đông Á, ông Tập Cận Bình đã bày tỏ sự sẵn sàng của Trung Quốc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, hay TPP11.
Nếu Trung Quốc quay lại hướng Đông lần đầu tiên sau bảy năm, mâu thuẫn với chính quyền sắp tới của ông Biden có thể phát triển.
Câu chuyện "Tam quốc" của thế kỷ 21: Mỹ - Trung Quốc và châu Âu, trong thế giới hậu COVID sẽ là một câu chuyện không kém phần hấp dẫn.
Theo Nikkei
